Brahmā
मरीचे श्रृणु वक्ष्यामि वेदव्यासेन यत्कृतम् ॥ श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम्
तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम् ॥ सुरपादपरूपोऽयं स्कंधैर्द्वादशभिर्युतः
भगवानेव विप्रेंद्र विश्वरूपीसमीरितः ॥ तत्र तु प्रथमस्कंधे सूतर्षीणां समागमे
व्यासस्य चरितं पुण्यं पांडवानां तथैव च ॥ परीक्षितमुपाख्यानमितीदं समुदाहृतम्
परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणम् ॥ ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतम्
पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः ॥ द्वितीयोऽयं समुदितः स्कंधो व्यासेन धीमता
चरितं विदुरस्याथ मैत्रेयेणास्य संगमः ॥ सृष्टिप्रकरणं पश्चाद्बह्मणः परमात्मनः
कापिलं सांख्यमप्यत्र तृतीयोऽयमुदाहृतः ॥ सत्याश्चरितमादौ तु ध्रुवस्य चरितं ततः
पृथोः पुण्यसमाख्यानं ततः प्राचीनबर्हिषम् ॥ इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कंध उत्तमः
प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम् ॥ ब्रह्मांडांतर्गतानां च लोकानां वर्णनं ततः
नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पंचमो मतः ॥ अजामिलस्य चरितं दक्षसृष्टिनिरूपणम्
वृत्राख्यानं ततः पश्चान्मरुतां जन्म पुण्यदम् ॥ षष्ठोऽयमुदितः स्कंधोव्यासेन परिपोषणे
marīce śrṛṇu vakṣyāmi vedavyāsena yatkṛtam || śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasammitam
tadaṣṭādaśasāhasraṃ kīrtitaṃ pāpanāśanam || surapādaparūpo'yaṃ skaṃdhairdvādaśabhiryutaḥ
bhagavāneva vipreṃdra viśvarūpīsamīritaḥ || tatra tu prathamaskaṃdhe sūtarṣīṇāṃ samāgame
vyāsasya caritaṃ puṇyaṃ pāṃḍavānāṃ tathaiva ca || parīkṣitamupākhyānamitīdaṃ samudāhṛtam
parīkṣicchukasaṃvāde sṛṣṭidvayanirūpaṇam || brahmanāradasaṃvāde devatācaritāmṛtam
purāṇalakṣaṇaṃ caiva sṛṣṭikāraṇasaṃbhavaḥ || dvitīyo'yaṃ samuditaḥ skaṃdho vyāsena dhīmatā
caritaṃ vidurasyātha maitreyeṇāsya saṃgamaḥ || sṛṣṭiprakaraṇaṃ paścādbahmaṇaḥ paramātmanaḥ
kāpilaṃ sāṃkhyamapyatra tṛtīyo'yamudāhṛtaḥ || satyāścaritamādau tu dhruvasya caritaṃ tataḥ
pṛthoḥ puṇyasamākhyānaṃ tataḥ prācīnabarhiṣam || ityeṣa turyo gadito visarge skaṃdha uttamaḥ
priyavratasya caritaṃ tadvaṃśyānāṃ ca puṇyadam || brahmāṃḍāṃtargatānāṃ ca lokānāṃ varṇanaṃ tataḥ
narakasthitirityeṣa saṃsthāne paṃcamo mataḥ || ajāmilasya caritaṃ dakṣasṛṣṭinirūpaṇam
vṛtrākhyānaṃ tataḥ paścānmarutāṃ janma puṇyadam || ṣaṣṭho'yamuditaḥ skaṃdhovyāsena paripoṣaṇe
«О Марича, слушай, изложу то, что создано Ведавьясой, — пурану по имени Шримад-Бхагаватам, соразмерную Брахману. Та названа в восемнадцать тысяч, истребляющая грех; она — в облике древа богов, снабжённая двенадцатью скандхами. Сам Бхагаван, о владыка брахманов, назван здесь во вселенском облике. Там же, в первой скандхе, при встрече Суты и риши, изложено благое деяние Вьясы, а также Пандавов, и сказание о Парикшите. В беседе Парикшита и Шуки — изложение двух творений; в беседе Брахмы и Нарады — нектар деяний божества; признак пураны и возникновение причины творения: эта вторая скандха изложена мудрым Вьясой. Деяние Видуры, затем встреча его с Майтреей, раздел о творении, затем — Брахмы, высшего Себя, и санкхья Капилы: так изложена эта третья. Вначале деяние Сати, затем деяние Дхрувы, благое сказание о Притху, затем о Прачинабархише — так изречена эта превосходная четвёртая скандха, в «висарге». Деяние Приявраты и его потомков, благо дающее, и описание миров, находящихся внутри яйца Брахмы, затем положение адов — так мыслится эта пятая, в «состоянии». Деяние Аджамилы, изложение творения Дакши, сказание о Вритре, после — благо дающее рождение Марутов: эта шестая скандха изложена Вьясой, в «поддержании»».
a372a73c566f · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 7:39:05 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Бхагавате отдана целая глава, и первое, что о ней сказано, — что она «соразмерна Брахману». Не «святая», не «очищающая», а поставленная вровень с самим высшим началом; из всех восемнадцати такого определения здесь не получает больше никто.
Облик выбран не случайный: пурана названа древом богов, исполняющим желания, а части её — скандхами. Слово это значит и «раздел книги», и «ствол, крупная ветвь», так что само деление на двенадцать уже есть картина: не двенадцать глав подряд, а двенадцать ветвей от одного корня.
Ещё точнее устроен сам перечень. Четвёртая скандха отнесена к «висарге», пятая — к «состоянию», шестая — к «поддержанию»: это заголовки из того самого списка предметов, которыми пурана определяется. Оглавление тем самым делает двойную работу — говорит, о чём книга, и показывает, что она отвечает определению по каждому пункту.