Brahmā
अथ मात्स्यं पुराणं ते प्रवक्ष्ये द्विजसत्तम ॥ यत्रोक्तं सप्तकल्पानां वृत्तं संक्षिप्य भूतले
व्यासेन वेदविदुषा नारसिंहोपवर्णने ॥ उपक्रम्य तदुद्दिष्टं चतुर्द्दशसहस्रकम्
मनुमत्स्यसुसंवादो ब्रह्मांडकथनं ततः ॥ ब्रह्मदेवासुरोत्पत्तिर्मारुतोत्पत्तिरेव च
मदनद्वादशी तद्वल्लोकपालाभिपूजनम् ॥ मन्वन्तरसमुद्देशो वैश्यराज्याभिवर्णनम्
सूर्यवैवस्वतोत्पत्तिर्बुधसंगमनं तथा ॥ पितृवंशानुकथनं श्रद्धाकालस्तथैव च
पितृतीर्थप्रचारश्च सोमोत्पत्तिस्तथैव च ॥ कीर्तनं सोमवंशस्य ययातिचरितं तथा
पितृवंशानुकथनं सृष्टवंशानुकीर्तनम् ॥ भृगुशापस्तथा विष्णोर्दशधा जन्मने क्षितौ
कीर्त्तनं पूरुवंशस्य वंशो हौताशनः परम् ॥ क्रियायोगस्ततः पश्चात्पुराणपरिकीर्तनम्
व्रतं नक्षत्रपुरुषं मार्तण्डशयनं तथा ॥ कृष्णाष्टमीव्रतं तद्वद्रोहिणीचन्द्रसंज्ञितम्
तडागविधि माहात्म्यं पादपोत्सर्ग एव च ॥ सौभाग्यशयनं तद्वदगस्त्यव्रतमेव च
तथानन्ततृतीयाया रसकल्याणिनीव्रतम् ॥ तथैवानं दकर्याश्च व्रतं सारस्वतं पुनः
उपरागाभिषेकश्च सप्तमीशनं तथा ॥ भीमाख्या द्वादशी तद्वदनंगशयनं तथा
अशून्यशयनं तद्वत्तथैवांगारकव्रतम् ॥ सप्तमीसप्तकं तद्वद्विशोकद्वादशीव्रतम्
मेरुप्रदानं दशधा ग्रहशांतिस्तथैव च ॥ ग्रहस्वरूपकथनं तथा शिवचतुर्दशी
तथा सर्वफलत्यागः सूर्यवारव्रतं तथा ॥ संक्रांतिस्नपनं तद्वद्विभूतिद्वादशीव्रतम्
षष्टीव्रतानां माहात्म्यं तथा स्नानविधिकमः ॥ प्रयागस्य तु माहात्म्यं द्वीपलोकानुवर्णनम्
atha mātsyaṃ purāṇaṃ te pravakṣye dvijasattama || yatroktaṃ saptakalpānāṃ vṛttaṃ saṃkṣipya bhūtale
vyāsena vedaviduṣā nārasiṃhopavarṇane || upakramya taduddiṣṭaṃ caturddaśasahasrakam
manumatsyasusaṃvādo brahmāṃḍakathanaṃ tataḥ || brahmadevāsurotpattirmārutotpattireva ca
madanadvādaśī tadvallokapālābhipūjanam || manvantarasamuddeśo vaiśyarājyābhivarṇanam
sūryavaivasvatotpattirbudhasaṃgamanaṃ tathā || pitṛvaṃśānukathanaṃ śraddhākālastathaiva ca
pitṛtīrthapracāraśca somotpattistathaiva ca || kīrtanaṃ somavaṃśasya yayāticaritaṃ tathā
pitṛvaṃśānukathanaṃ sṛṣṭavaṃśānukīrtanam || bhṛguśāpastathā viṣṇordaśadhā janmane kṣitau
kīrttanaṃ pūruvaṃśasya vaṃśo hautāśanaḥ param || kriyāyogastataḥ paścātpurāṇaparikīrtanam
vrataṃ nakṣatrapuruṣaṃ mārtaṇḍaśayanaṃ tathā || kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ tadvadrohiṇīcandrasaṃjñitam
taḍāgavidhi māhātmyaṃ pādapotsarga eva ca || saubhāgyaśayanaṃ tadvadagastyavratameva ca
tathānantatṛtīyāyā rasakalyāṇinīvratam || tathaivānaṃ dakaryāśca vrataṃ sārasvataṃ punaḥ
uparāgābhiṣekaśca saptamīśanaṃ tathā || bhīmākhyā dvādaśī tadvadanaṃgaśayanaṃ tathā
aśūnyaśayanaṃ tadvattathaivāṃgārakavratam || saptamīsaptakaṃ tadvadviśokadvādaśīvratam
merupradānaṃ daśadhā grahaśāṃtistathaiva ca || grahasvarūpakathanaṃ tathā śivacaturdaśī
tathā sarvaphalatyāgaḥ sūryavāravrataṃ tathā || saṃkrāṃtisnapanaṃ tadvadvibhūtidvādaśīvratam
ṣaṣṭīvratānāṃ māhātmyaṃ tathā snānavidhikamaḥ || prayāgasya tu māhātmyaṃ dvīpalokānuvarṇanam
«Затем изложу тебе, о лучший из дваждырождённых, пурану Матсью, где, сократив, изложено происшедшее в семи кальпах на земле. Вьясой, знающим Веду, начата она при описании Нарасимхи, и указана в четырнадцать тысяч. Добрая беседа Ману и Рыбы, изложение яйца Брахмы, затем возникновение Брахмы, богов, асуров и Марутов; двадаши Маданы, также почитание хранителей мира, изложение манвантар, описание царства вайшьев; возникновение Сурьи и Вайвасваты, соединение с Будхой, изложение рода предков и время шраддхи; и распространение святынь предков, и возникновение Сомы, изложение рода Луны, деяние Яяти; изложение рода предков, изложение сотворённых родов, также проклятие Бхригу — Вишну для десятикратного рождения на земле; изложение рода Пуру, далее род Огня, затем йога действия, затем изложение пуран; обет звёздного Пуруши, возлежание Мартанды, обет тёмной аштами, также именуемый Рохини и Чандрой; устав и величие пруда, высадка деревьев, возлежание благоденствия, также и обет Агастьи, также Ананта-тритии, обет Раса-кальяни, и обет Дакари, снова Сарасвата; и омовение при затмении, Саптамишана, двадаши, зовомая Бхимой, также возлежание Ананги, непустое ложе, также и обет Ангараки, седмица саптами, также обет Вишока-двадаши; десятеричное даяние Меру, и умиротворение планет, изложение природы планет, также Шива-чатурдаши, отказ от всех плодов, обет воскресного дня, омовение при санкранти, также обет Вибхути-двадаши; величие обетов шестого дня, порядок устава омовения, величие Праяги, описание островов и миров».
611103159797 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 8:40:11 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Книга открывается разговором в лодке. Ману и Рыба беседуют в тот час, когда воды уже поднялись и от прежнего мира не осталось ничего, — и вся пурана оказывается тем, что было сказано между потопом и новым творением.
Большая часть этой половины — обеты, и они идут сплошным потоком: двадаши Маданы, тёмная аштами, Ананта-тритии, Раса-кальяни, Ангарака, Вишока-двадаши, Шива-чатурдаши, обет воскресного дня, обеты шестого дня. Это уже не повесть, а годовой круг: книгу такого состава держат в доме, чтобы знать, что делать сегодня.
Среди обетов стоят вещи вовсе не обрядовые: устав пруда и высадка деревьев. Выкопать водоём и посадить дерево названы наравне с постом и бдением, — и это самый ясный знак того, чем в этих книгах считается благочестие.