Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Vaiśaṃpāyana Introduces the Dialogue of Rudra and Brahmā on the One Puruṣa12.338.4-8
11637 / 15823
महाभारत · 12.338.4-8
॥
देवनागरी

नमस्कृत्वा तु गुरवे व्यासायामिततेजसे ॥
तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमर्षये ॥
इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव ॥
ऋतं सत्यं च विख्यातम् ऋषिसिंहेन चिन्तितम् ॥
उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः ॥
अध्यात्मचिन्ताम् आश्रित्य शास्त्राण्य् उक्तानि भारत ॥
समासतस् तु यद् व्यासः पुरुषैकत्वम् उक्तवान् ॥
तत् ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादाद् अमितौजसः ॥
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशां पते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

namaskṛtvā tu gurave vyāsāyāmitatejase ||
tapoyuktāya dāntāya vandyāya paramarṣaye ||
idaṃ puruṣasūktaṃ hi sarvavedeṣu pārthiva ||
ṛtaṃ satyaṃ ca vikhyātam ṛṣisiṃhena cintitam ||
utsargeṇāpavādena ṛṣibhiḥ kapilādibhiḥ ||
adhyātmacintām āśritya śāstrāṇy uktāni bhārata ||
samāsatas tu yad vyāsaḥ puruṣaikatvam uktavān ||
tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi prasādād amitaujasaḥ ||
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
brahmaṇā saha saṃvādaṃ tryambakasya viśāṃ pate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नमस्कृत्वा तु गुरवेnamaskṛtvā tu guraveпоклонившись же гуру; учителю
व्यासाय अमित तेजसेvyāsāya amita tejaseВьясе безмерного сияния; могущества
तपः युक्ताय दान्तायtapaḥ yuktāya dāntāyaсоединённому с тапасом, обузданному; самодисциплинированному
वन्द्याय परम ऋषयेvandyāya parama ṛṣayeдосточтимому высшему риши; великому мудрецу
इदम् पुरुष सूक्तम् हिidam puruṣa sūktam hiэтот пуруша-гимн ведь; учение о Пуруше
सर्व वेदेषु पार्थिवsarva vedeṣu pārthivaво всех Ведах, царь; о владыка
ऋतम् सत्यम् च विख्यातम्ṛtam satyam ca vikhyātamкак рита и истина известен; прославлен
ऋषि सिंहेन चिन्तितम्ṛṣi siṃhena cintitamобдуман львом среди риши; Вьясой
उत्सर्गेण अपवादेनutsargeṇa apavādenaобщим правилом и исключением; изложением и уточнением
ऋषिभिः कपिल आदिभिःṛṣibhiḥ kapila ādibhiḥриши, начиная с Капилы; мудрецами
अध्यात्म चिन्ताम् आश्रित्यadhyātma cintām āśrityaопираясь на созерцание адхьятмы; внутреннего
शास्त्राणि उक्तानि भारतśāstrāṇi uktāni bhārataшастры были сказаны, Бхарата; учения
समासतः तु यत् व्यासःsamāsataḥ tu yat vyāsaḥно то, что Вьяса кратко; в сжатом виде
पुरुष एकत्वम् उक्तवान्puruṣa ekatvam uktavānсказал о единстве Пуруши; одном Пуруше
तत् ते अहम् संप्रवक्ष्यामिtat te aham saṃpravakṣyāmiэто тебе я подробно скажу; изложу
प्रसादात् अमित ओजसःprasādāt amita ojasaḥпо милости безмерно могучего; Вьясы
अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamи здесь приводят эту; цитируют
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревнюю историю; итихасу
ब्रह्मणा सह संवादम्brahmaṇā saha saṃvādamбеседу с Брахмой; разговор
त्र्यम्बकस्य विशाम् पतेtryambakasya viśām pateТрьямбаки, владыка людей; Рудры
अनुवाद

«Поклонившись гуру Вьясе, безмерно сияющему, соединённому с тапасом, обузданному, досточтимому высшему риши, я изложу это. Учение о Пуруше известно во всех Ведах, о царь, как рита и истина; оно было обдумано львом среди риши. Риши, начиная с Капилы, опираясь на созерцание адхьятмы, изложили шастры через общее правило и исключение. Но то, что Вьяса кратко сказал о единстве Пуруши, я подробно объясню тебе по милости этого безмерно могучего. Здесь приводят древнюю историю: беседу Трьямбаки с Брахмой, о владыка людей».

संस्करण

415bd484c5d6 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:20:43 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.338.1-3

श्लोक बदलें इन कुंजियों से