Yama
शशिहीनां निशां भूप ऋत्विग्घीनां क्रियामिव ॥ पराजितो यथा मर्त्यः प्रम्लानकुसुमं यथा
निवृत्तोत्सववेदीव विद्रुमं धवलं यथा ॥ गतशालिस्तु केदारो निष्प्र यथा
मंड वा गतोद्वा यथा सरः ॥ मंथानं नवनीते वा उद्धृते धरणीपते
असंस्कृता यथा वाणी मर्दिता च यथा चमूम् ॥ हत नाथां तु युवतीं धान्यहीनां प्रजां यथा
मंत्रहीनविधिं युद्धं धर्मं च दयया विना ॥ पृथ्वीं भूपालहीना वा मंत्रही नोयथा नृप
धनधान्यविहीनं वा गृहं नृपवरोत्तम ॥ जलहीनं यथा कुंभं पंकस्थं गोपतिं यथा
गृहस्थं भार्यया हीनं राष्ट्रभ्रष्टं च भूपतिम् ॥ भग्नक्रियं यथा वैद्यं भग्नशाखं यथा द्रुमम्
तेजोहीनं यथागारं निर्जलं वा घनं यथा ॥ विधूम इव सप्तार्चिर्विरश्मिरिव भास्करः
मतिभ्रष्टो यथा मर्त्यः पर्वसंगी यथा नरः ॥ अतृप्तः कांतया कांतः पन्नगश्च विषोज्झितः
लूनपक्षो यथा पक्षी वृत्तिहीनो यथा द्विजः ॥ शिरोभ्रष्टा यथा माला पर्वतो धातुवर्जितः
śaśihīnāṃ niśāṃ bhūpa ṛtvigghīnāṃ kriyāmiva || parājito yathā martyaḥ pramlānakusumaṃ yathā
nivṛttotsavavedīva vidrumaṃ dhavalaṃ yathā || gataśālistu kedāro niṣpra yathā
maṃḍa vā gatodvā yathā saraḥ || maṃthānaṃ navanīte vā uddhṛte dharaṇīpate
asaṃskṛtā yathā vāṇī marditā ca yathā camūm || hata nāthāṃ tu yuvatīṃ dhānyahīnāṃ prajāṃ yathā
maṃtrahīnavidhiṃ yuddhaṃ dharmaṃ ca dayayā vinā || pṛthvīṃ bhūpālahīnā vā maṃtrahī noyathā nṛpa
dhanadhānyavihīnaṃ vā gṛhaṃ nṛpavarottama || jalahīnaṃ yathā kuṃbhaṃ paṃkasthaṃ gopatiṃ yathā
gṛhasthaṃ bhāryayā hīnaṃ rāṣṭrabhraṣṭaṃ ca bhūpatim || bhagnakriyaṃ yathā vaidyaṃ bhagnaśākhaṃ yathā drumam
tejohīnaṃ yathāgāraṃ nirjalaṃ vā ghanaṃ yathā || vidhūma iva saptārcirviraśmiriva bhāskaraḥ
matibhraṣṭo yathā martyaḥ parvasaṃgī yathā naraḥ || atṛptaḥ kāṃtayā kāṃtaḥ pannagaśca viṣojjhitaḥ
lūnapakṣo yathā pakṣī vṛttihīno yathā dvijaḥ || śirobhraṣṭā yathā mālā parvato dhātuvarjitaḥ
подобную ночи без луны, о царь, обряду без жрецов, побеждённому смертному, увядшему цветку, помосту по окончании праздника, белому кораллу, полю без риса, слитому мёду без блеска, озеру, откуда ушли, мутовке, когда масло уже вынуто, о владыка земли, необработанной речи, растоптанному войску, юной жене, чей владыка убит, подданным без зерна, обряду без мантр, битве, дхарме без милосердия, земле без царя или без советника, о царь, дому без богатства и зерна, о лучший из царей, кувшину без воды, быку, стоящему в грязи, домохозяину без жены, царю, лишённому царства, врачу, у которого рухнуло дело, дереву с обломанными ветвями, покою без света, туче без воды, огню без дыма, солнцу без лучей, смертному, лишённому разума, человеку, сошедшемуся в парван, милому, не утолённому милою, змею без яда, птице с обрезанными крыльями, брахману без средств, венку, упавшему с головы, горе без руд,
b1a53bcf5e14 · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 12:13:55 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Три десятка сравнений подряд — и все об одном: вещь на месте, но силы в ней нет. Луна ушла из ночи, масло из мутовки, яд у змея, руда из горы; ничто не разрушено, а всё стало пустым.
Сравнения взяты не из книг, а из хозяйства и обихода: поле без риса, кувшин без воды, дом без зерна, бык в грязи. Так и говорят о чужой беде люди, которые сами работают руками.
Перечень этот — единственное сочувствие, какое она получает, и оно от сказителя, а не от богов. Те прилетели с другим.