महाभारत
The circle of kings and the six measures15.11.1-3
15492 / 15823
महाभारत · 15.11.1-3
देवनागरी

धृतराष्ट्र उवाच
मण्डलानि च बुध्येथाः परेषाम् आत्मनस् तथा ॥
उदासीनगुणानां च मध्यमानां तथैव च ॥
चतुर्णां शत्रुजातानां सर्वेषाम् आततायिनाम् ॥
मित्रं चामित्रमित्रं च बोद्धव्यं ते ऽरिकर्शन ॥
तथामात्या जनपदा दुर्गाणि विषमाणि च ॥
बलानि च कुरुश्रेष्ठ भवन्त्य् एषां यथेच्छकम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
maṇḍalāni ca budhyethāḥ pareṣām ātmanas tathā ||
udāsīnaguṇānāṃ ca madhyamānāṃ tathaiva ca ||
caturṇāṃ śatrujātānāṃ sarveṣām ātatāyinām ||
mitraṃ cāmitramitraṃ ca boddhavyaṃ te 'rikarśana ||
tathāmātyā janapadā durgāṇi viṣamāṇi ca ||
balāni ca kuruśreṣṭha bhavanty eṣāṃ yathecchakam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मण्डलानि च बुध्येथाःmaṇḍalāni ca budhyethāḥи круги держав разумей
परेषाम्pareṣāmврагов
आत्मनः तथाātmanaḥ tathāи свой
उदासीनगुणानाम् चudāsīnaguṇānām caи нейтральных
मध्यमानाम्madhyamānāmсрединных, посредствующих
तथैव चtathaiva caи также
चतुर्णाम्caturṇāmчетырёх
शत्रुजातानाम्śatrujātānāmразрядов врагов
सर्वेषाम् आततायिनाम्sarveṣām ātatāyināmвсех злоумышляющих
मित्रम् चmitram caи друга
अमित्रमित्रम् चamitramitram caи друга врага
बोद्धव्यम् तेboddhavyam teтебе надлежит распознать
अरिकर्शनarikarśanaо сокрушитель врагов
तथा अमात्याःtathā amātyāḥтак же советники
जनपदाःjanapadāḥобласти
दुर्गाणिdurgāṇiкрепости
विषमाणि चviṣamāṇi caи труднодоступные места
बलानि चbalāni caи войска
कुरुश्रेष्ठkuruśreṣṭhaо лучший из Куру
भवन्ति एषाम्bhavanti eṣāmбывают у них
यथेच्छकम्yathecchakamпо их желанию
अनुवाद

Дхритараштра сказал: Разумей круги держав — врагов и свой собственный, нейтральных и срединных, посредствующих. Четыре разряда врагов, всех злоумышляющих, и друга, и друга врага — всё это тебе надлежит распознать, о сокрушитель недругов. Точно так же у каждого из них есть, по их желанию, свои советники, области, крепости, труднодоступные твердыни и войска, о лучший из Куру.

संस्करण

68a25de07185 · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:20:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से