पद्मपुराण
The Slaying of Śambūka1.35.68-99
654 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 1.35.68-99

शूद्रतापस उवाच

देवनागरी

शैलस्य उत्तरे पार्श्वे ददर्श सुमहत्सरः । तस्मिन्सरसि तप्यन्तं तापसं सुमहत्तपः
ददर्श राघवो भीमं लंबमानमधोमुखम् । तमुपागम्यकाकुत्स्थस्तप्यमानं तु तापसम्
उवाच राघवो वाक्यं धन्यस्त्वममरप्रभ । कस्यां योनौ तपो वृद्धिर्वर्तते दृढनिश्चय
अहं दाशरथी रामः पृच्छामि त्वां कुतूहलात् । कोऽर्थो व्यवसितस्तुभ्यं स्वर्गलोकोऽथवेतरः
किमर्थं तप्यसे वा त्वं श्रोतुमिच्छामि तापस । ब्राह्मणो वासि भद्रं ते क्षत्रियो वाथ दुर्जयः
वैश्यस्तृतीयवर्णो वा शूद्रो वा सत्यमुच्यताम् । तपः सत्यात्मकं नित्यं स्वर्गलोकपरिग्रहे
सात्त्विकं राजसं चैव तच्च सत्यात्मकं तपः । जगदुपकारहेतुर्हि सृष्टं तद्वै विरिंचिना
रौद्रं क्षत्रियतेजोजं तत्तुराजसमुच्यते । परस्योत्सादनार्थाय तच्चासुरमुदाहृतम्
अंगानि निर्हुते यो वा असृग्दिग्धानि भागशः । पंचाग्निं साधयेद्वापि सिद्धिं वा मृत्युमेव वा
आसुरो ह्येष ते भावो न च मे त्वं द्विजो मतः । सत्यं ते वदतः सिद्धिरनृते नास्ति जीवितम्
तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः । अवाक्शिरास्तथाभूतो वाक्यमेतदुवाच ह
स्वागतं ते नृपश्रेष्ठ चिराद्दृष्टोसि राघव । पुत्रभूतोस्मि ते चाहं पितृभूतोसि मेऽनघ
अथवा नैतदेवं हि सर्वेषां नृपतिः पिता । स त्वमच्युतोऽसि भो राजन् वयं ते विषये तपः
चरामस्तत्र भोगोऽस्ति पूर्वं सृष्टः स्वयंभुवा । न धन्याः स्मो वयं राम धन्यस्त्वमसि पार्थिव
यस्य ते विषये ह्येवं सिद्धिमिच्छंति तापसाः । तपसा त्वं मदीयेन सिद्धिमाप्नुहि राघव
यदेतद्भवता प्रोक्तं योनौ कस्यां तु ते तपः । शूद्रयोनिप्रसूतोऽहं तप उग्रं समास्थितः
देवत्वं प्रार्थये राम स्वशरीरेण सुव्रत । न मिथ्याहं वदे भूप देवलोकजिगीषया
शूद्रं मां विद्धि काकुत्स्थ शंबूकं नाम नामतः । भाषतस्तस्य काकुत्स्थः खङ्गं तु रुचिरप्रभम्
निष्कृष्य कोशाद्विमलं शिरश्चिच्छेद राघवः । तस्मिन् शूद्रे हते देवाः सेंद्राश्चाग्निपुरोगमाः
साधु साध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुर्मुहुर्मुहुः । पुष्पवृष्टिश्च महती देवानां ससुगंधिनी
आकाशाद्विप्रमुक्ता तु राघवं सर्वतोऽकिरत् । सुप्रीताश्चाब्रुवन् देवा रामं वाक्यविदां वरम्
सुरकार्यमिदं सौम्य कृतं ते रघुनंदन । गृहाण च वरं राम यमिच्छसि महाव्रत
त्वत्कृतेन हि शूद्रोऽयं सशरीरोऽभ्यगाद्दिवम् । देवानां भाषितं श्रुत्वा राघवः सुसमाहितः
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सहस्राक्षं पुरंदरम् । यदि देवाः प्रसन्ना मे वराहो यदि वाप्यहम्
ममापराधाद्बालोऽसौ ब्राह्मणस्यैकपुत्रकः । अप्राप्तकालः कालेन नीतो वैवस्वतक्षयम्
तं जीवयत भद्रं वो नानृती स्यामहं गुरोः । द्विजस्य संश्रुतो ह्यर्थो जीवयिष्यामि ते सुतम्
मदीयेनायुषा बालं पादेनार्धेन वा सुराः । जीवेदयं वरो मह्यं वरकोट्यधिको वृतः
राघवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा विबुधसत्तमाः । प्रत्यूचुस्ते महात्मानं प्रीताः प्रीतिसमन्विताः
निर्वृतो भव काकुत्स्थ ब्राह्मणस्यैकपुत्रकः । जीवितं प्राप्तवान्भूयः समेतश्चापि बंधुभिः
यस्मिन् मुहूर्ते काकुत्स्थ शूद्रोऽयं विनिपातितः । तस्मिन् मुहूर्ते सहसा जीवेन समयुज्यत
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते साधयामः परंतप । अगस्त्यस्याश्रमपदे द्रष्टारः स्म महामुनिम्
स तथेति प्रतिज्ञाय देवानां रघुनंदनः । आरुरोह विमानं तं पुष्पकं हेमभूषितम्

लिप्यंतरण (IAST)

śailasya uttare pārśve dadarśa sumahatsaraḥ | tasminsarasi tapyantaṃ tāpasaṃ sumahattapaḥ
dadarśa rāghavo bhīmaṃ laṃbamānamadhomukham | tamupāgamyakākutsthastapyamānaṃ tu tāpasam
uvāca rāghavo vākyaṃ dhanyastvamamaraprabha | kasyāṃ yonau tapo vṛddhirvartate dṛḍhaniścaya
ahaṃ dāśarathī rāmaḥ pṛcchāmi tvāṃ kutūhalāt | ko'rtho vyavasitastubhyaṃ svargaloko'thavetaraḥ
kimarthaṃ tapyase vā tvaṃ śrotumicchāmi tāpasa | brāhmaṇo vāsi bhadraṃ te kṣatriyo vātha durjayaḥ
vaiśyastṛtīyavarṇo vā śūdro vā satyamucyatām | tapaḥ satyātmakaṃ nityaṃ svargalokaparigrahe
sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tacca satyātmakaṃ tapaḥ | jagadupakāraheturhi sṛṣṭaṃ tadvai viriṃcinā
raudraṃ kṣatriyatejojaṃ tatturājasamucyate | parasyotsādanārthāya taccāsuramudāhṛtam
aṃgāni nirhute yo vā asṛgdigdhāni bhāgaśaḥ | paṃcāgniṃ sādhayedvāpi siddhiṃ vā mṛtyumeva vā
āsuro hyeṣa te bhāvo na ca me tvaṃ dvijo mataḥ | satyaṃ te vadataḥ siddhiranṛte nāsti jīvitam
tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ | avākśirāstathābhūto vākyametaduvāca ha
svāgataṃ te nṛpaśreṣṭha cirāddṛṣṭosi rāghava | putrabhūtosmi te cāhaṃ pitṛbhūtosi me'nagha
athavā naitadevaṃ hi sarveṣāṃ nṛpatiḥ pitā | sa tvamacyuto'si bho rājan vayaṃ te viṣaye tapaḥ
carāmastatra bhogo'sti pūrvaṃ sṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā | na dhanyāḥ smo vayaṃ rāma dhanyastvamasi pārthiva
yasya te viṣaye hyevaṃ siddhimicchaṃti tāpasāḥ | tapasā tvaṃ madīyena siddhimāpnuhi rāghava
yadetadbhavatā proktaṃ yonau kasyāṃ tu te tapaḥ | śūdrayoniprasūto'haṃ tapa ugraṃ samāsthitaḥ
devatvaṃ prārthaye rāma svaśarīreṇa suvrata | na mithyāhaṃ vade bhūpa devalokajigīṣayā
śūdraṃ māṃ viddhi kākutstha śaṃbūkaṃ nāma nāmataḥ | bhāṣatastasya kākutsthaḥ khaṅgaṃ tu ruciraprabham
niṣkṛṣya kośādvimalaṃ śiraściccheda rāghavaḥ | tasmin śūdre hate devāḥ seṃdrāścāgnipurogamāḥ
sādhu sādhviti kākutsthaṃ praśaśaṃsurmuhurmuhuḥ | puṣpavṛṣṭiśca mahatī devānāṃ sasugaṃdhinī
ākāśādvipramuktā tu rāghavaṃ sarvato'kirat | suprītāścābruvan devā rāmaṃ vākyavidāṃ varam
surakāryamidaṃ saumya kṛtaṃ te raghunaṃdana | gṛhāṇa ca varaṃ rāma yamicchasi mahāvrata
tvatkṛtena hi śūdro'yaṃ saśarīro'bhyagāddivam | devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā rāghavaḥ susamāhitaḥ
uvāca prāñjalirvākyaṃ sahasrākṣaṃ puraṃdaram | yadi devāḥ prasannā me varāho yadi vāpyaham
mamāparādhādbālo'sau brāhmaṇasyaikaputrakaḥ | aprāptakālaḥ kālena nīto vaivasvatakṣayam
taṃ jīvayata bhadraṃ vo nānṛtī syāmahaṃ guroḥ | dvijasya saṃśruto hyartho jīvayiṣyāmi te sutam
madīyenāyuṣā bālaṃ pādenārdhena vā surāḥ | jīvedayaṃ varo mahyaṃ varakoṭyadhiko vṛtaḥ
rāghavasya tu tadvākyaṃ śrutvā vibudhasattamāḥ | pratyūcuste mahātmānaṃ prītāḥ prītisamanvitāḥ
nirvṛto bhava kākutstha brāhmaṇasyaikaputrakaḥ | jīvitaṃ prāptavānbhūyaḥ sametaścāpi baṃdhubhiḥ
yasmin muhūrte kākutstha śūdro'yaṃ vinipātitaḥ | tasmin muhūrte sahasā jīvena samayujyata
svasti prāpnuhi bhadraṃ te sādhayāmaḥ paraṃtapa | agastyasyāśramapade draṣṭāraḥ sma mahāmunim
sa tatheti pratijñāya devānāṃ raghunaṃdanaḥ | āruroha vimānaṃ taṃ puṣpakaṃ hemabhūṣitam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शैलस्यśailasyaгоры
उत्तरेuttareна северном
पार्श्वेpārśveсклоне
ददर्शdadarśaувидел
सु-महत्su-mahatвесьма великое
सरःsaraḥозеро
तस्मिन्tasminв том
सरसिsarasiозере
तप्यंतंtapyaṃtaṃтворящего подвиг
तापसंtāpasaṃподвижника
सु-महत्su-mahatвесьма великий
तपःtapaḥподвиг
राघवःrāghavaḥРагхава
भीमंbhīmaṃстрашного
लंबमानम्laṃbamānamвисящего
अधः-मुखम्adhaḥ-mukhamголовою вниз
तम्tamк нему
उपागम्यupāgamyaподойдя
काकुत्स्थःkākutsthaḥКакутстха
तप्यमानंtapyamānaṃтворящему подвиг
तुtuже
तापसम्tāpasamподвижнику
उवाचuvācaсказал
वाक्यंvākyaṃслово
धन्यःdhanyaḥблагословен
त्वम्tvamты
अमर-प्रभamara-prabhaо сияющий, как бессмертный
कस्यांkasyāṃв каком
योनौyonauв лоне
तपःtapaḥподвига
वृद्धिःvṛddhiḥвозрастание
वर्ततेvartateпроисходит
दृढ-निश्चयdṛḍha-niścayaо твёрдый в решении
अहंahaṃя
दाशरथिःdāśarathiḥсын Дашаратхи
रामःrāmaḥРама
पृच्छामिpṛcchāmiспрашиваю
त्वांtvāṃтебя
कुतूहलात्kutūhalātиз любопытства
कःkaḥкакая
अर्थःarthaḥцель
व्यवसितःvyavasitaḥрешена
तुभ्यंtubhyaṃтобою
स्वर्ग-लोकःsvarga-lokaḥмир небес
अथवाathavāили
इतरःitaraḥиное
किम्-अर्थंkim-arthaṃради чего
तप्यसेtapyaseтворишь подвиг
वाили
त्वंtvaṃты
श्रोतुम्śrotumслышать
इच्छामिicchāmiжелаю
तापसtāpasaо подвижник
ब्राह्मणःbrāhmaṇaḥбрахман
वाили
असिasiты
भद्रंbhadraṃблаго
तेteтебе
क्षत्रियःkṣatriyaḥкшатрий
अथathaлибо
दुर्जयःdurjayaḥнеодолимый
वैश्यःvaiśyaḥвайшья
तृतीय-वर्णःtṛtīya-varṇaḥтретьей варны
शूद्रःśūdraḥшудра
सत्यम्satyamистина
उच्यताम्ucyatāmда будет сказана
तपःtapaḥподвиг
सत्य-आत्मकंsatya-ātmakaṃимеющий истину сутью
नित्यंnityaṃвсегда
स्वर्ग-लोक-परिग्रहेsvarga-loka-parigraheпри обретении мира небес
सात्त्विकंsāttvikaṃсаттвический
राजसंrājasaṃраджасический
चैवcaivaи
तत्tatтот
caи
सत्य-आत्मकंsatya-ātmakaṃс истиною в сути
जगत्-उपकार-हेतुःjagat-upakāra-hetuḥимеющий причиною благо мира
हिhiведь
सृष्टंsṛṣṭaṃсотворён
तत्tatон
वैvaiже
विरिंचिनाviriṃcināВиринчи
रौद्रंraudraṃгрозный
क्षत्रिय-तेजः-जंkṣatriya-tejaḥ-jaṃот жара кшатрия рождённый
तत्tatтот
तुtuже
राजसम्rājasamраджасическим
उच्यतेucyateзовётся
परस्यparasyaдругого
उत्सादन-अर्थायutsādana-arthāyaради истребления
तत्tatтот
आसुरम्āsuramасурическим
उदाहृतम्udāhṛtamназван
अंगानिaṃgāniчлены
निर्हुतेnirhuteвозливает
यःyaḥкто
असृक्-दिग्धानिasṛk-digdhāniобагрённые кровью
भागशःbhāgaśaḥпо частям
पंच-अग्निंpaṃca-agniṃпять огней
साधयेत्sādhayetсовершает
वा-अपिvā-apiили
सिद्धिंsiddhiṃуспех
मृत्युम्mṛtyumсмерть
एवevaже
वाили
आसुरःāsuraḥасурическое
हिhiведь
एषःeṣaḥэто
तेteу тебя
भावःbhāvaḥсостояние
naне
मेmeмною
त्वंtvaṃты
द्विजःdvijaḥбрахманом
मतःmataḥсочтён
सत्यंsatyaṃистину
तेteтебе
वदतःvadataḥговорящему
सिद्धिःsiddhiḥуспех
अनृतेanṛteпри неправде
naне
अस्तिastiесть
जीवितम्jīvitamжизни
तस्यtasyaего
तत्tatту
भाषितंbhāṣitaṃречь
श्रुत्वाśrutvāуслышав
रामस्यrāmasyaРамы
अक्लिष्ट-कर्मणःakliṣṭa-karmaṇaḥбезупречного в делах
अवाक्-शिराःavāk-śirāḥс опущенною вниз головою
तथा-भूतःtathā-bhūtaḥтаковой
वाक्यम्vākyamслово
एतत्etatэто
उवाचuvācaсказал
haже
सु-आगतंsu-āgataṃдобро пожаловать
तेteтебе
नृप-श्रेष्ठnṛpa-śreṣṭhaо лучший из царей
चिरात्cirātпосле долгого времени
दृष्टःdṛṣṭaḥувиден
असिasiты
राघवrāghavaо Рагхава
पुत्र-भूतःputra-bhūtaḥставший сыном
अस्मिasmiесмь
तेteтебе
अहंahaṃя
पितृ-भूतःpitṛ-bhūtaḥставший отцом
मेmeмне
अनघanaghaо безгрешный
अथवाathavāили же
naне
एतत्etatэто
एवंevaṃтак
हिhiведь
सर्वेषांsarveṣāṃвсем
नृपतिःnṛpatiḥцарь
पिताpitāотец
सःsaḥтот
त्वम्tvamты
अच्युतःacyutaḥАчьюта
असिasiесть
भोbhoо
राजन्rājanцарь
वयंvayaṃмы
तेteтвоём
विषयेviṣayeво владении
चरामःcarāmaḥсовершаем
तत्रtatraтам
भोगःbhogaḥнаслаждение
अस्तिastiесть
पूर्वंpūrvaṃпрежде
सृष्टःsṛṣṭaḥсотворённое
स्वयंभुवाsvayaṃbhuvāСамосущим
naне
धन्याःdhanyāḥблагословенны
स्मःsmaḥмы
वयंvayaṃмы
रामrāmaо Рама
धन्यःdhanyaḥблагословен
त्वम्tvamты
असिasiесть
पार्थिवpārthivaо владыка земли
यस्यyasyaу которого
तेteу тебя
विषयेviṣayeво владении
हिhiведь
एवंevaṃтак
सिद्धिम्siddhimуспеха
इच्छंतिicchaṃtiжелают
तापसाःtāpasāḥподвижники
तपसाtapasāподвигом
त्वंtvaṃты
मदीयेनmadīyenaмоим
सिद्धिम्siddhimуспех
आप्नुहिāpnuhiобрети
राघवrāghavaо Рагхава
यत्yatчто
एतत्etatэто
भवताbhavatāтобою
प्रोक्तंproktaṃсказано
योनौyonauв лоне
कस्यांkasyāṃкаком
तुtuже
तेteтвой
तपःtapaḥподвиг
शूद्र-योनि-प्रसूतःśūdra-yoni-prasūtaḥиз шудрянского лона рождённый
अहंahaṃя
तपःtapaḥподвиг
उग्रंugraṃсуровый
समास्थितःsamāsthitaḥпредпринявший
देवत्वंdevatvaṃбожественности
प्रार्थयेprārthayeдомогаюсь
रामrāmaо Рама
स्व-शरीरेणsva-śarīreṇaв собственном теле
सु-व्रतsu-vrataо твёрдый в обете
naне
मिथ्याmithyāлживо
अहंahaṃя
वदेvadeговорю
भूपbhūpaо владыка земли
देव-लोक-जिगीषयाdeva-loka-jigīṣayāиз желания одолеть мир богов
शूद्रंśūdraṃшудрою
मांmāṃменя
विद्धिviddhiзнай
काकुत्स्थkākutsthaо Какутстха
शंबूकंśaṃbūkaṃШамбукою
नामnāmaпо имени
नामतःnāmataḥименем
भाषतःbhāṣataḥу говорящего
तस्यtasyaего
काकुत्स्थःkākutsthaḥКакутстха
खड्गंkhaḍgaṃмеч
रुचिर-प्रभम्rucira-prabhamс ярким блеском
निष्कृष्यniṣkṛṣyaвынув
कोशात्kośātиз ножен
विमलंvimalaṃнезамутнённый
शिरःśiraḥголову
चिच्छेदcicchedaотсёк
राघवःrāghavaḥРагхава
तस्मिन्tasminпри том
शूद्रेśūdreпри шудре
हतेhateубитом
देवाःdevāḥбоги
स-इंद्राःsa-iṃdrāḥс Индрою
अग्नि-पुरोगमाःagni-purogamāḥс Агни во главе
साधु-साधुsādhu-sādhu«славно, славно»
इतिitiтак
काकुत्स्थंkākutsthaṃКакутстху
प्रशशंसुःpraśaśaṃsuḥвосхваляли
मुहुः-मुहुःmuhuḥ-muhuḥснова и снова
पुष्प-वृष्टिःpuṣpa-vṛṣṭiḥдождь цветов
महतीmahatīвеликий
देवानांdevānāṃбогов
स-सुगंधिनीsa-sugaṃdhinīблагоуханный
आकाशात्ākāśātс небес
विप्रमुक्ताvipramuktāотпущенный
राघवंrāghavaṃРагхаву
सर्वतःsarvataḥотовсюду
अकिरत्akiratосыпал
सु-प्रीताःsu-prītāḥвесьма довольные
अब्रुवन्abruvanсказали
देवाःdevāḥбоги
रामंrāmaṃРаме
वाक्य-विदांvākya-vidāṃиз владеющих словом
वरम्varamлучшему
सुर-कार्यम्sura-kāryamдело богов
इदंidaṃэто
सौम्यsaumyaо милый
कृतंkṛtaṃсовершено
तेteтобою
रघु-नंदनraghu-naṃdanaо радость Рагху
गृहाणgṛhāṇaприми
वरंvaraṃдар
यम्yamкакой
इच्छसिicchasiжелаешь
महा-व्रतmahā-vrataо великий в обете
त्वत्-कृतेनtvat-kṛtenaтобою совершённым
हिhiведь
शूद्रःśūdraḥшудра
अयंayaṃэтот
स-शरीरःsa-śarīraḥв теле
अभ्यगात्abhyagātвзошёл
दिवम्divamна небо
देवानांdevānāṃбогов
भाषितंbhāṣitaṃречь
श्रुत्वाśrutvāуслышав
राघवःrāghavaḥРагхава
सु-समाहितःsu-samāhitaḥвесьма сосредоточенный
उवाचuvācaсказал
प्राञ्जलिःprāñjaliḥсложив ладони
वाक्यंvākyaṃслово
सहस्र-अक्षंsahasra-akṣaṃТысячеокому
पुरंदरम्puraṃdaramПурандаре
यदिyadiесли
देवाःdevāḥбоги
प्रसन्नाःprasannāḥмилостивы
मेmeко мне
वराvarāдар
यदिyadiесли
वा-अपिvā-apiили же
अहम्ahamя
ममmamaмоею
अपराधात्aparādhātвиною
बालःbālaḥмальчик
असौasauтот
ब्राह्मणस्यbrāhmaṇasyaбрахмана
एक-पुत्रकःeka-putrakaḥединственный сын
अप्राप्त-कालःaprāpta-kālaḥне достигший срока
कालेनkālenaвременем
नीतःnītaḥуведён
वैवस्वत-क्षयम्vaivasvata-kṣayamв обитель Вайвасваты
तंtaṃего
जीवयतjīvayataоживите
भद्रंbhadraṃблаго
वःvaḥвам
naне
अनृतीanṛtīлживым
स्याम्syāmда буду
अहंahaṃя
गुरोःguroḥпред наставником
द्विजस्यdvijasyaбрахману
संश्रुतःsaṃśrutaḥобещанное
हिhiведь
अर्थःarthaḥдело
जीवयिष्यामिjīvayiṣyāmiоживлю
तेteтвоего
सुतम्sutamсына
मदीयेनmadīyenaмоим
आयुषाāyuṣāвеком
बालंbālaṃмальчика
पादेनpādenaчетвертью
अर्धेनardhenaполовиною
वाили
सुराःsurāḥо боги
जीवेत्jīvetда оживёт
अयंayaṃэтот
वरःvaraḥдар
मह्यंmahyaṃмне
वर-कोटि-अधिकःvara-koṭi-adhikaḥпревышающий коти даров
वृतःvṛtaḥизбран
राघवस्यrāghavasyaРагхавы
तत्tatто
वाक्यंvākyaṃслово
श्रुत्वाśrutvāуслышав
विबुध-सत्तमाःvibudha-sattamāḥлучшие из мудрых
प्रत्यूचुःpratyūcuḥотвечали
तेteони
महा-आत्मानंmahā-ātmānaṃвеликому душою
प्रीताःprītāḥдовольные
प्रीति-समन्विताःprīti-samanvitāḥполные приязни
निर्वृतःnirvṛtaḥуспокоенным
भवbhavaбудь
काकुत्स्थkākutsthaо Какутстха
ब्राह्मणस्यbrāhmaṇasyaбрахмана
एक-पुत्रकःeka-putrakaḥединственный сын
जीवितंjīvitaṃжизнь
प्राप्तवान्prāptavānобрёл
भूयःbhūyaḥснова
समेतःsametaḥсоединившийся
चापिcāpiи
बंधुभिःbaṃdhubhiḥс роднёю
यस्मिन्yasminв который
मुहूर्तेmuhūrteв мухурту
शूद्रःśūdraḥшудра
अयंayaṃэтот
विनिपातितःvinipātitaḥповержен
तस्मिन्tasminв ту
मुहूर्तेmuhūrteв мухурту
सहसाsahasāмгновенно
जीवेनjīvenaс жизнью
समयुज्यतsamayujyataсоединился
स्वस्तिsvastiблаго
प्राप्नुहिprāpnuhiобрети
भद्रंbhadraṃблаго
तेteтебе
साधयामःsādhayāmaḥудаляемся
परं-तपparaṃ-tapaо губитель врагов
अगस्त्यस्यagastyasyaАгастьи
आश्रम-पदेāśrama-padeв обители
द्रष्टारःdraṣṭāraḥувидим
स्मsmaже
महा-मुनिम्mahā-munimвеликого отшельника
सःsaḥон
तथाtathāтак
इतिitiтак
प्रतिज्ञायpratijñāyaпообещав
देवानांdevānāṃбогам
रघु-नंदनःraghu-naṃdanaḥрадость Рагху
आरुरोहārurohaвзошёл
विमानंvimānaṃна колесницу
तंtaṃту
पुष्पकंpuṣpakaṃПушпаку
हेम-भूषितम्hema-bhūṣitamзолотом украшенную
अनुवाद

На северном склоне горы он увидел весьма великое озеро, а в том озере — подвижника, творящего весьма великий подвиг; увидел Рагхава страшного, висящего головою вниз. Подойдя к нему, творящему подвиг, Какутстха сказал слово: «Благословен ты, о сияющий, как бессмертный. В каком лоне происходит у тебя возрастание подвига, о твёрдый в решении? Я, Рама, сын Дашаратхи, спрашиваю тебя из любопытства: какая цель решена тобою — мир небес или иное? Ради чего ты творишь подвиг? Желаю слышать, о подвижник. Брахман ли ты — благо тебе, — или неодолимый кшатрий, или вайшья, третья варна, или шудра? Да будет сказана истина.

Подвиг всегда имеет истину своею сутью при обретении мира небес; саттвический и раджасический — и тот с истиною в сути, ибо причина его — благо мира: таким он сотворён Виринчи. Грозный же, рождённый от жара кшатрия, зовётся раджасическим; а тот, что ради истребления другого, назван асурическим. И кто возливает свои члены, обагрённые кровью, по частям, или совершает подвиг пяти огней — ради успеха ли, ради смерти ли, — асурическое это у тебя состояние, и не сочтён ты мною брахманом. Говорящему истину тебе — успех; при неправде нет и жизни».

Услышав ту речь Рамы, безупречного в делах, тот, как был — с опущенною вниз головою, — сказал такое слово: «Добро пожаловать тебе, о лучший из царей; после долгого времени ты увиден, о Рагхава. Я стал тебе сыном, а ты стал мне отцом, о безгрешный. Или же не так это: царь — отец всем; ты, о царь, и есть Ачьюта. Мы во владении твоём совершаем подвиг, и есть там наслаждение, прежде сотворённое Самосущим. Не мы благословенны, о Рама, — благословен ты, о владыка земли, в чьём владении подвижники так желают успеха. Моим подвигом обрети успех, о Рагхава.

А что сказано тобою — в каком лоне подвиг твой: я рождён из шудрянского лона и предпринял суровый подвиг. Домогаюсь я божественности в собственном теле, о Рама, о твёрдый в обете; не лживо я говорю, о владыка земли, из желания одолеть мир богов. Знай меня шудрою, о Какутстха, Шамбукою по имени».

У говорящего это, — вынув из ножен незамутнённый меч с ярким блеском, Рагхава отсёк ему голову. И когда тот шудра был убит, боги с Индрою и с Агни во главе снова и снова восхваляли Какутстху: «Славно, славно!» И великий благоуханный дождь цветов богов, отпущенный с небес, осыпал Рагхаву отовсюду; и весьма довольные боги сказали Раме, лучшему из владеющих словом: «Это дело богов совершено тобою, о милый, о радость Рагху. Прими же дар, какой желаешь, о великий в обете: тобою совершённым этот шудра взошёл на небо в теле».

Услышав речь богов, весьма сосредоточенный Рагхава, сложив ладони, сказал слово Тысячеокому Пурандаре: «Если боги милостивы ко мне и если есть мне дар: моею виною тот мальчик, единственный сын брахмана, не достигший срока, уведён временем в обитель Вайвасваты. Оживите его — благо вам, — да не буду я лживым пред наставником: обещанное брахману дело — „оживлю сына твоего“. Моим веком, четвертью или половиною его, о боги, да оживёт этот мальчик; этот дар избран мною как превышающий коти даров».

Услышав то слово Рагхавы, лучшие из мудрых, довольные, полные приязни, отвечали великому душою: «Успокойся, о Какутстха: единственный сын брахмана снова обрёл жизнь и соединился с роднёю. В который мухурту, о Какутстха, повержен был этот шудра, в ту самую мухурту он мгновенно соединился с жизнью. Обрети благо, благо тебе; мы удаляемся, о губитель врагов, — в обители Агастьи увидим мы великого отшельника». Он, пообещав богам «да будет так», взошёл на ту колесницу Пушпаку, украшенную золотом.

संस्करण

7e0f2ef51dd3 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:28 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से