धृतराष्ट्र उवाच
व्यवहाराश् च ते तात नित्यम् आप्तैर् अधिष्ठिताः ॥
योज्यास् तुष्टैर् हितै राजन् नित्यं चारैर् अनुष्ठिताः ॥
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत ॥
प्रणयेयुर् यथान्यायं पुरुषास् ते युधिष्ठिर ॥
आदानरुचयश् चैव परदाराभिमर्शकाः ॥
उग्रदण्डप्रधानाश् च मिथ्या व्याहारिणस् तथा ॥
आक्रोष्टारश् च लुब्धाश् च हन्तारः साहसप्रियाः ॥
सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः ॥
हिरण्यदण्ड्या वध्याश् च कर्तव्या देशकालतः ॥
dhṛtarāṣṭra uvāca
vyavahārāś ca te tāta nityam āptair adhiṣṭhitāḥ ||
yojyās tuṣṭair hitai rājan nityaṃ cārair anuṣṭhitāḥ ||
parimāṇaṃ viditvā ca daṇḍaṃ daṇḍyeṣu bhārata ||
praṇayeyur yathānyāyaṃ puruṣās te yudhiṣṭhira ||
ādānarucayaś caiva paradārābhimarśakāḥ ||
ugradaṇḍapradhānāś ca mithyā vyāhāriṇas tathā ||
ākroṣṭāraś ca lubdhāś ca hantāraḥ sāhasapriyāḥ ||
sabhāvihārabhettāro varṇānāṃ ca pradūṣakāḥ ||
hiraṇyadaṇḍyā vadhyāś ca kartavyā deśakālataḥ ||
Дхритараштра сказал: И судебные дела твои, дитя, да поручаются всегда надёжным надзирателям — людям довольным и преданным, о царь, и постоянно проверяемым через лазутчиков. Установив меру вины и наказания виновным, о Бхарата, твои люди да налагают кару по закону, о Юдхиштхира. Охочие до взяток, посягающие на чужих жён, чинящие жестокое насилие, лжецы, поносители, алчные, убийцы, любители буйства, нарушители собраний и празднеств, осквернители варн — все они, смотря по месту и времени, да будут караемы денежной пенею или казнью.
93b85217deaa · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:15:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Правосудие старый царь вверяет не одной честности судей, но и двойной поруке: они должны быть «довольны» — не доведены нуждою до мздоимства — и притом негласно проверяемы. Так дхарма не полагается на добродетель одного человека, а ограждает её устройством. Перечень караемых — от взяточника и прелюбодея до клеветника и «осквернителя варн» — очерчивает порядок, держащий общество: посягательство на чужое имущество, чужую жену, на правду и на устои касты. И мера кары не механична: «смотря по месту и времени» — справедливость требует рассуждения, а не одной буквы. Стих учит, что правосудие есть совокупность чести судьи, надзора над ним и соразмерности кары.