महाभारत
Brahmā Teaches the Eternal Puruṣa as Nārāyaṇa12.339.11-15
11644 / 15823
महाभारत · 12.339.11-15
देवनागरी

हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म हित्वा शुभाशुभम् ॥
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा एवं भवति निर्गुणः ॥
अचिन्त्यं चापि तं ज्ञात्वा भावसूक्ष्मं चतुष्टयम् ॥
विचरेद् यो यतिर् यत्तः स गच्छेत् पुरुषं प्रभुम् ॥
एवं हि परमात्मानं के चिद् इच्छन्ति पण्डिताः ॥
एकात्मानं तथात्मानम् अपरे ऽध्यात्मचिन्तकाः ॥
तत्र यः परमात्मा हि स नित्यं निर्गुणः स्मृतः ॥
स हि नारायणो ज्ञेयः सर्वात्मा पुरुषो हि सः ॥
न लिप्यते फलैश् चापि पद्मपत्रम् इवाम्भसा ॥
कर्मात्मा त्व् अपरो यो ऽसौ मोक्षबन्धैः स युज्यते ॥
ससप्तदशकेनापि राशिना युज्यते हि सः ॥
एवं बहुविधः प्रोक्तः पुरुषस् ते यथाक्रमम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karma hitvā śubhāśubham ||
ubhe satyānṛte tyaktvā evaṃ bhavati nirguṇaḥ ||
acintyaṃ cāpi taṃ jñātvā bhāvasūkṣmaṃ catuṣṭayam ||
vicared yo yatir yattaḥ sa gacchet puruṣaṃ prabhum ||
evaṃ hi paramātmānaṃ ke cid icchanti paṇḍitāḥ ||
ekātmānaṃ tathātmānam apare 'dhyātmacintakāḥ ||
tatra yaḥ paramātmā hi sa nityaṃ nirguṇaḥ smṛtaḥ ||
sa hi nārāyaṇo jñeyaḥ sarvātmā puruṣo hi saḥ ||
na lipyate phalaiś cāpi padmapatram ivāmbhasā ||
karmātmā tv aparo yo 'sau mokṣabandhaiḥ sa yujyate ||
sasaptadaśakenāpi rāśinā yujyate hi saḥ ||
evaṃ bahuvidhaḥ proktaḥ puruṣas te yathākramam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
हित्वा गुण मयम् सर्वम्hitvā guṇa mayam sarvamоставив всё состоящее из гун; гунамайю
कर्म हित्वा शुभ अशुभम्karma hitvā śubha aśubhamоставив карму благую и неблагую; действие
उभे सत्य अनृते त्यक्त्वाubhe satya anṛte tyaktvāоставив обе, истину и ложь; правду и неправду
एवम् भवति निर्गुणःevam bhavati nirguṇaḥтак становится без гун; ниргуна
अचिन्त्यम् च अपि तम् ज्ञात्वाacintyam ca api tam jñātvāи познав Его как немыслимого; непостижимого
भाव सूक्ष्मम् चतुष्टयम्bhāva sūkṣmam catuṣṭayamтонкую четверицу состояний; четырёхчастность
विचरेत् यः यतिः यत्तःvicaret yaḥ yatiḥ yattaḥкакой подвижник обузданный странствует; ходит
सः गच्छेत् पुरुषम् प्रभुम्saḥ gacchet puruṣam prabhumтот идёт к Пуруше-Владыке; достигает
एवम् हि परमात्मानम्evam hi paramātmānamтак ведь Параматму; высший Атман
के चित् इच्छन्ति पण्डिताःke cit icchanti paṇḍitāḥнекоторые мудрые желают; стремятся
एक आत्मानम् तथा आत्मानम्eka ātmānam tathā ātmānamединого Атмана, и так Атмана; себя
अपरे अध्यात्म चिन्तकाःapare adhyātma cintakāḥдругие созерцатели адхьятмы; внутреннего
तत्र यः परमात्मा हिtatra yaḥ paramātmā hiтам который Параматма ведь; высший Атман
सः नित्यम् निर्गुणः स्मृतःsaḥ nityam nirguṇaḥ smṛtaḥон всегда считается без гун; ниргуна
सः हि नारायणः ज्ञेयःsaḥ hi nārāyaṇaḥ jñeyaḥон ведь должен быть познан как Нараяна; Господь
सर्व आत्मा पुरुषः हि सःsarva ātmā puruṣaḥ hi saḥОн Атман всех, Пуруша ведь; всесущностный
न लिप्यते फलैः च अपिna lipyate phalaiḥ ca apiне замарывается плодами также; результатами
पद्म पत्रम् इव अम्भसाpadma patram iva ambhasāкак лист лотоса водой; водой
कर्म आत्मा तुkarma ātmā tuно кармический атман; действующий
अपरः यः असौaparaḥ yaḥ asauдругой, который тот; иной
मोक्ष बन्धैः सः युज्यतेmokṣa bandhaiḥ saḥ yujyateон соединяется освобождением и узами; связью
स सप्तदशकेन अपिsa saptadaśakena apiи с семнадцатеричным также; комплексом
राशिना युज्यते हि सःrāśinā yujyate hi saḥон соединяется с совокупностью; группой
एवम् बहु विधः प्रोक्तःevam bahu vidhaḥ proktaḥтак многообразным описан; сказан
पुरुषः ते यथा क्रमम्puruṣaḥ te yathā kramamПуруша тебе по порядку; последовательно
अनुवाद

«Оставив всё состоящее из гун, оставив благую и неблагую карму, оставив обе — истину и ложь, человек так становится ниргуной. Тот обузданный подвижник, который, познав Его как немыслимого и тонкую четверицу состояний, странствует в этом знании, достигает Пуруши-Владыки. Так некоторые мудрые стремятся к Параматме, а другие созерцатели адхьятмы — к единому Атману. Тот, кто является Параматмой, всегда считается ниргуной; Его следует познать как Нараяну, ибо Он — Атман всех, тот самый Пуруша. Он не замарывается плодами, как лист лотоса водой. Но другой, кармический атман, соединяется и с освобождением, и с узами; он соединяется также с семнадцатеричной совокупностью. Так Пуруша был описан тебе по порядку как многообразный».

संस्करण

633810b89531 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:44:33 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से