महाभारत
Śuka Enters the Sky and Asks the World to Answer Vyāsa12.319.18-22
11528 / 15823
महाभारत · 12.319.18-22
देवनागरी

तम् आपतन्तं सहसा दृष्ट्वा सर्वाप्सरोगणाः ॥
संभ्रान्तमनसो राजन्न् आसन् परमविस्मिताः ॥
पञ्चचूडाप्रभृतयो भृशम् उत्फुल्ललोचनाः ॥
दैवतं कतमं ह्य् एतद् उत्तमां गतिम् आस्थितम् ॥
सुनिश्चितम् इहायाति विमुक्तम् इव निःस्पृहम् ॥
ततः समतिचक्राम मलयं नाम पर्वतम् ॥
उर्वशी पूर्वचित्तिश् च यं नित्यम् उपसेवते ॥
ते स्म ब्रह्मर्षिपुत्रस्य विस्मयं ययतुः परम् ॥
अहो बुद्धिसमाधानं वेदाभ्यासरते द्विजे ॥
अचिरेणैव कालेन नभश् चरति चन्द्रवत् ॥
पितृशुश्रूषया सिद्धिं संप्राप्तो ऽयम् अनुत्तमाम् ॥
पितृभक्तो दृढतपाः पितुः सुदयितः सुतः ॥
अनन्यमनसा तेन कथं पित्रा विवर्जितः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tam āpatantaṃ sahasā dṛṣṭvā sarvāpsarogaṇāḥ ||
saṃbhrāntamanaso rājann āsan paramavismitāḥ ||
pañcacūḍāprabhṛtayo bhṛśam utphullalocanāḥ ||
daivataṃ katamaṃ hy etad uttamāṃ gatim āsthitam ||
suniścitam ihāyāti vimuktam iva niḥspṛham ||
tataḥ samaticakrāma malayaṃ nāma parvatam ||
urvaśī pūrvacittiś ca yaṃ nityam upasevate ||
te sma brahmarṣiputrasya vismayaṃ yayatuḥ param ||
aho buddhisamādhānaṃ vedābhyāsarate dvije ||
acireṇaiva kālena nabhaś carati candravat ||
pitṛśuśrūṣayā siddhiṃ saṃprāpto 'yam anuttamām ||
pitṛbhakto dṛḍhatapāḥ pituḥ sudayitaḥ sutaḥ ||
ananyamanasā tena kathaṃ pitrā vivarjitaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तम् आपतन्तम् सहसाtam āpatantam sahasāего, внезапно приближающегося; налетающего
दृष्ट्वा सर्व अप्सरोगणाःdṛṣṭvā sarva apsarogaṇāḥувидев, все сонмы апсар; небесных женщин
संभ्रान्त मनसः राजन्saṃbhrānta manasaḥ rājanсо смущёнными умами, царь; взволнованные
आसन् परम विस्मिताःāsan parama vismitāḥстали крайне изумлёнными; поражёнными
पञ्चचूडा प्रभृतयःpañcacūḍā prabhṛtayaḥначиная с Панчачуды; во главе
भृशम् उत्फुल्ल लोचनाःbhṛśam utphulla locanāḥсильно распахнувшие глаза; широкоокие
दैवतम् कतमम् हि एतत्daivatam katamam hi etatкакое же это божество; кто
उत्तमाम् गतिम् आस्थितम्uttamām gatim āsthitamдостигшее высшего пути; состояния
सुनिश्चितम् इह आयातिsuniścitam iha āyātiтвёрдо решившее сюда приходит; движется
विमुक्तम् इव निःस्पृहम्vimuktam iva niḥspṛhamсловно освобождённое, без желания; лишённое привязанности
ततः समतिचक्रामtataḥ samaticakrāmaзатем он пересёк; миновал
मलयम् नाम पर्वतम्malayam nāma parvatamгору по имени Малая; Малайю
उर्वशी पूर्वचित्तिः चurvaśī pūrvacittiḥ caУрваши и Пурвачитти; апсары
यम् नित्यम् उपसेवतेyam nityam upasevateкоторую постоянно посещают; обитают там
ते स्म ब्रह्मर्षि पुत्रस्यte sma brahmarṣi putrasyaони сына брахмарши; Шуки
विस्मयम् ययतुः परम्vismayam yayatuḥ paramпришли в высшее изумление; поразились
अहो बुद्धि समाधानम्aho buddhi samādhānamо, собранность разума; сосредоточение
वेद अभ्यास रते द्विजेveda abhyāsa rate dvijeв дваждырождённом, любящем изучение Вед; брахмане
अचिरेण एव कालेनacireṇa eva kālenaза совсем короткое время; скоро
नभः चरति चन्द्रवत्nabhaḥ carati candravatпо небу движется как луна; летит
पितृ शुश्रूषया सिद्धिम्pitṛ śuśrūṣayā siddhimслужением отцу совершенство; сиддхи
संप्राप्तः अयम् अनुत्तमाम्saṃprāptaḥ ayam anuttamāmдостиг этот непревзойдённое; высшее
पितृ भक्तः दृढ तपाःpitṛ bhaktaḥ dṛḍha tapāḥпреданный отцу, твёрдый в тапасе; стойкий
पितुः सु दयितः सुतःpituḥ su dayitaḥ sutaḥсын, очень любимый отцом; дорогой
अनन्य मनसा तेनananya manasā tenaс нераздельным умом к нему; единодушным
कथम् पित्रा विवर्जितःkatham pitrā vivarjitaḥкак оставлен отцом; разлучён
अनुवाद

«Когда все сонмы апсар увидели, как он внезапно приближается, они смутились умом и сильно изумились, о царь; Панчачуда и другие широко раскрыли глаза. “Какое это божество, достигшее высшего пути? Оно твёрдо движется сюда, словно освобождённое и лишённое желания”. Затем он пересёк гору Малаю, которую постоянно посещают Урваши и Пурвачитти. Они пришли в высшее изумление перед сыном брахмарши: “О, какая собранность разума в этом дваждырождённом, любящем изучение Вед! За столь короткое время он движется по небу, как луна. Служением отцу он достиг непревзойдённого совершенства. Он предан отцу, твёрд в тапасе, очень любим отцом; как же он разлучён с отцом, к которому его ум был нераздельно обращён?”»

संस्करण

658ebc3f4941 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:44:48 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से