नारद उवाच
अन्यानि च महाराज तीर्थानि पावनानि तु । वाराणस्यां स्थितानीह संशृणुष्व युधिष्ठिर
प्रयागादधिकं तीर्थं प्रयागं परमं शुभम् । विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्
आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । सुनीलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्
प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जम्बुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्
गयातीर्थं परं तीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणपरं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्
ज्ञानतीर्थं प्रदं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं महापुण्यं तीर्थं सम्मूर्तिकं शुभम्
अग्नितीर्थं महाराज कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च
पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्णिकमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्
गङ्गातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्
anyāni ca mahārāja tīrthāni pāvanāni tu | vārāṇasyāṃ sthitānīha saṃśṛṇuṣva yudhiṣṭhira
prayāgādadhikaṃ tīrthaṃ prayāgaṃ paramaṃ śubham | viśvarūpaṃ tathā tīrthaṃ tālatīrthamanuttamam
ākāśākhyaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caivārṣabhaṃ param | sunīlaṃ ca mahātīrthaṃ gaurītīrthamanuttamam
prājāpatyaṃ tathā tīrthaṃ svargadvāraṃ tathaiva ca | jambukeśvaramityuktaṃ dharmākhyaṃ tīrthamuttamam
gayātīrthaṃ paraṃ tīrthaṃ tīrthaṃ caiva mahānadī | nārāyaṇaparaṃ tīrthaṃ vāyutīrthamanuttamam
jñānatīrthaṃ pradaṃ guhyaṃ vārāhaṃ tīrthamuttamam | yamatīrthaṃ mahāpuṇyaṃ tīrthaṃ sammūrtikaṃ śubham
agnitīrthaṃ mahārāja kalaśeśvaramuttamam | nāgatīrthaṃ somatīrthaṃ sūryatīrthaṃ tathaiva ca
parvatākhyaṃ mahāguhyaṃ maṇikarṇikamanuttamam | ghaṭotkacaṃ tīrthavaraṃ śrītīrthaṃ ca pitāmaham
gaṅgātīrthaṃ tu deveśaṃ yayātestīrthamuttamam | kāpilaṃ caiva someśaṃ brahmatīrthamanuttamam
«Есть и другие очищающие тиртхи, о великий царь, что находятся здесь, в Варанаси, — выслушай, о Юдхиштхира. Тиртха больше Праяги — сама Праяга, высшая и благая; также тиртха Вишварупа и непревзойдённая Тала-тиртха; великая тиртха по имени Акаша и высшая Аршабха; великая тиртха Сунила и непревзойдённая Гаури-тиртха; Праджапатья, и Врата небес, и та, что зовётся Джамбукешвара, и превосходная тиртха по имени Дхарма; высшая Гая-тиртха и тиртха Маханади, высшая Нараяна-пара и непревзойдённая Ваю-тиртха; Джняна-тиртха, дарующая тайное, и превосходная Вараха, весьма благая Яма-тиртха и благая Саммуртика; Агни-тиртха, о великий царь, и превосходный Калашешвара, Нага-тиртха, Сома-тиртха и Сурья-тиртха; весьма тайная, по имени Парвата, и непревзойдённая Маникарника, Гхатоткача — лучшая из тиртх, и Шри-тиртха, и Питамаха; Ганга-тиртха и Девеша, превосходная тиртха Яяти, Капила, Сомеша и непревзойдённая Брахма-тиртха».
c92e0d11eb4c · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:41 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Перечень как будто просто длинный, но у него есть смысл. «Тиртха больше Праяги — сама Праяга»: город вобрал в себя другие святые места, и в нём стоят их подобия. Идущему не нужно обходить всю землю — весь список собран на нескольких верстах вдоль реки. Так покаяние, которое иначе заняло бы жизнь, укладывается в один обход.