महाभारत
Yājñavalkya Teaches the Places of Departure and Omens of Death (Yājñavalkya Teaches About the Places of Departure and the Signs of Death)12.305.17-21
11448 / 15823
महाभारत · 12.305.17-21
देवनागरी

एतावन्ति त्व् अरिष्टानि विदित्वा मानवो ऽऽत्मवान् ॥
निशि चाहनि चात्मानं योजयेत् परमात्मनि ॥
प्रतीक्षमाणस् तत् कालं यत् कालं प्रति तद् भवेत् ॥
अथास्य नेष्टं मरणं स्थातुम् इच्छेद् इमां क्रियाम् ॥
सर्वगन्धान् रसांश् चैव धारयेत समाहितः ॥
तथा हि मृत्युं जयति तत्परेणान्तरात्मना ॥
ससांख्यधारणं चैव विदित्वा मनुजर्षभ ॥
जयेच् च मृत्युं योगेन तत्परेणान्तरात्मना ॥
गच्छेत् प्राप्याक्षयं कृत्स्नम् अजन्म शिवम् अव्ययम् ॥
शाश्वतं स्थानम् अचलं दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

etāvanti tv ariṣṭāni viditvā mānavo ''tmavān ||
niśi cāhani cātmānaṃ yojayet paramātmani ||
pratīkṣamāṇas tat kālaṃ yat kālaṃ prati tad bhavet ||
athāsya neṣṭaṃ maraṇaṃ sthātum icched imāṃ kriyām ||
sarvagandhān rasāṃś caiva dhārayeta samāhitaḥ ||
tathā hi mṛtyuṃ jayati tatpareṇāntarātmanā ||
sasāṃkhyadhāraṇaṃ caiva viditvā manujarṣabha ||
jayec ca mṛtyuṃ yogena tatpareṇāntarātmanā ||
gacchet prāpyākṣayaṃ kṛtsnam ajanma śivam avyayam ||
śāśvataṃ sthānam acalaṃ duṣprāpam akṛtātmabhiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एतावन्ति तु अरिष्टानिetāvanti tu ariṣṭāniстолько же предзнаменований; дурных знаков
विदित्वा मानवः आत्मवान्viditvā mānavaḥ ātmavānузнав, человек владеющий собой; самообузданный
निशि च अहनि चniśi ca ahani caночью и днём; всегда
आत्मानम् योजयेत् परमात्मनिātmānam yojayet paramātmaniсебя пусть соединяет с Параматмой; в высшем Атмане
प्रतीक्षमाणः तत् कालम्pratīkṣamāṇaḥ tat kālamожидая то время; срок
यत् कालम् प्रति तत् भवेत्yat kālam prati tat bhavetкакое время для этого будет; наступит
अथ अस्य न इष्टम् मरणम्atha asya na iṣṭam maraṇamесли же ему не желанна смерть; умирание
स्थातुम् इच्छेत् इमाम् क्रियाम्sthātum icchet imām kriyāmи он хочет остаться, эту практику; действие
सर्व गन्धान् रसान् च एवsarva gandhān rasān ca evaвсе запахи и вкусы именно; расы
धारयेत समाहितःdhārayeta samāhitaḥпусть удерживает сосредоточенный; собранный
तथा हि मृत्युम् जयतिtathā hi mṛtyum jayatiтак ведь смерть побеждает; преодолевает
तत् परेण अन्तरात्मनाtat pareṇa antarātmanāвнутренним атманом, устремлённым к тому; сосредоточенным
स सांख्य धारणम् च एवsa sāṃkhya dhāraṇam ca evaи эту санкхья-дхарану именно; удержание
विदित्वा मनुज ऋषभviditvā manuja ṛṣabhaпознав, бык среди людей; лучший
जयेत् च मृत्युम् योगेनjayet ca mṛtyum yogenaи победит смерть йогой; преодолеет
तत् परेण अन्तरात्मनाtat pareṇa antarātmanāвнутренним атманом, устремлённым к тому; сосредоточенным
गच्छेत् प्राप्य अक्षयम् कृत्स्नम्gacchet prāpya akṣayam kṛtsnamпусть идёт, достигнув неистощимого целого; полного
अजन्म शिवम् अव्ययम्ajanma śivam avyayamнерождённого, благого, непреходящего; неизменного
शाश्वतम् स्थानम् अचलम्śāśvatam sthānam acalamвечного места, неподвижного; устойчивого
दुष्प्रापम् अकृत आत्मभिःduṣprāpam akṛta ātmabhiḥтруднодостижимого для неочищенных собой; неподготовленных
अनुवाद

«Узнав эти предзнаменования, человек, владеющий собой, должен ночью и днём соединять себя с Параматмой, ожидая тот срок, когда он наступит. Если же смерть ему не желанна и он хочет остаться, пусть совершает эту практику: сосредоточенно удерживает все запахи и вкусы. Так он побеждает смерть внутренним атманом, устремлённым к тому. Познав эту санкхья-дхарану, о бык среди людей, он также побеждает смерть йогой, внутренним атманом, устремлённым к тому, и достигает неистощимого целого — нерождённого, благого, непреходящего, вечного и неподвижного места, труднодостижимого для тех, кто не очистил себя».

संस्करण

14788078333d · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:39:20 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से