महाभारत
Yājñavalkya Teaches the Places of Departure and Omens of Death (Yājñavalkya Teaches About the Places of Departure and the Signs of Death)12.305.13-16
11447 / 15823
महाभारत · 12.305.13-16
देवनागरी

शीर्णनाभि यथा चक्रं छिद्रं सोमं प्रपश्यति ॥
तथैव च सहस्रांशुं सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥
शवगन्धम् उपाघ्राति सुरभिं प्राप्य यो नरः ॥
देवतायतनस्थस् तु षड्रात्रेण स मृत्युभाक् ॥
कर्णनासावनमनं दन्तदृष्टिविरागिता ॥
संज्ञालोपो निरूष्मत्वं सद्योमृत्युनिदर्शनम् ॥
अकस्माच् च स्रवेद्यस्य वामम् अक्षि नराधिप ॥
मूर्धतश् चोत्पतेद् धूमः सद्योमृत्युनिदर्शनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śīrṇanābhi yathā cakraṃ chidraṃ somaṃ prapaśyati ||
tathaiva ca sahasrāṃśuṃ saptarātreṇa mṛtyubhāk ||
śavagandham upāghrāti surabhiṃ prāpya yo naraḥ ||
devatāyatanasthas tu ṣaḍrātreṇa sa mṛtyubhāk ||
karṇanāsāvanamanaṃ dantadṛṣṭivirāgitā ||
saṃjñālopo nirūṣmatvaṃ sadyomṛtyunidarśanam ||
akasmāc ca sravedyasya vāmam akṣi narādhipa ||
mūrdhataś cotpated dhūmaḥ sadyomṛtyunidarśanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शीर्ण नाभि यथा चक्रम्śīrṇa nābhi yathā cakramкак колесо с разрушенной ступицей; поломанной
छिद्रम् सोमम् प्रपश्यतिchidram somam prapaśyatiдырявую Луну видит; пробитую
तथा एव च सहस्र अंशुम्tathā eva ca sahasra aṃśumтак же именно тысячелучевого; Солнце
सप्त रात्रेण मृत्यु भाक्sapta rātreṇa mṛtyu bhākчерез семь ночей причастен смерти; умирает
शव गन्धम् उपाघ्रातिśava gandham upāghrātiзапах трупа вдыхает; чует
सुरभिम् प्राप्य यः नरःsurabhim prāpya yaḥ naraḥдостигнув благовония, какой человек; приятного запаха
देवता आयतन स्थः तुdevatā āyatana sthaḥ tuнаходящийся же в святилище божества; храме
षड् रात्रेण सः मृत्यु भाक्ṣaḍ rātreṇa saḥ mṛtyu bhākчерез шесть ночей он причастен смерти; умирает
कर्ण नासा अवनमनम्karṇa nāsā avanamanamопускание ушей и носа; поникание
दन्त दृष्टि विरागिताdanta dṛṣṭi virāgitāобесцвечивание зубов и зрения; потеря цвета
संज्ञा लोपः निरूष्मत्वम्saṃjñā lopaḥ nirūṣmatvamутрата сознания, отсутствие тепла; холодность
सद्यः मृत्यु निदर्शनम्sadyaḥ mṛtyu nidarśanamпризнак немедленной смерти; сразу
अकस्मात् च स्रवेत् यस्यakasmāt ca sravet yasyaи внезапно у кого течёт; выделяется
वामम् अक्षि नर अधिपvāmam akṣi nara adhipaлевый глаз, владыка людей; око
मूर्धतः च उत्पतेत् धूमःmūrdhataḥ ca utpatet dhūmaḥи из головы поднимается дым; дымок
सद्यः मृत्यु निदर्शनम्sadyaḥ mṛtyu nidarśanamпризнак немедленной смерти; сразу
अनुवाद

«Кто видит Луну дырявой, как колесо с разрушенной ступицей, и так же видит тысячелучевое Солнце, тот через семь ночей становится причастен смерти. Человек, который, находясь в святилище божества, вместо благовония чувствует запах трупа, через шесть ночей становится причастен смерти. Опускание ушей и носа, обесцвечивание зубов и зрения, потеря сознания и отсутствие тепла — признак немедленной смерти. Если у кого внезапно течёт левый глаз, о владыка людей, и из головы поднимается дым, это признак немедленной смерти».

संस्करण

156fafab6cd2 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:39:20 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से