पुष्कल उवाच
शिवो भक्त्या वशीकृत्य स्वपुरे स्थापितोऽमुना । परं तस्याशु हृदये न तिष्ठति महेश्वरः
सदाशिवो यमाराध्य परमं स्थानमागतः । स रामो मन्मनस्त्यक्त्वा न क्वापि परिगच्छति
यत्र रामस्तत्र विश्वं सर्वं स्थास्नु चरिष्णु च । तस्मादहं जयिष्यामि रणे वीरमणिं नृपम्
व्रज त्वं समरे योद्धुमन्यान्मानिनो नृपान् । वीरसिंहमुखान्कीश मच्चिन्तां मा कुरु प्रभो
वाचमित्थं समाकर्ण्य हनूमान्धीरसेविताम् । जगाम समरे योद्धुं वीरसिंहं नृपानुजम्
लक्ष्मीनिधिः सुतेनास्य शुभाङ्गदसुसंज्ञिना । द्वैरथेन प्रयुयुधे महाशस्त्रास्त्रवेदिना
बलमित्रेण सुमदः स्वप्रतापबलोर्जितः । योद्धुं सशस्त्रः सङ्ग्रामं विचचार नृपात्मजः
आह्वयन्तं नृपं दृष्ट्वा द्वैरथे युद्धकोविदः । पुष्कलो रत्नखचिते रथे तिष्ठन्ययौ द्रुतम्
राजा तमागतं दृष्ट्वा पुष्कलं युद्धकोविदम् । उवाच निर्भिया वाण्या रणमध्ये सुभाषितः
बाल मा याहि मां क्रुद्धं सङ्ग्रामे चण्डकोपनम् । गच्छ प्राणपरीप्सायै मा युध्यस्व मया सह
त्वादृशान्बालकान्भूपा मादृशाः कृपयन्ति हि । प्रहरन्ति न चैतान्वै तस्माद्गच्छ रणाद्वहिः
यावत्त्वं न मयादृष्टश्चक्षुर्भ्यां तावदुन्मनाः । साम्प्रतं त्वां प्रहर्तुं न मनःसमभिकाङ्क्षति
यत्त्वया मत्सुतो बाणैर्भिन्नो मूर्च्छां गतः पुनः । सर्वं मया क्षान्तमद्य तव बालधियो महत् । इति वाक्यं समाकर्ण्य पुष्कलो निजगाद तम्
बालोऽहं त्वं महावृद्धः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः । क्षत्रियाणां मतं चैव ये बलाधिक्यसंयुताः
त एव वृद्धा भूपाग्र्य न वयो वृद्धतां गताः । मया ते मूर्च्छितः पुत्रः सशौर्यबलदर्पितः
इदानीं त्वामहं शस्त्रैः पातयिष्यामि सङ्गरे । तस्मात्त्वं यत्नतस्तिष्ठ राजन्सङ्ग्राममूर्धनि
śivo bhaktyā vaśīkṛtya svapure sthāpito'munā | paraṃ tasyāśu hṛdaye na tiṣṭhati maheśvaraḥ
sadāśivo yamārādhya paramaṃ sthānamāgataḥ | sa rāmo manmanastyaktvā na kvāpi parigacchati
yatra rāmastatra viśvaṃ sarvaṃ sthāsnu cariṣṇu ca | tasmādahaṃ jayiṣyāmi raṇe vīramaṇiṃ nṛpam
vraja tvaṃ samare yoddhumanyānmānino nṛpān | vīrasiṃhamukhānkīśa maccintāṃ mā kuru prabho
vācamitthaṃ samākarṇya hanūmāndhīrasevitām | jagāma samare yoddhuṃ vīrasiṃhaṃ nṛpānujam
lakṣmīnidhiḥ sutenāsya śubhāṅgadasusaṃjñinā | dvairathena prayuyudhe mahāśastrāstravedinā
balamitreṇa sumadaḥ svapratāpabalorjitaḥ | yoddhuṃ saśastraḥ saṅgrāmaṃ vicacāra nṛpātmajaḥ
āhvayantaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā dvairathe yuddhakovidaḥ | puṣkalo ratnakhacite rathe tiṣṭhanyayau drutam
rājā tamāgataṃ dṛṣṭvā puṣkalaṃ yuddhakovidam | uvāca nirbhiyā vāṇyā raṇamadhye subhāṣitaḥ
bāla mā yāhi māṃ kruddhaṃ saṅgrāme caṇḍakopanam | gaccha prāṇaparīpsāyai mā yudhyasva mayā saha
tvādṛśānbālakānbhūpā mādṛśāḥ kṛpayanti hi | praharanti na caitānvai tasmādgaccha raṇādvahiḥ
yāvattvaṃ na mayādṛṣṭaścakṣurbhyāṃ tāvadunmanāḥ | sāmprataṃ tvāṃ prahartuṃ na manaḥsamabhikāṅkṣati
yattvayā matsuto bāṇairbhinno mūrcchāṃ gataḥ punaḥ | sarvaṃ mayā kṣāntamadya tava bāladhiyo mahat | iti vākyaṃ samākarṇya puṣkalo nijagāda tam
bālo'haṃ tvaṃ mahāvṛddhaḥ sarvaśastrāstrakovidaḥ | kṣatriyāṇāṃ mataṃ caiva ye balādhikyasaṃyutāḥ
ta eva vṛddhā bhūpāgrya na vayo vṛddhatāṃ gatāḥ | mayā te mūrcchitaḥ putraḥ saśauryabaladarpitaḥ
idānīṃ tvāmahaṃ śastraiḥ pātayiṣyāmi saṅgare | tasmāttvaṃ yatnatastiṣṭha rājansaṅgrāmamūrdhani
«„Шива, покорённый преданностью, водворён им в своём городе; однако Махешвара не пребывает надолго в его сердце. Садашива, почтив кого, достиг высшего состояния, — тот Рама, оставив мой ум, никуда не уходит. Где Рама — там вся вселенная, неподвижное и движущееся; потому я одолею в битве царя Вирамани. Иди ты сражаться в битве с другими гордыми царями во главе с Вирасимхой, о обезьяна; не твори обо мне заботы, о владыка“. Услышав такую речь, чтимую твёрдыми, Хануман пошёл сражаться в битве с Вирасимхой, младшим братом царя. Лакшминидхи сразился в поединке колесниц с его сыном по имени Шубхангада, знатоком великого оружия и стрел. Сумада, мощный своим величием и силой, сын царя, с оружием двинулся по полю сражения сражаться с Баламитрой. Увидев царя, вызывающего [его], Пушкала, искусный в битве, стоящий на колеснице, выложенной самоцветами, быстро двинулся к поединку. Царь, увидев его, пришедшего, Пушкалу, искусного в битве, сказал бесстрашной речью посреди битвы, красноречивый: „Отрок, не иди на меня, разгневанного, яростного во гневе в сражении; иди ради спасения жизни, не сражайся со мною. Подобных тебе отроков цари, подобные мне, ведь милуют и не разят их; потому иди прочь из битвы. Покуда ты не был увиден мною обоими глазами, дотоле ты беспечен; ныне же ум мой не желает разить тебя. Что моего сына ты пронзил стрелами и он впал в беспамятство — всё это ныне прощено мною, [как] великое [дело] твоего отроческого разума“. Услышав это слово, Пушкала сказал ему: „Я отрок, ты весьма старый, сведущий во всяком оружии и стрелах. Но мнение кшатриев таково: которые наделены превосходством силы — те и старшие, о первейший из царей, а не те, кто достиг старшинства возрастом. Мною ввергнут в беспамятство твой сын, кичившийся доблестью и силой. Ныне я повергну тебя оружием в сражении; потому стой с тщанием, о царь, в челе сражения“.»
6d48fda58a84 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:47 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Пушкала ставит рядом две вещи: Шива, водворённый в городе, и Рама, не покидающий ума. Первое — обладание, второе — присутствие. Царь предлагает мальчику уйти живым и прощает ему сына; Пушкала отвечает мерой, по которой старшинство считают не годами.