पद्मपुराण
The Release of the Sacrificial Horse5.10.41-53
2700 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.10.41-53
देवनागरी

कुङ्कुमादिकगन्धाढ्यसर्वशोभासमन्विते । बबन्ध भास्वरं पत्रं तप्तहाटकनिर्मितम्
तत्रालिखद्दाशरथेः प्रतापबलमूर्जितम् । सूर्यवंशध्वजो धन्वी धनुर्दीक्षागुरुर्गुरुः
यं देवाः सासुराः सर्वे नमन्ति मणिमौलिभिः । तस्यात्मजो वीरबलदर्पहारी रघूद्वहः
रामचन्द्रो महाभागः सर्वशूरशिरोमणिः । तन्माता कोसलनृपपत्नी गर्भसमुद्भवा
तस्याः कुक्षिभवं रत्नं रामः शत्रुक्षयङ्करः । करोति हयमेधं वै ब्राह्मणेन सुशिक्षितः
रामेणाभिधविप्रेन्द्रवधपापापनुत्तये । मोचितस्तेन वाहानां मुख्योऽसौ वाजिनां वरः
महाबलपरीवारपरिखाभिः सुरक्षितः । तद्रक्षकोऽस्ति तद्भ्राता शत्रुघ्नो लवणान्तकः । हस्त्यश्वरथपादातसेनासङ्घसमन्वितः । यस्य राज्ञ इति श्रेष्ठो मानः स्यात्स्वबलोन्मदात् । वयं धनुर्धराः शूराः श्रेष्ठा वयमिहोत्कटाः । ते गृह्णन्तु बलाद्वाहं रत्नमालाविभूषितम्
मनोवेगं कामजवं सर्वगत्यधिभास्वरम् । ततो मोचयिता भ्राता शत्रुघ्नो लीलया हयम्
शरासनविनिर्मुक्तवत्सदन्तैः शिलाशितैः
इत्येवमादि विलिलेख महामुनीन्द्रः श्रीरामचन्द्रभुजवीर्यलसत्प्रतापम् । शोभानिधानमतिचञ्चलवायुवेगं पातालभूतलविशेषगतिं मुमोच
शत्रुघ्नमादिदेशाथ रामः शस्त्रभृतां वरः । याहि वाहस्य रक्षार्थं पृष्ठतः स्वैरगामिनः
शत्रुघ्न गच्छ वाहस्य मार्गं भद्रं भवेत्तव । भवेतां शत्रुविजयौ रिपुकर्षण ते भुजौ
ये योद्धारः प्रतिरणगतास्ते त्वया वारणीयाः । वाहं रक्ष स्वकगुणगणैः संयुतः सन्महोर्व्याम् । सुप्तान्भ्रष्टान्विगतवसनान्भीतभीतांस्तु नम्रान् । तान्मा हन्याः सुकृतकृतिनो ये न शंसन्ति कर्म

लिप्यंतरण (IAST)

kuṅkumādikagandhāḍhyasarvaśobhāsamanvite | babandha bhāsvaraṃ patraṃ taptahāṭakanirmitam
tatrālikhaddāśaratheḥ pratāpabalamūrjitam | sūryavaṃśadhvajo dhanvī dhanurdīkṣāgururguruḥ
yaṃ devāḥ sāsurāḥ sarve namanti maṇimaulibhiḥ | tasyātmajo vīrabaladarpahārī raghūdvahaḥ
rāmacandro mahābhāgaḥ sarvaśūraśiromaṇiḥ | tanmātā kosalanṛpapatnī garbhasamudbhavā
tasyāḥ kukṣibhavaṃ ratnaṃ rāmaḥ śatrukṣayaṅkaraḥ | karoti hayamedhaṃ vai brāhmaṇena suśikṣitaḥ
rāmeṇābhidhaviprendravadhapāpāpanuttaye | mocitastena vāhānāṃ mukhyo'sau vājināṃ varaḥ
mahābalaparīvāraparikhābhiḥ surakṣitaḥ | tadrakṣako'sti tadbhrātā śatrughno lavaṇāntakaḥ | hastyaśvarathapādātasenāsaṅghasamanvitaḥ | yasya rājña iti śreṣṭho mānaḥ syātsvabalonmadāt | vayaṃ dhanurdharāḥ śūrāḥ śreṣṭhā vayamihotkaṭāḥ | te gṛhṇantu balādvāhaṃ ratnamālāvibhūṣitam
manovegaṃ kāmajavaṃ sarvagatyadhibhāsvaram | tato mocayitā bhrātā śatrughno līlayā hayam
śarāsanavinirmuktavatsadantaiḥ śilāśitaiḥ
ityevamādi vililekha mahāmunīndraḥ śrīrāmacandrabhujavīryalasatpratāpam | śobhānidhānamaticañcalavāyuvegaṃ pātālabhūtalaviśeṣagatiṃ mumoca
śatrughnamādideśātha rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ | yāhi vāhasya rakṣārthaṃ pṛṣṭhataḥ svairagāminaḥ
śatrughna gaccha vāhasya mārgaṃ bhadraṃ bhavettava | bhavetāṃ śatruvijayau ripukarṣaṇa te bhujau
ye yoddhāraḥ pratiraṇagatāste tvayā vāraṇīyāḥ | vāhaṃ rakṣa svakaguṇagaṇaiḥ saṃyutaḥ sanmahorvyām | suptānbhraṣṭānvigatavasanānbhītabhītāṃstu namrān | tānmā hanyāḥ sukṛtakṛtino ye na śaṃsanti karma

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
हरिद्रा-अक्षत-गन्ध-आद्यैःharidrā-akṣata-gandha-ādyaiḥкуркумой, необрушенным рисом, благовониями и прочим
पूजयाम् आसुःpūjayām āsuḥпочтили
अर्चितम्arcitamпочитаемого
नीराजनम्nīrājanamнираджану
ततःtataḥзатем
कृत्वाkṛtvāсовершив
धूपयित्वाdhūpayitvāокурив
अगुरु-उक्षणैःaguru-ukṣaṇaiḥвоскурениями агуру
वर्धापनम्vardhāpanamобряд величания
वेश्याःveśyāḥблудницы
चक्रुःcakruḥсовершили
ताःtāḥте
वाडव-आज्ञयाvāḍava-ājñayāпо слову брахманов
एवम्evamтак
सम्पूज्यsampūjyaпочтив
विमलेvimaleна чистом
भालेbhāleлбу
चन्दन-चर्चितेcandana-carciteумащённом сандалом
कुङ्कुम-आदिक-गन्ध-आढ्य-सर्व-शोभा-समन्वितेkuṅkuma-ādika-gandha-āḍhya-sarva-śobhā-samanviteполном шафрана и прочих благовоний, исполненном всякой красоты
बबन्धbabandhaпривязал
भास्वरम्bhāsvaramсияющую
पत्रम्patramграмоту
तप्त-हाटक-निर्मितम्tapta-hāṭaka-nirmitamсделанную из расплавленного золота
तत्रtatraна ней
अलिखत्alikhatначертал
दाशरथेःdāśaratheḥсына Дашаратхи
प्रताप-बलम्pratāpa-balamмощь и силу
ऊर्जितम्ūrjitamвеликую
सूर्य-वंश-ध्वजःsūrya-vaṃśa-dhvajaḥзнамя рода Солнца
धन्वीdhanvīлучник
धनुः-दीक्षा-गुरुःdhanuḥ-dīkṣā-guruḥнаставник в посвящении лука
गुरुःguruḥнаставник
यम्yamкоторому
देवाःdevāḥбоги
स-असुराःsa-asurāḥвместе с асурами
सर्वेsarveвсе
नमन्तिnamantiкланяются
मणि-मौलिभिःmaṇi-maulibhiḥсамоцветными венцами
तस्यtasyaего
आत्म-जःātma-jaḥсын
वीर-बल-दर्प-हारीvīra-bala-darpa-hārīотнимающий гордость у силы героев
रघु-उद्वहःraghu-udvahaḥпотомок Рагху
राम-चन्द्रःrāma-candraḥРамачандра
महा-भागःmahā-bhāgaḥпреславный
सर्व-शूर-शिरोमणिःsarva-śūra-śiromaṇiḥвенец всех храбрецов
तत्-माताtat-mātāмать его
कोसल-नृप-पत्नीkosala-nṛpa-patnīсупруга царя Косалы
गर्भ-समुद्भवाgarbha-samudbhavāиз чьего чрева [он] родился
तस्याःtasyāḥеё
कुक्षि-भवम्kukṣi-bhavamрождённый в чреве
रत्नम्ratnamсамоцвет
रामःrāmaḥРама
शत्रु-क्षयङ्करःśatru-kṣayaṅkaraḥгубитель врагов
करोतिkarotiсовершает
हय-मेधम्haya-medhamжертву коня
ब्राह्मणेनbrāhmaṇenaбрахманом
सु-शिक्षितःsu-śikṣitaḥнаставленный
रामेणrāmeṇaРамой
अभिध-विप्र-इन्द्र-वध-पाप-अपनुत्तयेabhidha-vipra-indra-vadha-pāpa-apanuttayeради устранения греха убийства владыки випр
मोचितःmocitaḥотпущен
तेनtenaим
वाहानाम्vāhānāmиз коней
मुख्यःmukhyaḥпервейший
असौasauэтот
वाजिनाम्vājināmконей
वरःvaraḥлучший
महा-बल-परीवार-परिखाभिःmahā-bala-parīvāra-parikhābhiḥрвом из свиты великой силы
सु-रक्षितःsu-rakṣitaḥхорошо охранён
तत्-रक्षकःtat-rakṣakaḥохранитель его
अस्तिastiесть
तत्-भ्राताtat-bhrātāбрат его
शत्रुघ्नःśatrughnaḥШатругхна
लवण-अन्तकःlavaṇa-antakaḥгубитель Лаваны
हस्ति-अश्व-रथ-पादात-सेना-सङ्घ-समन्वितःhasti-aśva-ratha-pādāta-senā-saṅgha-samanvitaḥокружённый войском из слонов, коней, колесниц и пехоты
यस्यyasyaу какого
राज्ञःrājñaḥцаря
इतिitiтакая
श्रेष्ठःśreṣṭhaḥпревосходная
मानःmānaḥгордость
स्यात्syātявится
स्व-बल-उन्मदात्sva-bala-unmadātот опьянения своей силой
वयम्vayamмы
धनुः-धराःdhanuḥ-dharāḥлучники
शूराःśūrāḥхрабрецы
श्रेष्ठाःśreṣṭhāḥпревосходнейшие
इहihaздесь
उत्कटाःutkaṭāḥгрозные
तेteте
गृह्णन्तुgṛhṇantuпусть возьмут
बलात्balātсилою
वाहम्vāhamконя
रत्न-माला-विभूषितम्ratna-mālā-vibhūṣitamукрашенного самоцветными гирляндами
मनः-वेगम्manaḥ-vegamбыстрого как мысль
काम-जवम्kāma-javamстремительного как желание
सर्व-गति-अधि-भास्वरम्sarva-gati-adhi-bhāsvaramсияющего всеми ходами
ततःtataḥтогда
मोचयिताmocayitāосвободит
भ्राताbhrātāбрат
लीलयाlīlayāиграючи
हयम्hayamконя
शर-आसन-विनिर्मुक्त-वत्स-दन्तैःśara-āsana-vinirmukta-vatsa-dantaiḥстрелами с наконечниками телячьих зубов, пущенными из лука
शिला-शितैःśilā-śitaiḥострыми как камень
इति एवम् आदिiti evam ādiтакое и подобное
विलिलेखvililekhaначертал
महा-मुनि-इन्द्रःmahā-muni-indraḥвеликий владыка мудрецов
श्री-राम-चन्द्र-भुज-वीर्य-लसत्-प्रतापम्śrī-rāma-candra-bhuja-vīrya-lasat-pratāpamмощь, сияющую в силе рук Шри-Рамачандры
शोभा-निधानम्śobhā-nidhānamвместилище красоты
अति-चञ्चल-वायु-वेगम्ati-cañcala-vāyu-vegamстремительного, как порывистый ветер
पाताल-भू-तल-विशेष-गतिम्pātāla-bhū-tala-viśeṣa-gatimидущего особыми путями по подземному и земному миру
मुमोचmumocaотпустил
शत्रुघ्नम्śatrughnamШатругхне
आदिदेशādideśaповелел
अथathaзатем
रामःrāmaḥРама
शस्त्र-भृताम्śastra-bhṛtāmиз носящих оружие
वरःvaraḥлучший
याहिyāhiиди
वाहस्यvāhasyaконя
रक्ष-अर्थम्rakṣa-arthamради охраны
पृष्ठतःpṛṣṭhataḥследом
स्वैर-गामिनःsvaira-gāminaḥидущего своей волей
गच्छgacchaступай
मार्गम्mārgamпо пути
भद्रम्bhadramблаго
भवेत्bhavetда будет
तवtavaтебе
भवेताम्bhavetāmда будут
शत्रु-विजयौśatru-vijayauпобедителями врагов
रिपु-कर्षणripu-karṣaṇaо сокрушающий недругов
तेteтвои
भुजौbhujauруки
येyeкоторые
योद्धारःyoddhāraḥвоины
प्रति-रण-गताःprati-raṇa-gatāḥвышедшие в бой
तेteте
त्वयाtvayāтобою
वारणीयाःvāraṇīyāḥдолжны быть отражены
वाहम्vāhamконя
रक्षrakṣaохраняй
स्वक-गुण-गणैःsvaka-guṇa-gaṇaiḥсобранием своих достоинств
संयुतःsaṃyutaḥнаделённый
सन्sanбудучи
महा-उर्व्याम्mahā-urvyāmна великой земле
सुप्तान्suptānспящих
भ्रष्टान्bhraṣṭānбежавших
विगत-वसनान्vigata-vasanānлишившихся одежд
भीत-भीतान्bhīta-bhītānиспуганных
तुtuже
नम्रान्namrānсклонившихся
तान्tānтех
माне
हन्याःhanyāḥубивай
सु-कृत-कृतिनःsu-kṛta-kṛtinaḥтворящие благое
येyeкоторые
naне
शंसन्तिśaṃsantiхвалятся
कर्मkarmaделом
अनुवाद

«…почтили почитаемого куркумой, необрушенным рисом, благовониями и прочим; затем, совершив нираджану и окурив воскурениями агуру, по слову брахманов те блудницы совершили обряд величания. Так почтив [коня], на чистом лбу его, умащённом сандалом, полном шафрана и прочих благовоний, исполненном всякой красоты, [Васиштха] привязал сияющую грамоту, сделанную из расплавленного золота. На ней он начертал великую мощь и силу сына Дашаратхи: „Знамя рода Солнца, лучник, наставник наставников в посвящении лука, — тот, кому все боги вместе с асурами кланяются самоцветными венцами; его сын, отнимающий гордость у силы героев, потомок Рагху, Рамачандра, преславный, венец всех храбрецов; мать его — супруга царя Косалы, из чьего чрева он родился. Рождённый в её чреве самоцвет — Рама, губитель врагов, — совершает жертву коня, наставленный брахманом. Ради устранения греха убийства владыки випр, называемого [Раваной], им отпущен этот первейший и лучший из коней. Он хорошо охранён рвом из свиты великой силы; охранитель его — брат его, Шатругхна, губитель Лаваны, окружённый войском из слонов, коней, колесниц и пехоты. Если у какого-либо царя от опьянения своей силой явится такая превосходная гордость: «Мы — лучники, храбрецы, мы здесь превосходнейшие и грозные», — пусть они силою возьмут коня, украшенного самоцветными гирляндами, быстрого как мысль, стремительного как желание, сияющего всеми ходами. Тогда брат [мой] Шатругхна играючи освободит коня — стрелами, острыми как камень, с наконечниками телячьих зубов, пущенными из лука“. Такое и подобное начертал великий владыка мудрецов — мощь, сияющую в силе рук Шри-Рамачандры; и отпустил [коня] — вместилище красоты, стремительного, как порывистый ветер, идущего особыми путями по подземному и земному миру. Затем Рама, лучший из носящих оружие, повелел Шатругхне: „Иди следом ради охраны коня, идущего своей волей. Ступай по пути коня; да будет тебе благо! Да будут руки твои победителями врагов, о сокрушающий недругов! Тех воинов, что выйдут в бой, ты должен отражать; охраняй коня на великой земле, наделённый собранием своих достоинств. Но спящих, бежавших, лишившихся одежд, испуганных и склонившихся — тех не убивай: они творят благое и не хвалятся делом.“»

संस्करण

198b011ea25e · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:45 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से