नारद पुराण
The speech of Dharmāṅgada33.1-10
1368 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 33.1-10

Vasiṣṭha

देवनागरी

संध्यावली ततः पादौ भर्तुः संगृह्य भूपते ॥ उवाच वचनं देवी धर्मां गदविनाशनम्
बहुधाप्यनुशिष्टेयं मया भूप यथा त्वया ॥ मोहिन्या मोहरूपाया नान्यत्संरोचतेऽधुना
भोजनं वासरे विष्णोर्वधं वा तनयस्य वै ॥ धर्मत्यागाद्वरं नाथ पुत्रस्य विनिपातनम्
यादृशी हि जनन्यास्तु पीडा भवति भूपते ॥ पुत्रस्योत्पादने तीव्रातादृशी न भवेत्पितुः
गर्भसंधारणे राजन् खेदः स्नेहोऽधिको यथा ॥ मातुर्भवति भूपाल तथा नहि भवेत्पितुः
बीजनिर्वाषकः प्रोक्तः पिता राजेंद्र भूतले ॥ जननी धारिणी क्लिष्टा वर्द्धने पालनेऽधिका
पितुः शतगुणः स्नेहो मातुः पुत्रे प्रवर्तते ॥ स्नेहाधिक्यं तु संप्रेक्ष्य मातरं महतीं विदुः
साहं जाता गतस्नेहा परलोकजिगीषया ॥ पुत्रस्य नृपशार्दूल सत्यवाक्यस्य पालनात्
व्यापादय सुतं भूप स्नेहं त्यक्त्वा सुदूरतः ॥ मा सत्यलंघनं कार्षीः शापितोऽसि मयात्मना
निकषेषु ह्यषीकेशो भविष्यति फलप्रदः ॥ यस्मिंश्चीर्णे रुजा देहे नाल्पापि नृप जायते

लिप्यंतरण (IAST)

saṃdhyāvalī tataḥ pādau bhartuḥ saṃgṛhya bhūpate || uvāca vacanaṃ devī dharmāṃ gadavināśanam
bahudhāpyanuśiṣṭeyaṃ mayā bhūpa yathā tvayā || mohinyā moharūpāyā nānyatsaṃrocate'dhunā
bhojanaṃ vāsare viṣṇorvadhaṃ vā tanayasya vai || dharmatyāgādvaraṃ nātha putrasya vinipātanam
yādṛśī hi jananyāstu pīḍā bhavati bhūpate || putrasyotpādane tīvrātādṛśī na bhavetpituḥ
garbhasaṃdhāraṇe rājan khedaḥ sneho'dhiko yathā || māturbhavati bhūpāla tathā nahi bhavetpituḥ
bījanirvāṣakaḥ proktaḥ pitā rājeṃdra bhūtale || jananī dhāriṇī kliṣṭā varddhane pālane'dhikā
pituḥ śataguṇaḥ sneho mātuḥ putre pravartate || snehādhikyaṃ tu saṃprekṣya mātaraṃ mahatīṃ viduḥ
sāhaṃ jātā gatasnehā paralokajigīṣayā || putrasya nṛpaśārdūla satyavākyasya pālanāt
vyāpādaya sutaṃ bhūpa snehaṃ tyaktvā sudūrataḥ || mā satyalaṃghanaṃ kārṣīḥ śāpito'si mayātmanā
nikaṣeṣu hyaṣīkeśo bhaviṣyati phalapradaḥ || yasmiṃścīrṇe rujā dehe nālpāpi nṛpa jāyate

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संध्यावलीsaṃdhyāvalīСандхьявали
ततःtataḥзатем
पादौpādauстопы
भर्तुःbhartuḥмужа
संगृह्यsaṃgṛhyaвзяв
भूपतेbhūpateо царь
उवाचuvācaсказала
वचनंvacanaṃслово
देवीdevīбогиня
धर्मांdharmāṃДхарм
गदविनाशनम्gadavināśanamангады погибель
बहुधाप्यनुशिष्टेयंbahudhāpyanuśiṣṭeyaṃмногообразно наставляема эта
मयाmayāмною
भूपbhūpaо царь
यथाyathāкак
त्वयाtvayāтобою
मोहिन्याmohinyāМохини
मोहरूपायाmoharūpāyāобраз наваждения
नान्यत्संरोचतेऽधुनाnānyatsaṃrocate'dhunāиного не желает ныне
भोजनंbhojanaṃвкушение
वासरेvāsareв день
विष्णोर्वधंviṣṇorvadhaṃВишну, или убиение
वाили
तनयस्यtanayasyaсына
वैvaiведь
धर्मत्यागाद्वरंdharmatyāgādvaraṃоставления дхармы лучше
नाथnāthaо владыка
पुत्रस्यputrasyaсына
विनिपातनम्vinipātanamнизложение
यादृशीyādṛśīкакова
हिhiведь
जनन्यास्तुjananyāstuу матери же
पीडाpīḍāмука
भवतिbhavatiбывает
भूपतेbhūpateо царь
पुत्रस्योत्पादनेputrasyotpādaneпри рождении сына
तीव्रातादृशीtīvrātādṛśīжестокая, такова
naне
भवेत्पितुःbhavetpituḥбывает у отца
गर्भसंधारणेgarbhasaṃdhāraṇeпри ношении плода
राजन्rājanо царь
खेदःkhedaḥтягость
स्नेहोऽधिकोsneho'dhikoприязнь превыше
यथाyathāкак
मातुर्भवतिmāturbhavatiу матери бывает
भूपालbhūpālaо владыка земли
तथाtathāтак
नहिnahiне
भवेत्पितुःbhavetpituḥбывает у отца
बीजनिर्वाषकःbījanirvāṣakaḥсемени изливателем
प्रोक्तःproktaḥназван
पिताpitāотец
राजेंद्रrājeṃdraо царь царей
भूतलेbhūtaleна земле
जननीjananīмать
धारिणीdhāriṇīносительница
क्लिष्टाkliṣṭāизмученная
वर्द्धनेvarddhaneво взращивании
पालनेऽधिकाpālane'dhikāв охранении превыше
पितुःpituḥотца
शतगुणःśataguṇaḥстократная
स्नेहोsnehoприязнь
मातुःmātuḥу матери
पुत्रेputreк сыну
प्रवर्ततेpravartateбывает
स्नेहाधिक्यंsnehādhikyaṃпревосходство приязни
तुtuже
संप्रेक्ष्यsaṃprekṣyaусмотрев
मातरंmātaraṃмать
महतींmahatīṃвеликою
विदुःviduḥзнают
साहंsāhaṃи такова я
जाताjātāстала
गतस्नेहाgatasnehāприязнь оставившей
परलोकजिगीषयाparalokajigīṣayāжелая одолеть тот мир
पुत्रस्यputrasyaсына
नृपशार्दूलnṛpaśārdūlaо тигр среди царей
सत्यवाक्यस्यsatyavākyasyaистинного слова
पालनात्pālanātради соблюдения
व्यापादयvyāpādayaубей
सुतंsutaṃсына
भूपbhūpaо царь
स्नेहंsnehaṃприязнь
त्यक्त्वाtyaktvāоставив
सुदूरतःsudūrataḥдалеко
माне
सत्यलंघनंsatyalaṃghanaṃпреступления истины
कार्षीःkārṣīḥтвори
शापितोऽसिśāpito'siзаклят ты
मयात्मनाmayātmanāмною самою
निकषेषुnikaṣeṣuна пробных камнях
ह्यषीकेशोhyaṣīkeśoведь Хришикеша
भविष्यतिbhaviṣyatiстанет
फलप्रदःphalapradaḥплод дающим
यस्मिंश्चीर्णेyasmiṃścīrṇeпри котором исполненном
रुजाrujāболь
देहेdeheв теле
नाल्पापिnālpāpiи малая не
नृपnṛpaо царь
जायतेjāyateрождается
अनुवाद

Затем, взяв стопы мужа, о царь, богиня Сандхьявали сказала слово — погибель Дхармангаде: «Многообразно наставляема была мною эта, о царь, как и тобою; Мохини, сущий образ наваждения, иного ныне не желает: вкушения в день Вишну или убиения сына. Но лучше оставления дхармы, о владыка, низложение сына. Ибо какова жестокая мука бывает у матери при рождении сына, о царь, — такова не бывает у отца; и какова тягость при ношении плода и превосходство приязни бывает у матери, о владыка земли, — такого не бывает у отца. Отец назван на земле изливателем семени, о царь царей; мать же — носительница, измученная, превосходящая во взращивании и охранении. Стократная в сравнении с отцовской приязнь бывает у матери к сыну; усмотрев превосходство приязни, мать и знают великою. И такова я: оставившая приязнь, желая одолеть тот мир, ради соблюдения истинного слова, о тигр среди царей. Убей сына, о царь, оставив приязнь далеко; не твори преступления истины — заклят ты мною самою. Ибо на пробных камнях Хришикеша станет дающим плод; и при том исполненном, о царь, и малой боли в теле не рождается.

संस्करण

45b9a05e1429 · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 12:01:33 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से