महाभारत
The circle of kings and the six measures15.11.4-6
15493 / 15823
महाभारत · 15.11.4-6
देवनागरी

ते च द्वादश कौन्तेय राज्ञां वै विविधात्मकाः ॥
मन्त्रिप्रधानाश् च गुणाः षष्टिर् द्वादश च प्रभो ॥
एतन् मण्डलम् इत्य् आहुर् आचार्या नीतिकोविदाः ॥
अत्र षाड्गुण्यम् आयत्तं युधिष्ठिर निबोध तत् ॥
वृद्धिक्षयौ च विज्ञेयौ स्थानं च कुरुनन्दन ॥
द्विसप्तत्या महाबाहो ततः षाड्गुण्यचारिणः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

te ca dvādaśa kaunteya rājñāṃ vai vividhātmakāḥ ||
mantripradhānāś ca guṇāḥ ṣaṣṭir dvādaśa ca prabho ||
etan maṇḍalam ity āhur ācāryā nītikovidāḥ ||
atra ṣāḍguṇyam āyattaṃ yudhiṣṭhira nibodha tat ||
vṛddhikṣayau ca vijñeyau sthānaṃ ca kurunandana ||
dvisaptatyā mahābāho tataḥ ṣāḍguṇyacāriṇaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ते च द्वादशte ca dvādaśaи их двенадцать
कौन्तेयkaunteyaсын Кунти
राज्ञाम् वैrājñām vaiцарей
विविधात्मकाःvividhātmakāḥразного рода
मन्त्रिप्रधानाः चmantripradhānāḥ caи с советниками во главе
गुणाःguṇāḥсоставные части
षष्टिः द्वादश चṣaṣṭiḥ dvādaśa caшестьдесят и двенадцать
प्रभोprabhoо владыка
एतत् मण्डलम् इतिetat maṇḍalam itiэто «кругом»
आहुःāhuḥназывают
आचार्याः नीतिकोविदाःācāryāḥ nītikovidāḥнаставники, искушённые в политике
अत्रatraна этом
षाड्गुण्यम् आयत्तम्ṣāḍguṇyam āyattamзиждется шестичленная политика
युधिष्ठिरyudhiṣṭhiraо Юдхиштхира
निबोध तत्nibodha tatвнемли тому
वृद्धिक्षयौ च विज्ञेयौvṛddhikṣayau ca vijñeyauрост и упадок должно знать
स्थानम् चsthānam caи устойчивость
कुरुनन्दनkurunandanaо радость Куру
द्विसप्तत्याdvisaptatyāчерез эти семьдесят два
महाबाहोmahābāhoмощнорукий
ततः षाड्गुण्यचारिणःtataḥ ṣāḍguṇyacāriṇaḥзатем — применяющие шесть мер
अनुवाद

И этих царей двенадцать, о сын Кунти, разного рода; а составных частей, с советниками во главе, — шестьдесят и ещё двенадцать, о владыка. Это наставники, искушённые в политике, называют «кругом» — мандалой; на нём зиждется шестичленная политика, о Юдхиштхира, внемли тому. Рост, упадок и устойчивость должно знать, о радость Куру, через эти семьдесят два, о мощнорукий; на том и действуют применяющие шесть мер.

संस्करण

5a2596b97c44 · प्रकाशित 20 जून 2026, 9:20:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से