जेष्यन्ति शस्त्रसङ्घेन निर्दिशाशु परं हि तान् । शत्रुघ्नस्तद्वचः श्रुत्वा प्रोवाच स्वभटान्वरान्
रणप्राप्तिभवोद्धर्षपूरपूरितमानसान् । क्रौञ्चव्यूहोऽथ रचितः सुबाहुपरिसैनिकैः
मुखपक्षस्थिता योधास्तान्को भेत्स्यति शस्त्रवित् । यस्य भेदे निजा शक्तिर्यो वीरविजयोद्यतः
स गृह्णातु मदीयाद्धि पाणिपद्माच्च वीटकम् । तदा लक्ष्मीनिधिर्वीरो जग्राह क्रौञ्चभेदने
सर्वशस्त्रास्त्रविद्वीरैर्बहुभिः परिवारितः । उवाच वचनं राजन्यास्येऽहं क्रौञ्चभेदने
भार्गवः पूर्वमेवासीत्क्रौञ्चभेत्ता तथा ह्यहम् । तथान्यं वीरमावोचत्कोऽस्य सार्धं गमिष्यति
पुष्कलः पृष्ठतस्तस्य यातुं चक्रे मतिं ततः । रिपुतापो नीलरत्न उग्राश्वो वीरमर्दनः
सर्वे शत्रुघ्नसन्देशाद्ययुस्तत्क्रौञ्चभेदने । शत्रुघ्नोऽपि रथस्थश्च सर्वायुधधरः परः
पृष्ठतोऽस्य परीयाय बहुभिः सैनिकैर्वृतः । तदा प्रचलितौ दृष्टावन्योन्यबलवारिधी
प्रलयं कर्तुमुद्युक्तौ जगतः सुतरङ्गिणौ । तदा भेर्यः समाजघ्नुरुभयोः सेनायोर्दृढाः
रणभेर्यः शङ्खनादाः श्रूयन्ते तत्र तत्र ह । हेषन्ते वाजिनस्तत्र गर्जन्ति द्विरदा भृशम्
हुंहुं कुर्वन्ति वीराग्र्या नदन्ति रथनेमयः । तत्र प्रकुपिताः शूराः सुबाहुबलदर्पिताः
छिन्धि भिन्धीति भाषन्तो दृश्यन्ते बहवो रणे । एवम्भूते रणोद्युक्ते सैन्ये शत्रुघ्नवैरिणोः । मुखसंस्थं सुकेतुं तं लक्ष्मीनिधिरुवाच ह
jeṣyanti śastrasaṅghena nirdiśāśu paraṃ hi tān | śatrughnastadvacaḥ śrutvā provāca svabhaṭānvarān
raṇaprāptibhavoddharṣapūrapūritamānasān | krauñcavyūho'tha racitaḥ subāhuparisainikaiḥ
mukhapakṣasthitā yodhāstānko bhetsyati śastravit | yasya bhede nijā śaktiryo vīravijayodyataḥ
sa gṛhṇātu madīyāddhi pāṇipadmācca vīṭakam | tadā lakṣmīnidhirvīro jagrāha krauñcabhedane
sarvaśastrāstravidvīrairbahubhiḥ parivāritaḥ | uvāca vacanaṃ rājanyāsye'haṃ krauñcabhedane
bhārgavaḥ pūrvamevāsītkrauñcabhettā tathā hyaham | tathānyaṃ vīramāvocatko'sya sārdhaṃ gamiṣyati
puṣkalaḥ pṛṣṭhatastasya yātuṃ cakre matiṃ tataḥ | riputāpo nīlaratna ugrāśvo vīramardanaḥ
sarve śatrughnasandeśādyayustatkrauñcabhedane | śatrughno'pi rathasthaśca sarvāyudhadharaḥ paraḥ
pṛṣṭhato'sya parīyāya bahubhiḥ sainikairvṛtaḥ | tadā pracalitau dṛṣṭāvanyonyabalavāridhī
pralayaṃ kartumudyuktau jagataḥ sutaraṅgiṇau | tadā bheryaḥ samājaghnurubhayoḥ senāyordṛḍhāḥ
raṇabheryaḥ śaṅkhanādāḥ śrūyante tatra tatra ha | heṣante vājinastatra garjanti dviradā bhṛśam
huṃhuṃ kurvanti vīrāgryā nadanti rathanemayaḥ | tatra prakupitāḥ śūrāḥ subāhubaladarpitāḥ
chindhi bhindhīti bhāṣanto dṛśyante bahavo raṇe | evambhūte raṇodyukte sainye śatrughnavairiṇoḥ | mukhasaṃsthaṃ suketuṃ taṃ lakṣmīnidhiruvāca ha
«…„одолеют их собранием оружия; укажи же им скорее“. Шатругхна, услышав то слово, сказал своим лучшим воинам, чьи умы полны восторга от предстоящей битвы: „Воинами Субаху устроен строй краунча; кто, знаток оружия, рассечёт воинов, стоящих в клюве и на крыльях? У кого своя сила в рассечении, кто готов к победе героя, — тот пусть возьмёт бетель из лотоса моей руки“. Тогда герой Лакшминидхи взял [бетель] для прорыва краунчи и, окружённый многими героями, знающими всякое оружие и стрелы, сказал слово: „О царь, я пойду. Бхаргава прежде был рассёкшим краунчу — так же и я“. И он спросил другого героя: кто пойдёт с ним? Пушкала сотворил тогда намерение идти следом за ним; и Рипутапа, Ниларатна, Уграшва, Вирамардана — все по велению Шатругхны пошли для прорыва той краунчи. И сам Шатругхна на колеснице, несущий всякое оружие, высший, последовал позади него, окружённый многими воинами. Тогда видны были двинувшиеся два океана взаимных сил, с высокими волнами, изготовившиеся творить гибель миру. Тогда загремели крепкие барабаны обоих войск; боевые барабаны и звуки раковин слышны там и здесь. Ржут кони, сильно ревут слоны; первые из героев издают «хум, хум», гремят ободья колесниц. Разъярённые храбрецы, гордые силою Субаху, говоря: „Руби, рази!“ — видны многие в битве. Когда таким стало изготовившееся к битве войско Шатругхны и его врага, Лакшминидхи сказал тому Сукету, стоящему в клюве…»
9413ab0a119c · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:46 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Опасное дело поручают не приказом, а бетелем: кто хочет — берёт сам. Лакшминидхи оправдывает своё право не силой, а примером — так делал Бхаргава. И на призыв идти вместе с ним откликаются четверо, а сам Шатругхна становится позади: место вождя здесь не впереди.