Rukmāṃgada
रुक्मांगदस्य कर्णाभ्यां पटहध्वनिरागतः ॥ मत्तेभकुंभसंस्थस्तु धर्मांगदनिदेशतः
प्रातर्हरिदिनं लोकास्तिष्ठध्वं त्वेकभोजनाः ॥ अक्षारलवणाः सर्वे हविष्यान्ननिषेविणः
अवनीतल्पशयनाः प्रियासंगविवर्जिताः ॥ स्मरध्वं देवदेवेशं पुराणं पुरुषोत्तमम्
सकृद्भोजनसंयुक्ता उपवासं करिष्यथ ॥ अकृतश्राद्धनिचया अप्राप्ताः पिंडमेव च
गयामगतपुत्राश्च गच्छध्वं श्रीहरेः पदम् ॥ एषा कार्तिकशुक्ला वै हरेर्निद्राव्यपोहिनी
प्रातरेकादशी प्राप्ता मा कृथा भोजनं क्वचित् ॥ ब्रह्महत्यादिपापानि कामकारकृतानि च
तानि यास्यंति सर्वाणि उपोष्येमां प्रबोधिनीम् ॥ प्रबोधयेद्धर्म्मपरान्न्यायाचार समन्वितान्
हरेः प्रबोधमाधत्ते तेनैषा बोधिनी स्मृता ॥ सकृच्चोपोषितां चेमां निद्राच्छेदकरीं हरेः
तनयो न भवेन्मर्त्यो न गर्भे जायते पुनः ॥ रुरुध्वं चक्रिणः पूजामात्मवित्तेन मानवाः
वस्त्रैः पुष्पैर्धूपदीपैर्वरचंदनकुंकुमैः ॥ सुहृद्यैश्च फलैर्गंधैर्यजध्वं श्रीहरेः पदम्
यो न कुर्याद्वचो मेऽद्य धर्म्यं विष्णुगतिप्रदम् ॥ स मे दंड्यश्च वाध्यश्च निर्वास्यो विषयाद्ध्रुवम्
rukmāṃgadasya karṇābhyāṃ paṭahadhvanirāgataḥ || mattebhakuṃbhasaṃsthastu dharmāṃgadanideśataḥ
prātarharidinaṃ lokāstiṣṭhadhvaṃ tvekabhojanāḥ || akṣāralavaṇāḥ sarve haviṣyānnaniṣeviṇaḥ
avanītalpaśayanāḥ priyāsaṃgavivarjitāḥ || smaradhvaṃ devadeveśaṃ purāṇaṃ puruṣottamam
sakṛdbhojanasaṃyuktā upavāsaṃ kariṣyatha || akṛtaśrāddhanicayā aprāptāḥ piṃḍameva ca
gayāmagataputrāśca gacchadhvaṃ śrīhareḥ padam || eṣā kārtikaśuklā vai harernidrāvyapohinī
prātarekādaśī prāptā mā kṛthā bhojanaṃ kvacit || brahmahatyādipāpāni kāmakārakṛtāni ca
tāni yāsyaṃti sarvāṇi upoṣyemāṃ prabodhinīm || prabodhayeddharmmaparānnyāyācāra samanvitān
hareḥ prabodhamādhatte tenaiṣā bodhinī smṛtā || sakṛccopoṣitāṃ cemāṃ nidrācchedakarīṃ hareḥ
tanayo na bhavenmartyo na garbhe jāyate punaḥ || rurudhvaṃ cakriṇaḥ pūjāmātmavittena mānavāḥ
vastraiḥ puṣpairdhūpadīpairvaracaṃdanakuṃkumaiḥ || suhṛdyaiśca phalairgaṃdhairyajadhvaṃ śrīhareḥ padam
yo na kuryādvaco me'dya dharmyaṃ viṣṇugatipradam || sa me daṃḍyaśca vādhyaśca nirvāsyo viṣayāddhruvam
…услаждала тонкостанная по уставу Ватсьяяны. И у него, так услаждающегося вместе с Мохини, — у Рукмангады в уши донёсся звук барабана, стоящего на лбу хмельного слона, по велению Дхармангады: «Утром — день Хари; пребудьте, люди, вкушающими единожды, все без щёлочи и соли, вкушающие жертвенную пищу, спящие на земле как на ложе, отрешившиеся от близости с любимой; вспоминайте владыку бога богов, древнего Пурушоттаму. Наделённые единократным вкушением, совершите пост. Не совершившие шраддх, не обретшие и пинды, и сыновья, не ходившие в Гаю, — идите в обитель Шри-Хари. Эта светлая карттики — отгоняющая сон Хари; утром наступила экадаши: нигде не твори вкушения. Убийство брахмана и прочие грехи, по своеволию содеянные, — все те уйдут, если поститься в эту Пробуждающую. Да пробудит она преданных дхарме, держащихся правого обычая; она творит пробуждение Хари — потому и помнится Бодхини. И единожды почтившим постом эту, пресекающую сон Хари, смертный не станет сыном и не рождается снова во чреве. Творите, люди, почитание Держащего диск своим достатком: тканями, цветами, курением, светильниками, лучшим сандалом и кункумой, приятными плодами и благовониями почитайте обитель Шри-Хари. Кто не исполнит ныне моего слова, согласного с дхармою, дающего участь Вишну, — тот мною и наказуем, и казним, и непременно изгоняем из страны».
c7f20d2e095d · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 1:18:55 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Барабан доносится до царя ровно в ту минуту, когда сказано, что он «услаждался по уставу Ватсьяяны». Указ сына застаёт отца за тем самым, что указ запрещает.
В перечне запретов на этот день стоит и «отрешение от близости с любимой» — то самое, чего царь уже пообещал не делать. Ловушка захлопывается без чьего-либо злого умысла: просто настал день.
Обещание в указе обращено к тем, у кого ничего нет: не совершившим шраддх, не получившим пинды, не ходившим в Гаю. Пост назван заменою всему, чего человек не смог.