ब्रह्मोवाच
वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया ॥
अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश् चिन्त्यते विराट् ॥
रुद्र उवाच
बहवः पुरुषा ब्रह्मंस् त्वया सृष्टाः स्वयंभुवा ॥
सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन् स चैकः पुरुषो विराट् ॥
को ह्य् असौ चिन्त्यते ब्रह्मंस् त्वया वै पुरुषोत्तमः ॥
एतन् मे संशयं ब्रूहि महत् कौतूहलं हि मे ॥
ब्रह्मोवाच
बहवः पुरुषाः पुत्र ये त्वया समुदाहृताः ॥
एवम् एतद् अतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवम् इत्य् अपि ॥
आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते ॥
बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिर् उच्यते ॥
तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम् ॥
निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम् ॥
brahmovāca
vaijayanto girivaraḥ satataṃ sevyate mayā ||
atraikāgreṇa manasā puruṣaś cintyate virāṭ ||
rudra uvāca
bahavaḥ puruṣā brahmaṃs tvayā sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā ||
sṛjyante cāpare brahman sa caikaḥ puruṣo virāṭ ||
ko hy asau cintyate brahmaṃs tvayā vai puruṣottamaḥ ||
etan me saṃśayaṃ brūhi mahat kautūhalaṃ hi me ||
brahmovāca
bahavaḥ puruṣāḥ putra ye tvayā samudāhṛtāḥ ||
evam etad atikrāntaṃ draṣṭavyaṃ naivam ity api ||
ādhāraṃ tu pravakṣyāmi ekasya puruṣasya te ||
bahūnāṃ puruṣāṇāṃ sa yathaikā yonir ucyate ||
tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ paramaṃ sumahattamam ||
nirguṇaṃ nirguṇā bhūtvā praviśanti sanātanam ||
Брахма сказал: «Вайджаянта, лучшая из гор, постоянно посещается мной. Здесь однонаправленным умом я созерцаю космического Пурушу». Рудра спросил: «О Брахман, тобой, Самосущим, создано много пуруш, и другие ещё создаются. Кто же тот один космический Пуруша, Пурушоттама, которого ты созерцаешь? Разреши моё сомнение: моё любопытство велико». Брахма ответил: «Сын, многие пуруши, которых ты назвал, должны быть поняты иначе: этот взгляд нужно превзойти. Я объясню тебе основание одного Пуруши. Как Он называется единым источником многих пуруш, так все, став ниргуной, входят в того вселенского, высшего, величайшего, вечного Пурушу, свободного от гун».
23a276860b5b · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:20:43 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Ответ Брахмы подводит к следующей главе: множество индивидуальных пуруш имеет один высший источник. Войти в Него можно не через умножение различий, а став ниргуной, превзойдя связывающие качества природы.