पद्मपुराण
Suratha Seizes the Horse5.49.27-39
2894 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.49.27-39
देवनागरी

न परद्रव्यनिरतो न च कामेषु लम्पटः । न जिह्वाभिरतो मार्गे कीर्तयेद्रामकीर्तनम्
यः सेवकान्नृपो वक्ति यूयं सेवार्थमागताः । कथयन्तु भवच्चेष्टां धर्मकर्मविशारदाः
एकपत्नीब्रतधरा न परद्रव्यलोलुपाः । परापवादनिरता न च वेदोत्पथं गताः
श्रीरामस्मरणादीनि कुर्वन्ति प्रत्यहं भटाः । तानहं रामसेवार्थं रक्षाम्यन्तककोपवान्
एतद्विरुद्धधर्माणो ये नराः पापसंयुताः । तानहं विषये मे तु वासयामि न दुर्मतीन्
तस्य देशे न पापिष्ठाः पापं कुर्वन्ति मानसे । हरिध्यानहताशेषपातका मोदसंयुताः
यदैवमभवद्देशो राजा धर्मेण संयुतः । तदा तत्स्था नराः सर्वे मृता गच्छन्ति निर्वृतिम्
यमानुचरनिर्वेशो नाभवत्सौरथे पुरे । तदा यमो मुने रूपं धृत्वा प्रागान्महीश्वरम्
वल्कलाम्बरधरः स च जटाशोभितशीर्षकः । सुरथं तु सभामध्ये ददर्श हरिसेवकम्
तुलसीं मस्तके यस्य वाचि नाम हरेः परम् । धर्मकर्मरतां वार्तां श्रावयन्तं निजाञ्जनान्
तदा मुनिं नृपो दृष्ट्वा तपोमूर्तिमिव स्थितम् । ववन्दे चरणौ तस्य पाद्यादिकमथाकरोत्
सुखोपविष्टं विश्रान्तं मुनिं प्राह नृपाग्रणीः । धन्यमद्य जनुर्मह्यं धन्यमद्य गृहं मम
कथाः कथयतान्मह्यं रामस्य विविधा वराः । याः शृण्वतां पापहानिर्भविष्यति पदे पदे

लिप्यंतरण (IAST)

na paradravyanirato na ca kāmeṣu lampaṭaḥ | na jihvābhirato mārge kīrtayedrāmakīrtanam
yaḥ sevakānnṛpo vakti yūyaṃ sevārthamāgatāḥ | kathayantu bhavacceṣṭāṃ dharmakarmaviśāradāḥ
ekapatnībratadharā na paradravyalolupāḥ | parāpavādaniratā na ca vedotpathaṃ gatāḥ
śrīrāmasmaraṇādīni kurvanti pratyahaṃ bhaṭāḥ | tānahaṃ rāmasevārthaṃ rakṣāmyantakakopavān
etadviruddhadharmāṇo ye narāḥ pāpasaṃyutāḥ | tānahaṃ viṣaye me tu vāsayāmi na durmatīn
tasya deśe na pāpiṣṭhāḥ pāpaṃ kurvanti mānase | haridhyānahatāśeṣapātakā modasaṃyutāḥ
yadaivamabhavaddeśo rājā dharmeṇa saṃyutaḥ | tadā tatsthā narāḥ sarve mṛtā gacchanti nirvṛtim
yamānucaranirveśo nābhavatsaurathe pure | tadā yamo mune rūpaṃ dhṛtvā prāgānmahīśvaram
valkalāmbaradharaḥ sa ca jaṭāśobhitaśīrṣakaḥ | surathaṃ tu sabhāmadhye dadarśa harisevakam
tulasīṃ mastake yasya vāci nāma hareḥ param | dharmakarmaratāṃ vārtāṃ śrāvayantaṃ nijāñjanān
tadā muniṃ nṛpo dṛṣṭvā tapomūrtimiva sthitam | vavande caraṇau tasya pādyādikamathākarot
sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ muniṃ prāha nṛpāgraṇīḥ | dhanyamadya janurmahyaṃ dhanyamadya gṛhaṃ mama
kathāḥ kathayatānmahyaṃ rāmasya vividhā varāḥ | yāḥ śṛṇvatāṃ pāpahānirbhaviṣyati pade pade

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वात्स्यायनvātsyāyanaо Ватсьяяна
महा-बुद्धेmahā-buddheо великоразумный
शृणुष्वśṛṇuṣvaслушай
एक-अग्र-मानसःeka-agra-mānasaḥсосредоточенный умом
naне
तस्यtasyaего
विषयेviṣayeв стране
कश्चित्kaścitникто
पर-दार-रतःpara-dāra-rataḥпривязанный к чужой жене
नरःnaraḥчеловек
पर-द्रव्य-निरतःpara-dravya-nirataḥпривязанный к чужому добру
न चna caи не
कामेषुkāmeṣuк усладам
लम्पटःlampaṭaḥпадкий
जिह्वा-अभिरतःjihvā-abhirataḥпреданный языку
मार्गेmārgeпо дороге
कीर्तयेत्kīrtayetвоспевает
राम-कीर्तनम्rāma-kīrtanamвоспевание Рамы
यःyaḥкоторый
सेवकान्sevakānслугам
नृपःnṛpaḥцарь
वक्तिvaktiговорит
यूयम्yūyamвы
सेवा-अर्थम्sevā-arthamради службы
आगताःāgatāḥпришедшие
कथयन्तुkathayantuпусть расскажут
भवत्-चेष्टाम्bhavat-ceṣṭāmсвоё поведение
धर्म-कर्म-विशारदाःdharma-karma-viśāradāḥискусные в делах дхармы
एक-पत्नी-व्रत-धराःeka-patnī-vrata-dharāḥхранящие обет одной жены
naне
पर-द्रव्य-लोलुपाःpara-dravya-lolupāḥалчные до чужого добра
पर-अपवाद-निरताःpara-apavāda-niratāḥпривязанные к злословию
वेद-उत्पथम्veda-utpathamс пути Вед
गताःgatāḥсошедшие
श्री-राम-स्मरण-आदीनिśrī-rāma-smaraṇa-ādīniпамятование Шри-Рамы и прочее
कुर्वन्तिkurvantiсовершают
प्रत्यहम्pratyahamежедневно
भटाःbhaṭāḥвоины
तान्tānих
अहम्ahamя
राम-सेवा-अर्थम्rāma-sevā-arthamради службы Раме
रक्षामिrakṣāmiхраню
अन्तक-कोपवान्antaka-kopavānгневный, как Антака
एतत्-विरुद्ध-धर्माणःetat-viruddha-dharmāṇaḥчья дхарма этому противна
येyeкоторые
नराःnarāḥлюди
पाप-संयुताःpāpa-saṃyutāḥисполненные греха
विषयेviṣayeв стране
मेmeмоей
वासयामि नvāsayāmi naне поселяю
दुर्मतीन्durmatīnзлоумных
तस्य देशेtasya deśeв его стране
न पापिष्ठाःna pāpiṣṭhāḥнет грешнейших
पापम्pāpamгрех
कुर्वन्तिkurvantiтворят
मानसेmānaseв уме
हरि-ध्यान-हत-अशेष-पातकाःhari-dhyāna-hata-aśeṣa-pātakāḥчьи грехи все истреблены созерцанием Хари
मोद-संयुताःmoda-saṃyutāḥисполненные радости
यदाyadāкогда
एवम्evamтак
अभवत्abhavatстала
देशःdeśaḥстрана
राजाrājāцарь
धर्मेण संयुतःdharmeṇa saṃyutaḥисполненный дхармы
तदाtadāтогда
तत्-स्थाःtat-sthāḥживущие там
नराःnarāḥлюди
सर्वेsarveвсе
मृताःmṛtāḥумершие
गच्छन्तिgacchantiидут
निर्वृतिम्nirvṛtimк покою
यम-अनुचर-निर्वेशःyama-anucara-nirveśaḥдела для слуг Ямы
न अभवत्na abhavatне стало
सौरथे पुरेsaurathe pureв городе Суратхи
यमःyamaḥЯма
मुनेःmuneḥмудреца
रूपम्rūpamоблик
धृत्वाdhṛtvāприняв
प्रागात्prāgātпришёл
मही-ईश्वरम्mahī-īśvaramк владыке земли
वल्कल-अम्बर-धरःvalkala-ambara-dharaḥносящий одежду из лыка
सः चsaḥ caи он
जटा-शोभित-शीर्षकःjaṭā-śobhita-śīrṣakaḥс головою в спутанных косах
सुरथम्surathamСуратху
सभा-मध्येsabhā-madhyeпосреди собрания
ददर्शdadarśaувидел
हरि-सेवकम्hari-sevakamслугу Хари
तुलसीम्tulasīmтуласи
मस्तकेmastakeна голове
यस्यyasyaу которого
वाचिvāciв речи
नामnāmaимя
हरेःhareḥХари
परम्paramвысшее
धर्म-कर्म-रताम्dharma-karma-ratāmпривязанную к делам дхармы
वार्ताम्vārtāmбеседу
श्रावयन्तम्śrāvayantamдающего слушать
निज-अञ्जनान्nija-añjanānсвоим людям
तदाtadāтогда
मुनिम्munimмудреца
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
तपः-मूर्तिम् इवtapaḥ-mūrtim ivaсловно облик подвижничества
स्थितम्sthitamстоящего
ववन्देvavandeпочтил
चरणौcaraṇauстопы
तस्यtasyaего
पाद्य-आदिकम्pādya-ādikamводу для омовения ног и прочее
अथathaзатем
अकरोत्akarotсовершил
सुख-उपविष्टम्sukha-upaviṣṭamпривольно усевшемуся
विश्रान्तम्viśrāntamотдохнувшему
मुनिम्munimмудрецу
प्राहprāhaсказал
नृप-अग्रणीःnṛpa-agraṇīḥпервейший из царей
धन्यम्dhanyamблаженно
अद्यadyaныне
जनुःjanuḥрождение
मह्यम्mahyamмоё
गृहम्gṛhamдом
ममmamaмой
अनुवाद

«…„о Ватсьяяна, о великоразумный, слушай сосредоточенный умом: в его стране никто — ни человек, привязанный к чужой жене, ни привязанный к чужому добру, ни падкий на услады, ни преданный языку; [всякий] по дороге воспевает воспевание Рамы. Царь, который говорит слугам: „Вы пришли ради службы; пусть расскажут о своём поведении искусные в делах дхармы. Хранящие обет одной жены, не алчные до чужого добра, не привязанные к злословию, не сошедшие с пути Вед, — воины, которые ежедневно совершают памятование Шри-Рамы и прочее, — тех я, гневный, как Антака, храню ради службы Раме. А которые люди, исполненные греха, чья дхарма этому противна, — тех злоумных я не поселяю в моей стране“. В его стране нет грешнейших, [которые] творят грех в уме; чьи грехи все истреблены созерцанием Хари, исполнены они радости. Когда страна стала такова и царь исполнен дхармы, тогда все живущие там люди, умершие, идут к покою. Когда в городе Суратхи не стало дела для слуг Ямы, тогда Яма, приняв облик мудреца, пришёл к владыке земли. Носящий одежду из лыка, с головою в спутанных косах, увидел он Суратху посреди собрания, слугу Хари, — у которого туласи на голове, в речи высшее имя Хари, дающего слушать своим людям беседу, привязанную к делам дхармы. Тогда царь, увидев мудреца, стоящего, словно облик подвижничества, почтил его стопы и совершил затем [подношение] воды для омовения ног и прочего. Привольно усевшемуся, отдохнувшему мудрецу сказал первейший из царей: „Блаженно ныне моё рождение, блажен ныне мой дом“.»

संस्करण

dc7416d24652 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:47 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से