पद्मपुराण
The Rule of Vedic Study3.53.25-37
2495 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 3.53.25-37
देवनागरी

गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् । न त्वभिसृष्टो गुरुणा स्वान्गुरूनभिवादयेत्
विद्यागुरुष्वेतदेव नित्या वृत्तिषु योगिषु । प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्सु च
श्रेयस्सु गुरुवद्वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् । गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु
बालः सम्मानयेन्मान्याञ्छिष्यो वा यज्ञकर्मणि । अध्यापयन्गुरोः सूनुर्गुरुवन्मानमर्हति
उत्सादनं च गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजने । न कुर्याद्गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च
गुरुवत्प्रतिपूज्याश्च सवर्णा गुरुयोषितः । असवर्णाश्च सम्पूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः
अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च । गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्
गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्या तु पादयोः । कुर्वीत वन्दनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्
विप्रोष्य पादग्रहणपूर्वकं चाभिवादनम् । गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्ममनुस्मरन्
मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा । सम्पूज्या गुरुपत्नीवत्समास्ता गुरुभार्यया
भ्रातृभार्याश्च सङ्ग्राह्याः सवर्णा अहन्यहन्यपि । विप्रोष्य तूपसङ्ग्राह्या ज्ञातिसम्बन्धियोषितः
पितुर्भगिन्या मातुश्च ज्यायस्यां च स्वसर्यपि । मातृवद्वृत्तिमातिष्ठेन्माता ताभ्यो गरीयसी
एवमाचारसम्पन्नमात्मवन्तमदाम्भिकम् । वेदमध्यापयेद्धर्मं पुराणाङ्गानि नित्यशः

लिप्यंतरण (IAST)

gurorgurau sannihite guruvadvṛttimācaret | na tvabhisṛṣṭo guruṇā svāngurūnabhivādayet
vidyāguruṣvetadeva nityā vṛttiṣu yogiṣu | pratiṣedhatsu cādharmāddhitaṃ copadiśatsu ca
śreyassu guruvadvṛttiṃ nityameva samācaret | guruputreṣu dāreṣu guroścaiva svabandhuṣu
bālaḥ sammānayenmānyāñchiṣyo vā yajñakarmaṇi | adhyāpayanguroḥ sūnurguruvanmānamarhati
utsādanaṃ ca gātrāṇāṃ snāpanocchiṣṭabhojane | na kuryādguruputrasya pādayoḥ śaucameva ca
guruvatpratipūjyāśca savarṇā guruyoṣitaḥ | asavarṇāśca sampūjyāḥ pratyutthānābhivādanaiḥ
abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca gātrotsādanameva ca | gurupatnyā na kāryāṇi keśānāṃ ca prasādhanam
gurupatnī tu yuvatī nābhivādyā tu pādayoḥ | kurvīta vandanaṃ bhūmyāmasāvahamiti bruvan
viproṣya pādagrahaṇapūrvakaṃ cābhivādanam | gurudāreṣu kurvīta satāṃ dharmamanusmaran
mātṛṣvasā mātulānī śvaśrūścātha pitṛṣvasā | sampūjyā gurupatnīvatsamāstā gurubhāryayā
bhrātṛbhāryāśca saṅgrāhyāḥ savarṇā ahanyahanyapi | viproṣya tūpasaṅgrāhyā jñātisambandhiyoṣitaḥ
piturbhaginyā mātuśca jyāyasyāṃ ca svasaryapi | mātṛvadvṛttimātiṣṭhenmātā tābhyo garīyasī
evamācārasampannamātmavantamadāmbhikam | vedamadhyāpayeddharmaṃ purāṇāṅgāni nityaśaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गुरोःguroḥнаставника
गुरौgurauпри наставнике
सन्निहितेsannihiteприсутствующем
गुरु-वत्guru-vatкак с наставником
वृत्तिम्vṛttimобхождение
आचरेत्ācaretпусть держит
naне
तुtuже
अभिसृष्टःabhisṛṣṭaḥотпущенный
गुरुणाguruṇāнаставником
स्वान्svānсвоих
गुरून्gurūnнаставников
अभिवादयेत्abhivādayetпусть приветствует
विद्या-गुरुषुvidyā-guruṣuк наставникам знания
एतत्etatэто
एवevaже
नित्याnityāпостоянное
वृत्तिःvṛttiḥобхождение
योगिषुyogiṣuк йогинам
प्रतिषेधत्सुpratiṣedhatsuк удерживающим
caи
अधर्मात्adharmātот беззакония
हितम्hitamполезное
उपदिशत्सुupadiśatsuк наставляющим
श्रेयःसुśreyaḥsuк превосходящим
नित्यम्nityamвсегда
समाचरेत्samācaretпусть держит
गुरु-पुत्रेषुguru-putreṣuк сыновьям наставника
दारेषुdāreṣuк жёнам
गुरोःguroḥнаставника
चैवcaivaи же
स्व-बन्धुषुsva-bandhuṣuк его родичам
बालःbālaḥюный
सम्मानयेत्sammānayetпусть чтит
मान्यान्mānyānдостойных чести
शिष्यःśiṣyaḥученик
वाили
यज्ञ-कर्मणिyajña-karmaṇiв жертвенном деле
अध्यापयन्adhyāpayanобучающий
सूनुःsūnuḥсын
गुरु-वत्guru-vatкак наставник
मानम्mānamчести
अर्हतिarhatiдостоин
उत्सादनम्utsādanamрастирание
गात्राणाम्gātrāṇāmчленов
स्नापन-उच्छिष्ट-भोजनेsnāpana-ucchiṣṭa-bhojaneомовение и доедание остатков
कुर्यात्kuryātпусть совершает
गुरु-पुत्रस्यguru-putrasyaсына наставника
पादयोःpādayoḥног
शौचम्śaucamомовение
गुरु-वत्guru-vatкак наставника
प्रतिपूज्याःpratipūjyāḥдостойны почитания
स-वर्णाःsa-varṇāḥравного сословия
गुरु-योषितःguru-yoṣitaḥжёны наставника
अस-वर्णाःasa-varṇāḥиного сословия
सम्पूज्याःsampūjyāḥдостойны почитания
प्रत्युत्थान-अभिवादनैःpratyutthāna-abhivādanaiḥвставанием и приветствием
अभ्यञ्जनम्abhyañjanamумащение
स्नापनम्snāpanamомовение
गात्र-उत्सादनम्gātra-utsādanamрастирание тела
गुरु-पत्न्याःguru-patnyāḥжене наставника
कार्याणिkāryāṇiдолжны быть совершаемы
केशानाम्keśānāmволос
प्रसाधनम्prasādhanamубирание
गुरु-पत्नीguru-patnīжена наставника
युवतीyuvatīмолодая
अभिवाद्याabhivādyāприветствуема
पादयोःpādayoḥв ноги
कुर्वीतkurvītaпусть совершает
वन्दनम्vandanamпоклон
भूम्याम्bhūmyāmна земле
असौasauтакой-то
अहम्ahamя
इतिitiтак
ब्रुवन्bruvanговорящий
विप्रोष्यviproṣyaвернувшись издалека
पाद-ग्रहण-पूर्वकम्pāda-grahaṇa-pūrvakamс касанием стоп
अभिवादनम्abhivādanamприветствие
गुरु-दारेषुguru-dāreṣuк жёнам наставника
सताम्satāmправедных
धर्मम्dharmamдхарму
अनुस्मरन्anusmaranпомнящий
मातृ-स्वसाmātṛ-svasāсестра матери
मातुलानीmātulānīжена дяди
श्वश्रूःśvaśrūḥсвекровь
अथathaи
पितृ-स्वसाpitṛ-svasāсестра отца
सम्पूज्याsampūjyāдостойна почитания
गुरु-पत्नी-वत्guru-patnī-vatкак жена наставника
समाःsamāḥравны
ताःtāḥони
गुरु-भार्ययाguru-bhāryayāжене наставника
भ्रातृ-भार्याःbhrātṛ-bhāryāḥжёны братьев
सङ्ग्राह्याःsaṅgrāhyāḥдостойны касания стоп
अहः-अहनिahaḥ-ahaniизо дня в день
अपिapiже
उपसङ्ग्राह्याःupasaṅgrāhyāḥдостойны касания стоп
ज्ञाति-सम्बन्धि-योषितःjñāti-sambandhi-yoṣitaḥженщины из родни и свойства
पितुःpituḥотца
भगिन्याbhaginyāс сестрою
मातुःmātuḥматери
ज्यायस्याम्jyāyasyāmсо старшей
स्वसरिsvasariс сестрою
मातृ-वत्mātṛ-vatкак с матерью
वृत्तिम्vṛttimобхождение
आतिष्ठेत्ātiṣṭhetпусть держит
माताmātāмать
ताभ्यःtābhyaḥих
गरीयसीgarīyasīвесомее
एवम्evamтак
आचार-सम्पन्नम्ācāra-sampannamнаделённого поведением
आत्म-वन्तम्ātma-vantamвладеющего собою
अदाम्भिकम्adāmbhikamнелицемерного
वेदम्vedamВеде
अध्यापयेत्adhyāpayetпусть обучает
धर्मम्dharmamдхарме
पुराण-अङ्गानिpurāṇa-aṅgāniпуранам и ведангам
नित्यशःnityaśaḥпостоянно
अनुवाद

«При наставнике [своего] наставника пусть держит такое же обхождение, как с наставником; но не отпущенный [своим] наставником, пусть [не] приветствует своих наставников [прежде него]. То же самое [обхождение] — к наставникам знания, к йогинам, к удерживающим от беззакония и к наставляющим в полезном; и к превосходящим [его] пусть всегда держит обхождение, как с наставником, — [а также] к сыновьям наставника, к его жёнам и к его родичам. Юный [сын наставника] или ученик в жертвенном деле пусть чтит достойных чести; сын наставника, если он обучает, достоин чести как наставник. Но растирания членов, омовения и доедания остатков за сыном наставника, а также омовения его ног пусть [ученик] не совершает. Жёны наставника равного сословия достойны почитания как сам наставник; иного сословия — почитаемы вставанием и приветствием. Умащение, омовение, растирание тела и убирание волос жене наставника совершать не должно. Молодая жена наставника не приветствуется касанием ног: пусть [ученик] совершает поклон до земли, говоря „такой-то я“. Вернувшись издалека, пусть приветствует жён наставника с касанием стоп, помня дхарму праведных. Сестра матери, жена дяди, свекровь и сестра отца достойны почитания как жена наставника: они ей равны. Жёны братьев равного сословия достойны касания стоп изо дня в день; вернувшись издалека, [достойны того же] женщины из родни и свойства. С сестрою отца, с сестрою матери и со старшею сестрою пусть держит обхождение, как с матерью, — но мать весомее их всех. Того, кто так наделён поведением, владеет собою и нелицемерен, пусть постоянно обучают Веде, дхарме, пуранам и ведангам».

संस्करण

56d34b38f7ff · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:42 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से