महाभारत
Brahmā Teaches the Eternal Puruṣa as Nārāyaṇa12.339.1-5
11642 / 15823
महाभारत · 12.339.1-5
देवनागरी

ब्रह्मोवाच
शृणु पुत्र यथा ह्य् एष पुरुषः शाश्वतो ऽव्ययः ॥
अक्षयश् चाप्रमेयश् च सर्वगश् च निरुच्यते ॥
न स शक्यस् त्वया द्रष्टुं मयान्यैर् वापि सत्तम ॥
सगुणो निर्गुणो विश्वो ज्ञानदृश्यो ह्य् असौ स्मृतः ॥
अशरीरः शरीरेषु सर्वेषु निवसत्य् असौ ॥
वसन्न् अपि शरीरेषु न स लिप्यति कर्मभिः ॥
ममान्तरात्मा तव च ये चान्ये देहसंज्ञिताः ॥
सर्वेषां साक्षिभूतो ऽसौ न ग्राह्यः केन चित् क्व चित् ॥
विश्वमूर्धा विश्वभुजो विश्वपादाक्षिनासिकः ॥
एकश् चरति क्षेत्रेषु स्वैरचारी यथासुखम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

brahmovāca
śṛṇu putra yathā hy eṣa puruṣaḥ śāśvato 'vyayaḥ ||
akṣayaś cāprameyaś ca sarvagaś ca nirucyate ||
na sa śakyas tvayā draṣṭuṃ mayānyair vāpi sattama ||
saguṇo nirguṇo viśvo jñānadṛśyo hy asau smṛtaḥ ||
aśarīraḥ śarīreṣu sarveṣu nivasaty asau ||
vasann api śarīreṣu na sa lipyati karmabhiḥ ||
mamāntarātmā tava ca ye cānye dehasaṃjñitāḥ ||
sarveṣāṃ sākṣibhūto 'sau na grāhyaḥ kena cit kva cit ||
viśvamūrdhā viśvabhujo viśvapādākṣināsikaḥ ||
ekaś carati kṣetreṣu svairacārī yathāsukham ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ब्रह्मा उवाचbrahmā uvācaБрахма сказал; Брахма произнёс
शृणु पुत्र यथा हि एषःśṛṇu putra yathā hi eṣaḥслушай, сын, как ведь этот; каким образом
पुरुषः शाश्वतः अव्ययःpuruṣaḥ śāśvataḥ avyayaḥПуруша вечный, непреходящий; неизменный
अक्षयः च अप्रमेयः चakṣayaḥ ca aprameyaḥ caи неистощимый, и неизмеримый; непостижимый
सर्व गः च निरुच्यतेsarva gaḥ ca nirucyateи всепроникающий называется; объясняется
न सः शक्यः त्वया द्रष्टुम्na saḥ śakyaḥ tvayā draṣṭumон не может быть тобой увиден; созерцаем
मया अन्यैः वा अपि सत्तमmayā anyaiḥ vā api sattamaмной или другими также, лучший существ; о превосходный
सगुणः निर्गुणः विश्वःsaguṇaḥ nirguṇaḥ viśvaḥс гунами, без гун, вселенский; всеформный
ज्ञान दृश्यः हि असौ स्मृतःjñāna dṛśyaḥ hi asau smṛtaḥведь он считается видимым знанием; созерцаемым
अशरीरः शरीरेषुaśarīraḥ śarīreṣuбестелесный в телах; без тела
सर्वेषु निवसति असौsarveṣu nivasati asauво всех пребывает он; обитает
वसन् अपि शरीरेषुvasan api śarīreṣuдаже пребывая в телах; обитая
न सः लिप्यति कर्मभिःna saḥ lipyati karmabhiḥон не замарывается действиями; кармой
मम अन्तर आत्मा तव चmama antara ātmā tava caмой внутренний атман и твой; сокровенное Я
ये च अन्ये देह संज्ञिताःye ca anye deha saṃjñitāḥи те другие, называемые телами; телесными
सर्वेषाम् साक्षि भूतः असौsarveṣām sākṣi bhūtaḥ asauон ставший свидетелем всех; свидетель
न ग्राह्यःna grāhyaḥне схватываем; неуловим
केन चित् क्व चित्kena cit kva citникем нигде; нигде
विश्व मूर्धा विश्व भुजःviśva mūrdhā viśva bhujaḥвсеголовый, всерукий; чья голова и руки повсюду
विश्व पाद अक्षि नासिकःviśva pāda akṣi nāsikaḥвсеногий, всеглазый, всеносый; со всеми стопами, глазами, носами
एकः चरति क्षेत्रेषुekaḥ carati kṣetreṣuодин движется в полях; телах
स्वैर चारी यथा सुखम्svaira cārī yathā sukhamсвободно движущийся как ему угодно; по своей воле
अनुवाद

Брахма сказал: «Слушай, сын, как этот Пуруша называется вечным, непреходящим, неистощимым, неизмеримым и всепроникающим. Ни ты, ни я, ни другие не способны увидеть Его обычным образом, о лучший существ: Он считается видимым знанием, будучи и с гунами, и без гун, и вселенским. Бестелесный, Он пребывает во всех телах, но, даже пребывая в телах, не замарывается кармой. Он — мой внутренний атман, твой и всех тех, кого называют телесными; Он стал свидетелем всех, но нигде и никем не схватывается. Всеголовый, всерукий, всеногий, всеглазый и всеносый, Он один движется в полях-телах, свободно, как Ему угодно».

संस्करण

d73e6a738c40 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:44:33 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से