सुमन्त्रं तु समाहूय वचनं तमथाब्रवीत् । रथं मे कुरु सज्जं वै सदश्ववरभूषितम्
स तद्वाक्यं समाकर्ण्य रथमानीतवांस्तदा । आनीतं तं रथं दृष्ट्वा लक्ष्मणः शोककर्शितः
परमं दुःखमापन्नः समारुह्य स्यन्दनं वरम् । निःश्वसञ्जानकीगेहं प्रतस्थे भ्रातृसेवकः
गत्वा चान्तःपुरे भ्राता रामस्य मिथिलात्मजाम् । प्रत्यूचे निःश्वसन्वाक्यं दुःखपूरपरिप्लुतः
मातर्जानकि रामेण प्रेषितो भवनं तव । तापसीः प्रति याहि त्वं दोहदप्राप्तिहेतवे
इति वाक्यं समाकर्ण्य लक्ष्मणस्य विदेहजा । परमं हर्षमापन्ना लक्ष्मणं प्रत्यभाषत
धन्याहं मैथिली राज्ञी रामस्य चरणस्मरा । यस्या दोहदपूर्त्यर्थं प्रेषयामास लक्ष्मणम्
अद्याहं ता वनचरीस्तापसीः पतिदेवताः । नमस्कुर्यां च वासोभिः पूजयामि मनोहराः
इत्युक्त्वा रम्यवस्त्राणि महार्हाभरणानि च । मणीन्विमलमुक्ताश्च कर्पूरादिसुगन्धिमत्
चन्दनादिकवस्तूनि विचित्राणि सहस्रधा । जग्राह रघुनाथस्य पत्नी स्वप्रियकाम्यया
सीता गृहीत्वा सर्वाणि दासीनां करयोर्मुहुः । लक्ष्मणं प्रतिगच्छन्ती देहल्यां चास्खलत्तदा
अविचार्य तदौत्सुक्याल्लक्ष्मणं प्रियकारिणम् । उवाच कुत्र सरथो येन मां प्रापयिष्यसि
स निःश्वसन्रथं हैमं जानक्या सह निर्विशत् । सुमन्त्रं प्रत्युवाचासौ चालयाश्वान्मनोजवान्
स सुयुक्तं रथं वाक्याल्लक्ष्मणस्य तु चालयन् । अश्रुपूर्णमुखं पश्यल्लक्ष्मणं स मुहुर्मुहुः
आहतास्तेन कशया वाहास्तस्यापतन्पथि । न चलन्ति यदा वाहास्तदा लक्ष्मणमब्रवीत्
sumantraṃ tu samāhūya vacanaṃ tamathābravīt | rathaṃ me kuru sajjaṃ vai sadaśvavarabhūṣitam
sa tadvākyaṃ samākarṇya rathamānītavāṃstadā | ānītaṃ taṃ rathaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ śokakarśitaḥ
paramaṃ duḥkhamāpannaḥ samāruhya syandanaṃ varam | niḥśvasañjānakīgehaṃ pratasthe bhrātṛsevakaḥ
gatvā cāntaḥpure bhrātā rāmasya mithilātmajām | pratyūce niḥśvasanvākyaṃ duḥkhapūrapariplutaḥ
mātarjānaki rāmeṇa preṣito bhavanaṃ tava | tāpasīḥ prati yāhi tvaṃ dohadaprāptihetave
iti vākyaṃ samākarṇya lakṣmaṇasya videhajā | paramaṃ harṣamāpannā lakṣmaṇaṃ pratyabhāṣata
dhanyāhaṃ maithilī rājñī rāmasya caraṇasmarā | yasyā dohadapūrtyarthaṃ preṣayāmāsa lakṣmaṇam
adyāhaṃ tā vanacarīstāpasīḥ patidevatāḥ | namaskuryāṃ ca vāsobhiḥ pūjayāmi manoharāḥ
ityuktvā ramyavastrāṇi mahārhābharaṇāni ca | maṇīnvimalamuktāśca karpūrādisugandhimat
candanādikavastūni vicitrāṇi sahasradhā | jagrāha raghunāthasya patnī svapriyakāmyayā
sītā gṛhītvā sarvāṇi dāsīnāṃ karayormuhuḥ | lakṣmaṇaṃ pratigacchantī dehalyāṃ cāskhalattadā
avicārya tadautsukyāllakṣmaṇaṃ priyakāriṇam | uvāca kutra saratho yena māṃ prāpayiṣyasi
sa niḥśvasanrathaṃ haimaṃ jānakyā saha nirviśat | sumantraṃ pratyuvācāsau cālayāśvānmanojavān
sa suyuktaṃ rathaṃ vākyāllakṣmaṇasya tu cālayan | aśrupūrṇamukhaṃ paśyallakṣmaṇaṃ sa muhurmuhuḥ
āhatāstena kaśayā vāhāstasyāpatanpathi | na calanti yadā vāhāstadā lakṣmaṇamabravīt
«„И недолжное должно быть сделано; повеление наставника да не преступит [никто]. Потому совершу я твоё слово, что ты говоришь, о твёрдый в обетах. Сегодня же ночью у Джанаки желание — видеть подвижниц; под этим предлогом, посадив её на колесницу, оставлю я её в великом лесу“. Услышав так сказанное, с пересохшим лицом, плачущий, роняющий поток слёз, пошёл он в своё жилище. Призвав Сумантру, сказал он ему затем слово: „Сделай мне колесницу готовой, украшенную лучшими добрыми конями“. Услышав то слово, он привёл тогда колесницу; увидев ту приведённую колесницу, Лакшмана, изнурённый скорбью, обретший высшее страдание, взойдя на превосходную колесницу, вздыхающий, двинулся к дому Джанаки, служитель брата. Придя во внутренние покои, брат Рамы сказал дочери Митхилы слово, вздыхающий, залитый потоком скорби: „О мать Джанаки, я послан Рамой в твой дом: иди ты к подвижницам ради исполнения желания“. Услышав это слово Лакшманы, дочь Видехи, обретшая высшую радость, ответила Лакшмане: „Блаженна я, митхильская царица, памятующая стопы Рамы, — ради исполнения желания которой послал он [тебя]. Ныне да поклонюсь я тем чарующим подвижницам, живущим в лесу, чтящим супруга как божество, и почту их одеждами“. Сказав так, взяла супруга владыки Рагху из желания угодить прекрасные одежды, драгоценные украшения, самоцветы, чистые жемчуга, благовонное — камфару и прочее, сандал и прочие дивные вещи тысячами. Сита, взяв всё [и передавая] снова и снова в руки служанок, идущая к Лакшмане, споткнулась тогда о порог.»
29ab61417e0b · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:48 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Ложь придумывает не Рама, а Лакшмана — и берёт для неё самое чистое, что было у Ситы: её желание поклониться подвижницам. Она радуется и собирает дары, не понимая, что собирается в изгнание. А порог, о который она спотыкается, — первая из примет, которых в этой главе будет много.