Mohinī
उपवासादिकरणं भूभुजां नोदितं क्वचित् ॥ प्रजासंरक्षणं त्यक्त्वा चतुर्वर्गफलप्रदम्
नारीणां भर्तृशूश्रूषा पुत्राणां पितृसेवनम् ॥ शूद्राणां द्विजसेवा च लोकरक्षा महीभृताम्
स्वकं कर्म परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते श्रमम् ॥ अज्ञानाद्वा प्रमादाच्च पतितः स न संशयः
सोऽयमद्य महीपालो यतिधर्म्मे व्यवस्थितः ॥ सुबुद्ध्याचारशीलश्च वेदोक्तं त्यजति द्विजाः
स्वेच्छाचारा तु या नारी योऽविनीतः सुतो द्विजाः ॥ एकांतशीलो नृपतिर्भृत्यः कर्मविवर्जितः
सर्वे ते नरकं यांति ह्यप्रतिष्ठश्च यो द्विजाः ॥ अयं हि नियमोपेतो हरिपूजनतत्परः
आक्रन्दे वर्त्तमाने तु न यद्येष प्रधावति ॥ व्यपोह्य हरिपूजां वै ब्रह्महत्यां तु विंदति
क्षीणदेहे हरिदिने कथं संयमयिष्यति ॥ अन्नात्प्रभवति प्राणः प्राणाद्देहविचेष्टनम्
चेष्टया रिपुनाशश्च तद्धीनः परिभूयते ॥ एवं ज्ञात्वा मया राजा बोध्यमानो न बुद्ध्यति
एतदेव व्रतं राज्ञो यत्प्रजापालनं चरेत् ॥ न व्रतं किंचिदस्त्यन्यन्नृपस्य द्विजसत्तमाः
किं देव कार्येण नराधिपस्य कृत्वा हि मन्युं विषयस्थितानाम् ॥ तद्देवकार्यं स च यज्ञहोमो यद्रक्तपातो न भवेत् स्वराष्ट्रे
upavāsādikaraṇaṃ bhūbhujāṃ noditaṃ kvacit || prajāsaṃrakṣaṇaṃ tyaktvā caturvargaphalapradam
nārīṇāṃ bhartṛśūśrūṣā putrāṇāṃ pitṛsevanam || śūdrāṇāṃ dvijasevā ca lokarakṣā mahībhṛtām
svakaṃ karma parityajya yo'nyatra kurute śramam || ajñānādvā pramādācca patitaḥ sa na saṃśayaḥ
so'yamadya mahīpālo yatidharmme vyavasthitaḥ || subuddhyācāraśīlaśca vedoktaṃ tyajati dvijāḥ
svecchācārā tu yā nārī yo'vinītaḥ suto dvijāḥ || ekāṃtaśīlo nṛpatirbhṛtyaḥ karmavivarjitaḥ
sarve te narakaṃ yāṃti hyapratiṣṭhaśca yo dvijāḥ || ayaṃ hi niyamopeto haripūjanatatparaḥ
ākrande varttamāne tu na yadyeṣa pradhāvati || vyapohya haripūjāṃ vai brahmahatyāṃ tu viṃdati
kṣīṇadehe haridine kathaṃ saṃyamayiṣyati || annātprabhavati prāṇaḥ prāṇāddehaviceṣṭanam
ceṣṭayā ripunāśaśca taddhīnaḥ paribhūyate || evaṃ jñātvā mayā rājā bodhyamāno na buddhyati
etadeva vrataṃ rājño yatprajāpālanaṃ caret || na vrataṃ kiṃcidastyanyannṛpasya dvijasattamāḥ
kiṃ deva kāryeṇa narādhipasya kṛtvā hi manyuṃ viṣayasthitānām || taddevakāryaṃ sa ca yajñahomo yadraktapāto na bhavet svarāṣṭre
«Совершение постов и прочего у царей нигде не предписано, — с оставлением охранения подданных, дающего четыре цели. У женщин — служение мужу, у сыновей — служение отцу, у шудр — служение дваждырождённым, у царей — охрана мира. Кто, оставив своё дело, творит усилие в ином, по незнанию или по нерадению, — тот падший, нет сомнения. Этот вот владыка земли ныне утвердился в дхарме отшельника и, благоразумный, добрым обычаем и нравом, оставляет реченное Ведою, о брахманы. Женщина, ходящая по своей воле; сын несмиренный, о брахманы; царь, склонный к уединению; слуга, лишённый дела, — все они идут в ад, и в бездонный. Этот ведь наделён воздержанием, предан почитанию Хари; и если при происходящем вопле он не устремится, отложив почитание Хари, — он обретает убийство брахмана. При истощённом теле в день Хари как будет он обуздывать? От пищи возникает дыхание, от дыхания — движение тела, движением — и погибель врагов; лишённый того бывает попираем. Так зная, царь, мною вразумляемый, не вразумляется. Это именно обет царя — что он да совершает охранение подданных; нет у царя какого-либо иного обета, о наилучшие из дваждырождённых. Что владыке людей до дела богам, если он творит гнев живущих в стране? То и есть дело богам, то и жертва и хома, — чтобы не было кровопролития в своём царстве».
iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīpraśno nāma caturviṃśo 'dhyāyaḥ
13757f87526b · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 1:24:17 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Довод построен на разделении обязанностей: у женщины, у сына, у шудры, у царя — своё; кто берётся за чужое, тот падший. Названы четыре сословных и семейных положения того времени; из них выведено единственное нужное — что царю не до постов.
Самое сильное здесь не о посте, а о безопасности: если в стране раздастся вопль, а царь не бросит почитания и не побежит, он повинен в убийстве брахмана. Обряд поставлен ниже человеческой беды — и это верно само по себе.
Заканчивается речь тем, что в устах соблазна звучит почти пророчески: обет царя — охранять подданных, и лучшая жертва — чтобы в его царстве не было пролито крови. Через несколько дней кровь прольётся именно там и по его руке.