चम्पक उवाच
प्रतापिना प्रतापाग्र्यो बलमोदेन चाङ्गदः । हर्यक्षेण नीलरत्नः सहदेवेन सत्यवान्
राजा वीरमणिर्भूरिदेवेन युयुधे बली । सुतापनेन चोग्राश्वो युयुधे बलसंयुतः
द्वैरथं तु महद्युद्धमकुर्वन्युद्धकोविदाः । सर्वे शस्त्रास्त्रकुशलाः सर्वे युद्धविशारदाः
एवं प्रवृत्ते सङ्ग्रामे सुरथस्य सुतैस्तदा । अत्यन्तं कदनं तत्र बभूव मुनिसत्तम
पुष्कलश्चम्पकं प्राह किन्नामासि नृपात्मज । धन्योऽसि यो मया सार्धं रणमभ्युपेयिवान्
इदानीं तिष्ठ किं यासि कथं ते जीवितं भवेत् । एहि युद्धं मया सार्धं सर्वशस्त्रास्त्रकोविद
इत्यभिव्याहृतं तस्य श्रुत्वा राजात्मजो बली । जगाद पुष्कलं वीरो मेघगम्भीरया गिरा
न नाम्ना न कुलेनेदं युद्धमत्र भविष्यति । तथापि तव वक्ष्येऽहं स्वनाम बलपूर्वकम्
मम माता राघवेशो मत्पिता राघवः स्मृतः । मम बन्धू रामचन्द्रः स्वजनो मम राघवः
मन्नाम रामदासश्च सदा रामस्य सेवकः । तारयिष्यति मां युद्धे रामो भक्तकृपाकरः
लोकानां मतमास्थाय प्रब्रवीमि तवाधुना । सुरथस्य सुतश्चाहं माता वीरमती मम
मन्नाम यो मधौ सर्वाञ्छोभनान्विदधाति वै । मधुपायं रसावासं त्यजन्ति मधुमोहिताः
वर्णेन स्वर्णसदृशो मध्ये लिङ्गवपुर्धरः । तदाख्ययाभिधां वीर जानीहि मम मोहिनीम्
इदानीं दर्शयिष्यामि स्वपराक्रममद्भुतम्
pratāpinā pratāpāgryo balamodena cāṅgadaḥ | haryakṣeṇa nīlaratnaḥ sahadevena satyavān
rājā vīramaṇirbhūridevena yuyudhe balī | sutāpanena cogrāśvo yuyudhe balasaṃyutaḥ
dvairathaṃ tu mahadyuddhamakurvanyuddhakovidāḥ | sarve śastrāstrakuśalāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ
evaṃ pravṛtte saṅgrāme surathasya sutaistadā | atyantaṃ kadanaṃ tatra babhūva munisattama
puṣkalaścampakaṃ prāha kinnāmāsi nṛpātmaja | dhanyo'si yo mayā sārdhaṃ raṇamabhyupeyivān
idānīṃ tiṣṭha kiṃ yāsi kathaṃ te jīvitaṃ bhavet | ehi yuddhaṃ mayā sārdhaṃ sarvaśastrāstrakovida
ityabhivyāhṛtaṃ tasya śrutvā rājātmajo balī | jagāda puṣkalaṃ vīro meghagambhīrayā girā
na nāmnā na kulenedaṃ yuddhamatra bhaviṣyati | tathāpi tava vakṣye'haṃ svanāma balapūrvakam
mama mātā rāghaveśo matpitā rāghavaḥ smṛtaḥ | mama bandhū rāmacandraḥ svajano mama rāghavaḥ
mannāma rāmadāsaśca sadā rāmasya sevakaḥ | tārayiṣyati māṃ yuddhe rāmo bhaktakṛpākaraḥ
lokānāṃ matamāsthāya prabravīmi tavādhunā | surathasya sutaścāhaṃ mātā vīramatī mama
mannāma yo madhau sarvāñchobhanānvidadhāti vai | madhupāyaṃ rasāvāsaṃ tyajanti madhumohitāḥ
varṇena svarṇasadṛśo madhye liṅgavapurdharaḥ | tadākhyayābhidhāṃ vīra jānīhi mama mohinīm
idānīṃ darśayiṣyāmi svaparākramamadbhutam
«Пратапагрья — с Пратапином, Ангада — с Баламодой, Ниларатна — с Харьякшей, Сатьяван — с Сахадевой. Сильный царь Вирамани сразился с Бхуридевой, а наделённый силой Уграшва — с Сутапаной. Поединок колесниц — великую битву — вели искусные в битве, все искусные в оружии и стрелах, сведущие в битве. Когда так начался бой с сыновьями Суратхи, тогда было там чрезвычайное избиение, о лучший из мудрецов. Пушкала сказал Чампаке: „Как ты по имени, о царевич? Блажен ты, который вступил в битву со мною. Ныне стой — зачем уходишь? Как уцелеет твоя жизнь? Иди на битву со мною, о сведущий во всяком оружии и стрелах“. Услышав это произнесённое им, царевич-герой сказал речью, глубокой, как гром тучи: „Не именем и не родом будет здесь эта битва; и всё же я скажу тебе своё имя вместе с силою. Моя мать — владыка Рагхава, моим отцом почитается Рагхава; мой родич — Рамачандра, свой мне человек — Рагхава. Моё имя — слуга Рамы, всегда служитель Рамы; переправит меня в битве Рама, милостивый к преданным. Но, приняв мнение людей, скажу тебе ныне: я сын Суратхи, мать моя — Вирамати. Моё имя — то, что весною делает всё прекрасным; питьё мёда, вместилище сока, оставляют опьянённые мёдом. Цветом подобный золоту, в середине носящий облик знака, — по его названию, о герой, узнай моё чарующее имя. Ныне явлю я свою дивную доблесть“.»
95902bc68179 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:47 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
На вопрос об имени царевич сперва отвечает по существу: мать, отец, родич — все Рама, а сам он «слуга Рамы». Мирское имя он даёт лишь потом, уступая обычаю, и даёт загадкой про золотой весенний цветок. Названо им ровно то, что каждый считает собой на деле.