नारद पुराण
The tale of the kāṣṭhīlā27.91-101
1324 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 27.91-101

Vasiṣṭha

देवनागरी

एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् ॥ उवाच राक्षसो हर्षात्स्वां प्रियां चारुलोचनाम्
त्वदर्थमाहृतं भक्ष्यं मया कोश्याः शुभानने ॥ दैवोपपादितं द्वारि द्वितीयं मम तिष्ठति
शालवृक्षाश्रितः शेते विप्रश्चैको वरानने ॥ तमानय त्वरायुक्ता येनाहं भक्ष्यमाचरे
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा कुमारी साब्रवीदिदम् ॥ मिथ्या राक्षसि भर्ता ते भाषते त्वद्भयादयम्
ज्ञात्वा त्वां जरयोपेतां विरूपामतिजिह्यगाम् ॥ सुप्तां पितृगृहे रात्रौ मां समासाद्य कामतः
अनूढां रुदतीं भद्रे भार्यार्थं समुपानयत् ॥ इतीरितमुपाकर्ण्य वचनं राजकन्यया
क्रोधयुक्तातिमात्रं वै बभूव क्षिपती वचः ॥ तस्याश्च रूपमालोक्य सत्यमेवावधारयत्
चिंतयामास चाप्येवं भार्यार्थे ह्याहृतेति च ॥ अवश्यं मूर्घ्निं कीलं मे रोषयिष्यति राक्षसः
मास्म सीमंतिनी काचिद्भेवत्सा भुवनत्रये ॥ या सापत्न्येन दुःखेन पीड्यमाना हि जीवति
सर्वेषामेव दुःखानां महच्चेदं न संशयः ॥ सामान्यद्रव्यभोगादि निष्ठा चैवापरा भवेत्
एवं सा बहु संचिंत्य भर्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ मदीया मम भक्ष्यार्थँ त्वयानीता सुलोचना

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ bruvāṇāṃ tāṃ bhartā rākṣasīmasitekṣaṇām || uvāca rākṣaso harṣātsvāṃ priyāṃ cārulocanām
tvadarthamāhṛtaṃ bhakṣyaṃ mayā kośyāḥ śubhānane || daivopapāditaṃ dvāri dvitīyaṃ mama tiṣṭhati
śālavṛkṣāśritaḥ śete vipraścaiko varānane || tamānaya tvarāyuktā yenāhaṃ bhakṣyamācare
rākṣasasya vacaḥ śrutvā kumārī sābravīdidam || mithyā rākṣasi bhartā te bhāṣate tvadbhayādayam
jñātvā tvāṃ jarayopetāṃ virūpāmatijihyagām || suptāṃ pitṛgṛhe rātrau māṃ samāsādya kāmataḥ
anūḍhāṃ rudatīṃ bhadre bhāryārthaṃ samupānayat || itīritamupākarṇya vacanaṃ rājakanyayā
krodhayuktātimātraṃ vai babhūva kṣipatī vacaḥ || tasyāśca rūpamālokya satyamevāvadhārayat
ciṃtayāmāsa cāpyevaṃ bhāryārthe hyāhṛteti ca || avaśyaṃ mūrghniṃ kīlaṃ me roṣayiṣyati rākṣasaḥ
māsma sīmaṃtinī kācidbhevatsā bhuvanatraye || yā sāpatnyena duḥkhena pīḍyamānā hi jīvati
sarveṣāmeva duḥkhānāṃ mahaccedaṃ na saṃśayaḥ || sāmānyadravyabhogādi niṣṭhā caivāparā bhavet
evaṃ sā bahu saṃciṃtya bhartāraṃ vākyamabravīt || madīyā mama bhakṣyārtham̐ tvayānītā sulocanā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवंevaṃтак
ब्रुवाणांbruvāṇāṃговорящей
तांtāṃтой
भर्ताbhartāмуж
राक्षसीमसितेक्षणाम्rākṣasīmasitekṣaṇāmракшаси темноокой
उवाचuvācaсказал
राक्षसोrākṣasoракшас
हर्षात्स्वांharṣātsvāṃот радости своей
प्रियांpriyāṃмилой
चारुलोचनाम्cārulocanāmпрекрасноокой
त्वदर्थमाहृतंtvadarthamāhṛtaṃради тебя принесена
भक्ष्यंbhakṣyaṃпища
मयाmayāмною
कोश्याःkośyāḥиз Каши
शुभाननेśubhānaneо прекрасноликая
दैवोपपादितंdaivopapāditaṃсудьбою посланная
द्वारिdvāriу двери
द्वितीयंdvitīyaṃвторая
ममmamaмоя
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит
शालवृक्षाश्रितःśālavṛkṣāśritaḥу дерева сала приютившийся
शेतेśeteспит
विप्रश्चैकोvipraścaikoи один брахман
वराननेvarānaneо прекрасноликая
तमानयtamānayaего приведи
त्वरायुक्ताtvarāyuktāпоспешно
येनाहंyenāhaṃчтобы я
भक्ष्यमाचरेbhakṣyamācareтрапезу совершил
राक्षसस्यrākṣasasyaракшаса
वचःvacaḥслово
श्रुत्वाśrutvāуслышав
कुमारीkumārīдева
साब्रवीदिदम्sābravīdidamона сказала это
मिथ्याmithyāложно
राक्षसिrākṣasiо ракшаси
भर्ताbhartāмуж
तेteтвой
भाषतेbhāṣateговорит
त्वद्भयादयम्tvadbhayādayamиз страха пред тобою, он
ज्ञात्वाjñātvāзная
त्वांtvāṃтебя
जरयोपेतांjarayopetāṃстаростью настигнутой
विरूपामतिजिह्यगाम्virūpāmatijihyagāmбезобразной, весьма кривой
सुप्तांsuptāṃспавшую
पितृगृहेpitṛgṛheв отчем доме
रात्रौrātrauночью
मांmāṃменя
समासाद्यsamāsādyaнастигнув
कामतःkāmataḥпо вожделению
अनूढांanūḍhāṃневыданную замуж
रुदतींrudatīṃплачущую
भद्रेbhadreо благая
भार्यार्थंbhāryārthaṃради жены
समुपानयत्samupānayatпринёс
इतीरितमुपाकर्ण्यitīritamupākarṇyaтак сказанное услышав
वचनंvacanaṃслово
राजकन्ययाrājakanyayāцаревною
क्रोधयुक्तातिमात्रंkrodhayuktātimātraṃгневом чрезмерным полна
वैvaiведь
बभूवbabhūvaстала
क्षिपतीkṣipatīбросающая
वचःvacaḥслова
तस्याश्चtasyāścaи её
रूपमालोक्यrūpamālokyaкрасоту увидев
सत्यमेवावधारयत्satyamevāvadhārayatистинным именно удостоверилась
चिंतयामासciṃtayāmāsaпомыслила
चाप्येवंcāpyevaṃи так
भार्यार्थेbhāryārtheради жены
ह्याहृतेतिhyāhṛtetiпринесена — так
caи
अवश्यंavaśyaṃнепременно
मूर्घ्निंmūrghniṃв голову
कीलंkīlaṃклин
मेmeмне
रोषयिष्यतिroṣayiṣyatiразгневает
राक्षसःrākṣasaḥракшас
मास्मmāsmaда не
सीमंतिनीsīmaṃtinīженщина
काचिद्भेवत्साkācidbhevatsāкакая-либо да будет та
भुवनत्रयेbhuvanatrayeв трёх мирах
याкоторая
सापत्न्येनsāpatnyenaсоперничества
दुःखेनduḥkhenaскорбью
पीड्यमानाpīḍyamānāмучимая
हिhiведь
जीवतिjīvatiживёт
सर्वेषामेवsarveṣāmevaиз всех именно
दुःखानांduḥkhānāṃскорбей
महच्चेदंmahaccedaṃвеличайшая эта
naнет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
सामान्यद्रव्यभोगादिsāmānyadravyabhogādiобщее пользование вещами и прочее
निष्ठाniṣṭhāисход
चैवापराcaivāparāи иной
भवेत्bhavetда будет
एवंevaṃтак
साона
बहुbahuмного
संचिंत्यsaṃciṃtyaразмыслив
भर्तारंbhartāraṃмужу
वाक्यमब्रवीत्vākyamabravītслово сказала
मदीयाmadīyāмоя
ममmamaмне
भक्ष्यार्थम्̐bhakṣyārtham̐ради пищи
त्वयानीताtvayānītāтобою приведена
सुलोचनाsulocanāпрекрасноокая
अनुवाद

Так говорящей темноокой ракшаси муж — ракшас — сказал от радости своей милой, прекрасноокой: «Ради тебя принесена мною пища из Каши, о прекрасноликая; судьбою посланная, стоит у двери вторая моя. У дерева сала спит один брахман, о прекрасноликая; приведи его поспешно, чтобы я совершил трапезу». Услышав слово ракшаса, дева сказала это: «Ложно говорит муж твой, о ракшаси, — из страха пред тобою. Зная тебя настигнутой старостью, безобразной, весьма кривой, он, настигнув меня по вожделению спящую ночью в отчем доме, невыданную замуж, плачущую, о благая, принёс ради жены». Услышав слово, так сказанное царевною, исполнилась она чрезмерным гневом, бросая слова; и, увидев красоту её, поистине в том удостоверилась. И помыслила так: «ради жены принесена»; «непременно вобьёт ракшас мне клин в голову — разгневает меня». — «Да не будет в трёх мирах ни одной женщины, что живёт, мучимая скорбью соперничества. Из всех скорбей эта — величайшая, нет сомнения; общее пользование вещами и прочим, и конец тому иной». Так, много размыслив, сказала она мужу слово: «Моя она; ради пищи мне приведена тобою прекрасноокая.

संस्करण

be8d4fc53a79 · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 1:58:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से