महाभारत
Narayana Reveals the Four Manifestations and Future Incarnations12.326.77-97
11562 / 15823
महाभारत · 12.326.77-97
देवनागरी

त्रेतायुगे भविष्यामि रामो भृगुकुलोद्वहः ॥
क्षत्रं चोत्सादयिष्यामि समृद्धबलवाहनम् ॥
संधौ तु समनुप्राप्ते त्रेतायां द्वापरस्य च ॥
रामो दाशरथिर् भूत्वा भविष्यामि जगत्पतिः ॥
त्रितोपघाताद् वैरूप्यम् एकतो ऽथ द्वितस् तथा ॥
प्राप्स्यतो वानरत्वं हि प्रजापतिसुताव् ऋषी ॥
तयोर् ये त्व् अन्वये जाता भविष्यन्ति वनौकसः ॥
ते सहाया भविष्यन्ति सुरकार्ये मम द्विज ॥
ततो रक्षःपतिं घोरं पुलस्त्यकुलपांसनम् ॥
हनिष्ये रावणं संख्ये सगणं लोककण्टकम् ॥
द्वापरस्य कलेश् चैव संधौ पर्यवसानिके ॥
प्रादुर्भावः कंसहेतोर् मथुरायां भविष्यति ॥
तत्राहं दानवान् हत्वा सुबहून् देवकण्टकान् ॥
कुशस्थलीं करिष्यामि निवासं द्वारकां पुरीम् ॥
वसानस् तत्र वै पुर्याम् अदितेर् विप्रियंकरम् ॥
हनिष्ये नरकं भौमं मुरं पीठं च दानवम् ॥
प्राग्ज्योतिषपुरं रम्यं नानाधनसमन्वितम् ॥
कुशस्थलीं नयिष्यामि हत्वा वै दानवोत्तमान् ॥
शंकरं च महासेनं बाणप्रियहितैषिणम् ॥
पराजेष्याम्य् अथोद्युक्तौ देवलोकनमस्कृतौ ॥
ततः सुतं बलेर् जित्वा बाणं बाहुसहस्रिणम् ॥
विनाशयिष्यामि ततः सर्वान् सौभनिवासिनः ॥
यः कालयवनः ख्यातो गर्गतेजोभिसंवृतः ॥
भविष्यति वधस् तस्य मत्त एव द्विजोत्तम ॥
जरासंधश् च बलवान् सर्वराजविरोधकः ॥
भविष्यत्य् असुरः स्फीतो भूमिपालो गिरिव्रजे ॥
मम बुद्धिपरिस्पन्दाद् वधस् तस्य भविष्यति ॥
समागतेषु बलिषु पृथिव्यां सर्वराजसु ॥
वासविः सुसहायो वै मम ह्य् एको भविष्यति ॥
एवं लोका वदिष्यन्ति नरनारायणाव् ऋषी ॥
उद्युक्तौ दहतः क्षत्रं लोककार्यार्थम् ईश्वरौ ॥
कृत्वा भारावतरणं वसुधाया यथेप्सितम् ॥
सर्वसात्वतमुख्यानां द्वारकायाश् च सत्तम ॥
करिष्ये प्रलयं घोरम् आत्मज्ञातिविनाशनम् ॥
कर्माण्य् अपरिमेयानि चतुर्मूर्तिधरो ह्य् अहम् ॥
कृत्वा लोकान् गमिष्यामि स्वान् अहं ब्रह्मसत्कृतान् ॥
हंसो हयशिराश् चैव प्रादुर्भावा द्विजोत्तम ॥
यदा वेदश्रुतिर् नष्टा मया प्रत्याहृता तदा ॥
सवेदाः सश्रुतीकाश् च कृताः पूर्वं कृते युगे ॥
अतिक्रान्ताः पुराणेषु श्रुतास् ते यदि वा क्व चित् ॥
अतिक्रान्ताश् च बहवः प्रादुर्भावा ममोत्तमाः ॥
लोककार्याणि कृत्वा च पुनः स्वां प्रकृतिं गताः ॥
न ह्य् एतद् ब्रह्मणा प्राप्तम् ईदृशं मम दर्शनम् ॥
यत् त्वया प्राप्तम् अद्येह एकान्तगतबुद्धिना ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं ब्रह्मन् भक्तिमतो मया ॥
पुराणं च भविष्यं च सरहस्यं च सत्तम ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tretāyuge bhaviṣyāmi rāmo bhṛgukulodvahaḥ ||
kṣatraṃ cotsādayiṣyāmi samṛddhabalavāhanam ||
saṃdhau tu samanuprāpte tretāyāṃ dvāparasya ca ||
rāmo dāśarathir bhūtvā bhaviṣyāmi jagatpatiḥ ||
tritopaghātād vairūpyam ekato 'tha dvitas tathā ||
prāpsyato vānaratvaṃ hi prajāpatisutāv ṛṣī ||
tayor ye tv anvaye jātā bhaviṣyanti vanaukasaḥ ||
te sahāyā bhaviṣyanti surakārye mama dvija ||
tato rakṣaḥpatiṃ ghoraṃ pulastyakulapāṃsanam ||
haniṣye rāvaṇaṃ saṃkhye sagaṇaṃ lokakaṇṭakam ||
dvāparasya kaleś caiva saṃdhau paryavasānike ||
prādurbhāvaḥ kaṃsahetor mathurāyāṃ bhaviṣyati ||
tatrāhaṃ dānavān hatvā subahūn devakaṇṭakān ||
kuśasthalīṃ kariṣyāmi nivāsaṃ dvārakāṃ purīm ||
vasānas tatra vai puryām aditer vipriyaṃkaram ||
haniṣye narakaṃ bhaumaṃ muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam ||
prāgjyotiṣapuraṃ ramyaṃ nānādhanasamanvitam ||
kuśasthalīṃ nayiṣyāmi hatvā vai dānavottamān ||
śaṃkaraṃ ca mahāsenaṃ bāṇapriyahitaiṣiṇam ||
parājeṣyāmy athodyuktau devalokanamaskṛtau ||
tataḥ sutaṃ baler jitvā bāṇaṃ bāhusahasriṇam ||
vināśayiṣyāmi tataḥ sarvān saubhanivāsinaḥ ||
yaḥ kālayavanaḥ khyāto gargatejobhisaṃvṛtaḥ ||
bhaviṣyati vadhas tasya matta eva dvijottama ||
jarāsaṃdhaś ca balavān sarvarājavirodhakaḥ ||
bhaviṣyaty asuraḥ sphīto bhūmipālo girivraje ||
mama buddhiparispandād vadhas tasya bhaviṣyati ||
samāgateṣu baliṣu pṛthivyāṃ sarvarājasu ||
vāsaviḥ susahāyo vai mama hy eko bhaviṣyati ||
evaṃ lokā vadiṣyanti naranārāyaṇāv ṛṣī ||
udyuktau dahataḥ kṣatraṃ lokakāryārtham īśvarau ||
kṛtvā bhārāvataraṇaṃ vasudhāyā yathepsitam ||
sarvasātvatamukhyānāṃ dvārakāyāś ca sattama ||
kariṣye pralayaṃ ghoram ātmajñātivināśanam ||
karmāṇy aparimeyāni caturmūrtidharo hy aham ||
kṛtvā lokān gamiṣyāmi svān ahaṃ brahmasatkṛtān ||
haṃso hayaśirāś caiva prādurbhāvā dvijottama ||
yadā vedaśrutir naṣṭā mayā pratyāhṛtā tadā ||
savedāḥ saśrutīkāś ca kṛtāḥ pūrvaṃ kṛte yuge ||
atikrāntāḥ purāṇeṣu śrutās te yadi vā kva cit ||
atikrāntāś ca bahavaḥ prādurbhāvā mamottamāḥ ||
lokakāryāṇi kṛtvā ca punaḥ svāṃ prakṛtiṃ gatāḥ ||
na hy etad brahmaṇā prāptam īdṛśaṃ mama darśanam ||
yat tvayā prāptam adyeha ekāntagatabuddhinā ||
etat te sarvam ākhyātaṃ brahman bhaktimato mayā ||
purāṇaṃ ca bhaviṣyaṃ ca sarahasyaṃ ca sattama ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
त्रेतायुगेtretāyugeв Трета-югу; в эпоху Треты
भविष्यामिbhaviṣyāmiЯ буду; Я явлюсь
रामोrāmoРама; аватара Рама
भृगुकुलोद्वहःbhṛgukulodvahaḥпотомок рода Бхригу; Рама Бхаргава
क्षत्रंkṣatraṃкшатрийскую силу; царскую власть
चोत्सादयिष्यामिcotsādayiṣyāmiи истреблю; и уничтожу
समृद्धबलवाहनम्samṛddhabalavāhanamс богатой силой и войском; могущественное
संधौsaṃdhauна стыке; при соединении
तुtuже; но
समनुप्राप्तेsamanuprāpteкогда наступил; пришедшем
त्रेतायांtretāyāṃв Трете; в Трета-юге
द्वापरस्यdvāparasyaводы; вода
caи; также
रामोrāmoРама; аватара Рама
दाशरथिर्dāśarathirсын Дашаратхи; Рама
भूत्वाbhūtvāстав; приняв состояние
भविष्यामिbhaviṣyāmiЯ буду; Я явлюсь
जगत्पतिःjagatpatiḥВладыка мира; Господь вселенной
त्रितोपघाताद्tritopaghātādиз-за повреждения Триты; по вине Триты
वैरूप्यम्vairūpyamуродство; искажение облика
एकतोekatoЭката; с одной стороны
ऽथ'thaзатем; и
द्वितस्dvitasот Двиты; через Двиту
तथाtathāтакже; так
प्राप्स्यतोprāpsyatoдостигнут; получат
वानरत्वंvānaratvaṃобезьянью природу; состояние ванары
हिhiведь; ибо
प्रजापतिसुताव्prajāpatisutāvдвое сыновей Праджапати; риши
ऋषीṛṣīдва риши; мудрецы
तयोर्tayorих двоих; тех двух
येyeкоторые; кто
त्व्tvже; ты
अन्वयेanvayeв потомстве; в роде
जाताjātāрождённые; возникшие
भविष्यन्तिbhaviṣyantiбудут; станут
वनौकसःvanaukasaḥлесные жители; обитатели леса
तेteони; тебе
सहायाsahāyāпомощники; союзники
भविष्यन्तिbhaviṣyantiбудут; станут
सुरकार्येsurakāryeв деле богов; ради богов
ममmamaМой; у Меня
द्विजdvijaдваждырождённый; брахман
ततोtatoзатем; оттуда
रक्षःपतिंrakṣaḥpatiṃвладыку ракшасов; царя демонов
घोरंghoraṃстрашного; ужасного
पुलस्त्यकुलपांसनम्pulastyakulapāṃsanamпозор рода Пуластьи; осквернитель рода
हनिष्येhaniṣyeЯ убью; поражу
रावणंrāvaṇaṃРавану; царя ракшасов
संख्येsaṃkhyeв битве; в сражении
सगणंsagaṇaṃс окружением; с войском
लोककण्टकम्lokakaṇṭakamзанозу мира; мучителя миров
द्वापरस्यdvāparasyaводы; вода
कलेश्kaleśи Кали; эпохи Кали
चैवcaivaи именно; и также
संधौsaṃdhauна стыке; при соединении
पर्यवसानिकेparyavasānikeпри завершении; в конце
प्रादुर्भावःprādurbhāvaḥявление; проявление
कंसहेतोर्kaṃsahetorради Камсы; по причине Камсы
मथुरायांmathurāyāṃв Матхуре; городе Матхура
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет; возникнет
तत्राहंtatrāhaṃтам Я; в том месте
दानवान्dānavānданавов; демонов
हत्वाhatvāубив; поразив
सुबहून्subahūnмногих; очень многих
देवकण्टकान्devakaṇṭakānтерзателей богов; врагов богов
कुशस्थलींkuśasthalīṃКушастхали; Двараку
करिष्यामिkariṣyāmiЯ сделаю; совершу
निवासंnivāsaṃобитель; место пребывания
द्वारकांdvārakāṃДварака; город Кришны
पुरीम्purīmгород; столицу
वसानस्vasānasживущий; обитающий
तत्रtatraтам; в том
वैvaiвоистину; же
पुर्याम्puryāmв городе; в столице
अदितेर्aditerАдити; матери богов
विप्रियंकरम्vipriyaṃkaramпричиняющего неприятность; обидчика
हनिष्येhaniṣyeЯ убью; поражу
नरकंnarakaṃНараку; асура Нараку
भौमंbhaumaṃБхауму; земного
मुरंmuraṃМуру; асура Муру
पीठंpīṭhaṃПитху; асура Питху
caи; также
दानवम्dānavamданаву; демона
प्राग्ज्योतिषपुरंprāgjyotiṣapuraṃПрагджьотишапуру; город Прагджьотиша
रम्यंramyaṃпрекрасный; приятный
नानाधनसमन्वितम्nānādhanasamanvitamнаделённый разными богатствами; многоценный
कुशस्थलींkuśasthalīṃКушастхали; Двараку
नयिष्यामिnayiṣyāmiЯ приведу; перенесу
हत्वाhatvāубив; поразив
वैvaiвоистину; же
दानवोत्तमान्dānavottamānлучших данавов; главных демонов
शंकरंśaṃkaraṃШанкару; Шиву
caи; также
महासेनंmahāsenaṃМахасену; Сканду
बाणप्रियहितैषिणम्bāṇapriyahitaiṣiṇamжелающего блага дорогому Бане; покровителя Баны
पराजेष्याम्य्parājeṣyāmyЯ побежу; одолею
अथोद्युक्तौathodyuktauзатем готовых; потом поднявшихся
देवलोकनमस्कृतौdevalokanamaskṛtauпочитаемые миром богов; уважаемые небесами
ततःtataḥзатем; оттуда
सुतंsutaṃсына; потомка
बलेर्balerБали; сына Вирочаны
जित्वाjitvāпобедив; одолeв
बाणंbāṇaṃБану; асура Бану
बाहुसहस्रिणम्bāhusahasriṇamтысячерукого; с тысячей рук
विनाशयिष्यामिvināśayiṣyāmiЯ уничтожу; разрушу
ततःtataḥзатем; оттуда
सर्वान्sarvānвсех; каждого
सौभनिवासिनःsaubhanivāsinaḥобитатели Саубхи; жители воздушного города
यःyaḥкоторый; кто
कालयवनःkālayavanaḥКалаявана; варварский царь
ख्यातोkhyātoизвестный; названный
गर्गतेजोभिसंवृतःgargatejobhisaṃvṛtaḥпокрытый сиянием Гарги; рожденный силой Гарги
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет; возникнет
वधस्vadhasубийство; гибель
तस्यtasyaего; того
मत्तmattaот Меня; из Меня
एवevaименно; же
द्विजोत्तमdvijottamaо лучший из дваждырождённых; о лучший брахман
जरासंधश्jarāsaṃdhaśДжарасандха; царь Магадхи
caи; также
बलवान्balavānсильный; могучий
सर्वराजविरोधकःsarvarājavirodhakaḥпротивник всех царей; враждебный царям
भविष्यत्य्bhaviṣyatyбудет; станет
असुरःasuraḥасур; демон
स्फीतोsphītoразросшийся; могучий
भूमिपालोbhūmipāloземной царь; правитель
गिरिव्रजेgirivrajeв Гириврадже; в горной крепости
ममmamaМой; у Меня
बुद्धिपरिस्पन्दाद्buddhiparispandādот движения Моей мысли; по колебанию разума
वधस्vadhasубийство; гибель
तस्यtasyaего; того
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет; возникнет
समागतेषुsamāgateṣuсобравшихся; пришедших
बलिषुbaliṣuв сильных; среди могучих
पृथिव्यांpṛthivyāṃна земле; в земле
सर्वराजसुsarvarājasuсреди всех царей; во всех правителях
वासविःvāsaviḥсын Васави; Арджуна
सुसहायोsusahāyoочень хороший помощник; надёжный союзник
वैvaiвоистину; же
ममmamaМой; у Меня
ह्य्hyведь; ибо
एकोekoодин; единый
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет; возникнет
एवंevaṃтак; таким образом
लोकाlokāмиры; люди
वदिष्यन्तिvadiṣyantiбудут говорить; скажут
नरनारायणाव्naranārāyaṇāvНара и Нараяна; двое риши
ऋषीṛṣīдва риши; мудрецы
उद्युक्तौudyuktauготовые; поднявшиеся
दहतःdahataḥсжигающие; паля
क्षत्रंkṣatraṃкшатрийскую силу; царскую власть
लोककार्यार्थम्lokakāryārthamради дела мира; для пользы миров
ईश्वरौīśvarauдва владыки; оба господа
कृत्वाkṛtvāсделав; совершив
भारावतरणंbhārāvataraṇaṃснятие бремени; облегчение тяжести
वसुधायाvasudhāyāземли; Земли
यथेप्सितम्yathepsitamкак желалось; по желанию
सर्वसात्वतमुख्यानांsarvasātvatamukhyānāṃглавных из всех Сатватов; вождей рода
द्वारकायाश्dvārakāyāśДварака; город Кришны
caи; также
सत्तमsattamaо лучший; благой
करिष्येkariṣyeЯ сделаю; совершу
प्रलयंpralayaṃрастворение; пралаю
घोरम्ghoramстрашный; ужасный
आत्मज्ञातिविनाशनम्ātmajñātivināśanamуничтожение своих родичей; гибель собственного рода
कर्माण्य्karmāṇyдействия; деяния
अपरिमेयानिaparimeyāniнеизмеримые; безмерные
चतुर्मूर्तिधरोcaturmūrtidharoдержащий четыре мūrti; носитель четырёх проявлений
ह्य्hyведь; ибо
अहम्ahamя; Я
कृत्वाkṛtvāсделав; совершив
लोकान्lokānмиры; людей
गमिष्यामिgamiṣyāmiЯ пойду; отправлюсь
स्वान्svānсвои; собственные
अहंahaṃя; Я
ब्रह्मसत्कृतान्brahmasatkṛtānпочтённых Брахмой; уваженных брахмой
हंसोhaṃsoХамса; лебедь
हयशिराश्hayaśirāśХаяшира; конеглавый
चैवcaivaи именно; и также
प्रादुर्भावाprādurbhāvāявления; проявления
द्विजोत्तमdvijottamaо лучший из дваждырождённых; о лучший брахман
यदाyadāкогда; если
वेदश्रुतिर्vedaśrutirведийское слушание; шрути Веды
नष्टाnaṣṭāисчезшая; утраченная
मयाmayāМной; через Меня
प्रत्याहृताpratyāhṛtāвозвращена; восстановлена
तदाtadāтогда; в то время
सवेदाःsavedāḥс Ведами; имеющие Веды
सश्रुतीकाश्saśrutīkāśс шрути; с ведийскими текстами
caи; также
कृताःkṛtāḥсделанные; созданные
पूर्वंpūrvaṃпрежде; в начале
कृतेkṛteв Крита-югу; сделанном
युगेyugeв юге; в эпохе
अतिक्रान्ताःatikrāntāḥпрошедшие; минувшие
पुराणेषुpurāṇeṣuв Пуранах; в древних преданиях
श्रुतास्śrutāsуслышанные; переданные
तेteони; тебе
यदिyadiесли; когда
वाили; же
क्वkvaгде; иногда
चित्citнекоторый; же
अतिक्रान्ताश्atikrāntāśпрошедшие; минувшие
caи; также
बहवःbahavaḥмногие; многочисленные
प्रादुर्भावाprādurbhāvāявления; проявления
ममोत्तमाःmamottamāḥМои высшие; лучшие Мои
लोककार्याणिlokakāryāṇiдела мира; космические задачи
कृत्वाkṛtvāсделав; совершив
caи; также
पुनःpunaḥснова; опять
स्वांsvāṃсвою; собственную
प्रकृतिंprakṛtiṃприроду; пракрити
गताःgatāḥушедшие; достигшие
naне; нет
ह्य्hyведь; ибо
एतद्etadэто; этот
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмой; брахмой
प्राप्तम्prāptamдостигнуто; обретено
ईदृशंīdṛśaṃтакое; подобное
ममmamaМой; у Меня
दर्शनम्darśanamвидение; созерцание
यत्yatчто; которое
त्वयाtvayāтобой; Тобой
प्राप्तम्prāptamдостигнуто; обретено
अद्येहadyehaсегодня здесь; ныне здесь
एकान्तगतबुद्धिनाekāntagatabuddhināс разумом, вошедшим в единую цель; с исключительной преданностью
एतत्etatэто; этот
तेteони; тебе
सर्वम्sarvamвсё; целиком
आख्यातंākhyātaṃрассказано; объяснено
ब्रह्मन्brahmanо брахман; о мудрец
भक्तिमतोbhaktimatoпреданному; исполненному бхакти
मयाmayāМной; через Меня
पुराणंpurāṇaṃдревнее предание; пурана
caи; также
भविष्यंbhaviṣyaṃбудущее; грядущее
caи; также
सरहस्यंsarahasyaṃс тайной; сокровенное
caи; также
सत्तमsattamaо лучший; благой
अनुवाद

«В Трета-югу Я буду Рамой, потомком рода Бхригу, и уничтожу кшатру с её обильными силами и войсками. Когда наступит стык Треты и Двапары, Я стану Рамой Дашаратхи, Владыкой мира. Из-за повреждения Триты Эката и Двита, два риши, сыновья Праджапати, получат уродство и обезьянью природу; те, кто родятся в их роде, будут лесными жителями и станут Моими помощниками в деле богов. Тогда Я убью в битве страшного владыку ракшасов Равану, позор рода Пуластьи, вместе с его войском, занозу мира. На завершающем стыке Двапары и Кали Моё явление ради Камсы будет в Матхуре. Там, убив многих данавов, терзателей богов, Я сделаю Кушастхали Своей обителью, городом Дваракой. Живя в этом городе, Я убью Нараку Бхауму, обидчика Адити, а также данавов Муру и Питху. Убив лучших данавов, Я перенесу прекрасный, богатый Прагджьотишапур в Кушастхали. Затем Я одолею Шанкару и Махасену, которые, ради любви к Бане, выступят на бой, хотя почитаются миром богов. Победив сына Бали, тысячерукого Бану, Я уничтожу всех обитателей Саубхи. Калаявана, известный и покрытый сиянием Гарги, также будет убит от Меня, о лучший дваждырождённый. Могучий Джарасандха, враг всех царей, разросшийся асур, будет правителем в Гириврадже; его гибель произойдёт от движения Моей мысли. Когда на земле соберутся все сильные цари, только сын Васави будет Моим надёжным помощником. Тогда люди скажут: “Нара и Нараяна, два риши, два владыки, поднялись и сжигают кшатру ради дела мира”. Совершив желанное снятие бремени земли, Я произведу страшное разрушение главных Сатватов и Двараки, уничтожение Моих собственных родичей. Держа четыре проявления, Я совершу неизмеримые дела и уйду в Свои миры, почтённые Брахмой. Хамса и Хаяшира — Мои явления, о лучший дваждырождённый; когда ведийское слушание было утрачено, тогда Я вернул его, и в прежнюю Крита-югу Веды с шрути были восстановлены. В Пуранах, если ты где-либо слышал, уже прошли многие Мои высшие явления; совершив дела мира, они снова вернулись в свою природу. Даже Брахма не получил такого Моего видения, какое ты получил сегодня здесь, потому что твой разум вошёл в единую преданность. Всё это, о брахман, Я рассказал тебе как преданному: прошлое, будущее и тайну, о лучший».

संस्करण

91290768b1bb · प्रकाशित 21 जून 2026, 11:21:25 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से