महाभारत
The Brahmana of Mahapadma Seeks the Highest Dharma12.341.1-5
11650 / 15823
महाभारत · 12.341.1-5
देवनागरी

भीष्म उवाच
आसीत् किल कुरुश्रेष्ठ महापद्मे पुरोत्तमे ॥
गङ्गाया दक्षिणे तीरे कश् चिद् विप्रः समाहितः ॥
सौम्यः सोमान्वये वेदे गताध्वा छिन्नसंशयः ॥
धर्मनित्यो जितक्रोधो नित्यतृप्तो जितेन्द्रियः ॥
अहिंसानिरतो नित्यं सत्यः सज्जनसंमतः ॥
न्यायप्राप्तेन वित्तेन स्वेन शीलेन चान्वितः ॥
ज्ञातिसंबन्धिविपुले मित्रापाश्रयसंमते ॥
कुले महति विख्याते विशिष्टां वृत्तिम् आस्थितः ॥
स पुत्रान् बहुलान् दृष्ट्वा विपुले कर्मणि स्थितः ॥
कुलधर्माश्रितो राजन् धर्मचर्यापरो ऽभवत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
āsīt kila kuruśreṣṭha mahāpadme purottame ||
gaṅgāyā dakṣiṇe tīre kaś cid vipraḥ samāhitaḥ ||
saumyaḥ somānvaye vede gatādhvā chinnasaṃśayaḥ ||
dharmanityo jitakrodho nityatṛpto jitendriyaḥ ||
ahiṃsānirato nityaṃ satyaḥ sajjanasaṃmataḥ ||
nyāyaprāptena vittena svena śīlena cānvitaḥ ||
jñātisaṃbandhivipule mitrāpāśrayasaṃmate ||
kule mahati vikhyāte viśiṣṭāṃ vṛttim āsthitaḥ ||
sa putrān bahulān dṛṣṭvā vipule karmaṇi sthitaḥ ||
kuladharmāśrito rājan dharmacaryāparo 'bhavat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма продолжил
आसीत् किल कुरु श्रेष्ठāsīt kila kuru śreṣṭhaбыл некогда, лучший Куру; о Куру
महापद्मे पुर उत्तमेmahāpadme pura uttameв Махападме, лучшем городе; прекрасном
गङ्गायाः दक्षिणे तीरेgaṅgāyāḥ dakṣiṇe tīreна южном берегу Ганги; у Ганги
कः चित् विप्रः समाहितःkaḥ cit vipraḥ samāhitaḥнекий сосредоточенный брахман; собранный
सौम्यः सोम अन्वये वेदेsaumyaḥ soma anvaye vedeкроткий, в лунном роду, в Веде; знающий
गत अध्वाgata adhvāпрошедший путь; искушённый
छिन्न संशयःchinna saṃśayaḥразрубивший сомнение; свободный от сомнений
धर्म नित्यःdharma nityaḥпостоянный в дхарме; преданный долгу
जित क्रोधःjita krodhaḥпобедивший гнев; обуздавший злость
नित्य तृप्तःnitya tṛptaḥвсегда довольный; удовлетворённый
जित इन्द्रियःjita indriyaḥпобедивший чувства; обузданный
अहिंसा निरतः नित्यम्ahiṃsā nirataḥ nityamвсегда преданный ненасилию; непричинению вреда
सत्यः सज्जन संमतःsatyaḥ sajjana saṃmataḥправдивый, почитаемый добрыми людьми; одобренный
न्याय प्राप्तेन वित्तेनnyāya prāptena vittenaбогатством, полученным справедливо; законно
स्वेन शीलेन च अन्वितःsvena śīlena ca anvitaḥи своим нравом наделённый; характером
ज्ञाति संबन्धि विपुलेjñāti saṃbandhi vipuleв обширном круге родичей и родственников; родовых связей
मित्र अपाश्रय संमतेmitra apāśraya saṃmateуважаемом опорой друзей; дружеской поддержкой
कुले महति विख्यातेkule mahati vikhyāteв великом знаменитом роде; известной семье
विशिष्टाम् वृत्तिम् आस्थितःviśiṣṭām vṛttim āsthitaḥособый образ жизни принявший; достойную жизнь
सः पुत्रान् बहुलान् दृष्ट्वाsaḥ putrān bahulān dṛṣṭvāон, многих сыновей увидев; имея
विपुले कर्मणि स्थितःvipule karmaṇi sthitaḥв обширном деле стоящий; занятый
कुल धर्म आश्रितः राजन्kula dharma āśritaḥ rājanопираясь на родовую дхарму, царь; семейный долг
धर्म चर्या परः अभवत्dharma caryā paraḥ abhavatпреданным хождению в дхарме стал; практике долга
अनुवाद

Бхишма сказал: «Некогда, лучший из Куру, в превосходном городе Махападме, на южном берегу Ганги, жил некий сосредоточенный брахман. Он был кроток, принадлежал к лунному роду, знал Веду, прошёл путь, отсёк сомнения, был постоянно предан дхарме, победил гнев, всегда был доволен и обуздал чувства. Он неизменно был предан ненасилию, был правдив, почитаем добрыми людьми, обладал богатством, добытым справедливо, и собственным благим нравом. В великом и знаменитом роде, окружённый множеством родичей, связей и уважаемой дружеской поддержкой, он держался достойного образа жизни. Увидев у себя многих сыновей, стоя в обширных делах и опираясь на родовую дхарму, царь, он стал всецело предан практике дхармы».

संस्करण

ac238349a71c · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:32:10 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से