नारद पुराण
Bharata and the fawn; the bearer and the king48.82-90
497 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 48.82-90

Brāhmaṇa

देवनागरी

यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः ॥ तददा हि को भवान्कोऽहमित्येतद्विफलं वचः
त्वं राजा शिबिका चेयं वयं वाहाः पुरः सराः ॥ अयं च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते
वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिबिका त्वदधिष्टिता ॥ क्व वृक्षसंज्ञा वै तस्या दारुसंज्ञाथवा नृप
वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति ते जनः ॥ न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिबिकागतम्
शिबिकादारुसंघातो स्वनामस्थितिसंस्थितः ॥ अन्विष्यतां नृपश्रेष्टानन्ददाशिबिका त्वया
एवं छत्रं शलाकाभ्यः पृथग्भावो विमृश्यताम् ॥ क्व जातं छत्रमित्येष न्यायस्त्वयि तथा मयि
पुमान्स्त्री गौरजा बाजी कुंजरो विहगस्तरुः ॥ देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु
पुमान्न देवो न नरो न पशुर्न च पादपः ॥ शरीराकृतिभेदास्तु भूपैते कर्मयोनयः
वस्तु राजेति यल्लेके यञ्च राजभटात्मकम् ॥ ॥ तथान्यश्च नृपेत्थं तन्न सत्यं कल्पनामयम्

लिप्यंतरण (IAST)

yadā samastadeheṣu pumāneko vyavasthitaḥ || tadadā hi ko bhavānko'hamityetadviphalaṃ vacaḥ
tvaṃ rājā śibikā ceyaṃ vayaṃ vāhāḥ puraḥ sarāḥ || ayaṃ ca bhavato loko na sadetannṛpocyate
vṛkṣāddāru tataśceyaṃ śibikā tvadadhiṣṭitā || kva vṛkṣasaṃjñā vai tasyā dārusaṃjñāthavā nṛpa
vṛkṣārūḍho mahārājo nāyaṃ vadati te janaḥ || na ca dāruṇi sarvastvāṃ bravīti śibikāgatam
śibikādārusaṃghāto svanāmasthitisaṃsthitaḥ || anviṣyatāṃ nṛpaśreṣṭānandadāśibikā tvayā
evaṃ chatraṃ śalākābhyaḥ pṛthagbhāvo vimṛśyatām || kva jātaṃ chatramityeṣa nyāyastvayi tathā mayi
pumānstrī gaurajā bājī kuṃjaro vihagastaruḥ || deheṣu lokasaṃjñeyaṃ vijñeyā karmahetuṣu
pumānna devo na naro na paśurna ca pādapaḥ || śarīrākṛtibhedāstu bhūpaite karmayonayaḥ
vastu rājeti yalleke yañca rājabhaṭātmakam || || tathānyaśca nṛpetthaṃ tanna satyaṃ kalpanāmayam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यदाyadāкогда
समस्तदेहेषुsamastadeheṣuво всех телах
पुमानेकोpumānekoмуж единый
व्यवस्थितःvyavasthitaḥпребывает
तददाtadadāтогда
हिhiведь
कोkoкто
भवान्कोऽहमित्येतद्विफलंbhavānko'hamityetadviphalaṃты, кто я — это бесплодная
वचःvacaḥречь
त्वंtvaṃты
राजाrājāцарь
शिबिकाśibikāпаланкин
चेयंceyaṃи этот
वयंvayaṃмы
वाहाःvāhāḥносильщики
पुरःpuraḥвпереди
सराःsarāḥидущие
अयंayaṃэтот
caи
भवतोbhavatoтвой
लोकोlokoмир
naне
सदेतन्नृपोच्यतेsadetannṛpocyateистинно это, о царь, говорится
वृक्षाद्दारुvṛkṣāddāruиз дерева брус
ततश्चेयंtataśceyaṃи из него этот
शिबिकाśibikāпаланкин
त्वदधिष्टिताtvadadhiṣṭitāтобою занятый
क्वkvaгде
वृक्षसंज्ञाvṛkṣasaṃjñāимя «дерево»
वैvaiименно
तस्याtasyāу него
दारुसंज्ञाथवाdārusaṃjñāthavāили имя «брус»
नृपnṛpaо царь
वृक्षारूढोvṛkṣārūḍhoна дерево взошёл
महाराजोmahārājoвеликий царь
नायंnāyaṃне так
वदतिvadatiговорит
तेteтебе
जनःjanaḥнарод
naне
caи
दारुणिdāruṇiна брусьях
सर्वस्त्वांsarvastvāṃвсе тебя
ब्रवीतिbravītiназывают
शिबिकागतम्śibikāgatamв паланкине пребывающим
शिबिकादारुसंघातोśibikādārusaṃghātoпаланкин — совокупность брусьев
स्वनामस्थितिसंस्थितःsvanāmasthitisaṃsthitaḥпод своим именем стоящая
अन्विष्यतांanviṣyatāṃда будет исследовано
नृपश्रेष्टानन्ददाशिबिकाnṛpaśreṣṭānandadāśibikāо лучший из царей, есть ли паланкин
त्वयाtvayāу тебя
एवंevaṃтак
छत्रंchatraṃзонт
शलाकाभ्यःśalākābhyaḥот спиц
पृथग्भावोpṛthagbhāvoотдельность
विमृश्यताम्vimṛśyatāmда будет обдумана
क्वkvaгде
जातंjātaṃродился
छत्रमित्येषchatramityeṣa«зонт» — этот
न्यायस्त्वयिnyāyastvayiдовод и о тебе
तथाtathāтак же
मयिmayiи обо мне
पुमान्स्त्रीpumānstrīмужчина, женщина
गौरजाgaurajāкорова, коза
बाजीbājīконь
कुंजरोkuṃjaroслон
विहगस्तरुःvihagastaruḥптица, дерево
देहेषुdeheṣuв телах
लोकसंज्ञेयंlokasaṃjñeyaṃэто мирское наименование
विज्ञेयाvijñeyāдолжно знать
कर्महेतुषुkarmahetuṣuв причинах дела
पुमान्नpumānnaмуж не
देवोdevoбог
naне
नरोnaroчеловек
naне
पशुर्नpaśurnaскот и не
caи
पादपःpādapaḥдерево
शरीराकृतिभेदास्तुśarīrākṛtibhedāstuразличия облика тела же
भूपैतेbhūpaiteо царь, эти
कर्मयोनयःkarmayonayaḥлона дела
वस्तुvastuвещь
राजेतिrājeti«царь» — так
यल्लेकेyallekeчто в мире
यञ्चyañcaи что
राजभटात्मकम्rājabhaṭātmakamцарским слугою будучи
तथान्यश्चtathānyaścaи иное так же
नृपेत्थंnṛpetthaṃо царь, так
तन्नtannaто не
सत्यंsatyaṃистинно
कल्पनामयम्kalpanāmayamиз воображения состоит
अनुवाद

Брахман: «Когда во всех телах пребывает единый муж, — тогда ведь „кто ты“ и „кто я“ есть бесплодная речь. „Ты царь, это паланкин, мы носильщики, впереди идущие, и этот мир — твой“ — не истинно это, о царь, говорится. Из дерева — брус, из него этот паланкин, тобою занятый; где же у него имя „дерево“ или имя „брус“, о царь? Народ не говорит тебе: „великий царь взошёл на дерево“; и не говорят все, что ты на брусьях, — но что ты пребываешь в паланкине. Паланкин — совокупность брусьев, стоящая под своим именем; да будет исследовано, о лучший из царей, есть ли у тебя паланкин. Так и зонт — да будет обдумана отдельность его от спиц: где родился „зонт“? Тот же довод и о тебе, и обо мне. Мужчина, женщина, корова, коза, конь, слон, птица, дерево — это мирское наименование в телах, и должно знать, что оно в причинах дела. Муж — не бог, не человек, не скот и не дерево; это лишь различия облика тела, о царь, лона дела. То, что в мире есть „царь“, и то, что есть „царский слуга“, и иное так же, о царь, — то не истинно, оно состоит из воображения».

संस्करण

3910525a0395 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 4:16:37 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से