पद्मपुराण
Yama's Secret and the Marks of Gift and Tīrtha5.96.93-107
3203 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.96.93-107
देवनागरी

स्नानं विभाते नियमेन नद्यामनारतं मेषगते रवौ ये । कुर्वन्ति येऽस्मिन्नपि विप्रपूजां मद्दण्डभाजो नहि ते भवन्ति
हत्वा हत्वा किङ्करौघं पुरो मे लुप्त्वा लुप्त्वा चित्रगुप्तस्य लेख्यम् । स्नात्वा स्नात्वा माधवे मासि तीर्थे पूर्वान्पूर्वानुद्धरन्तीह पापात्
इदं भवच्छेदकरं न तस्मात्प्रकाशनीयं परमं रहस्यम् । निर्वासहेतुर्नरकालयस्य ममाधिकारक्षयकारणं तत्
भागीरथी नर्मदा च यमुना च सरस्वती । विशोका च वितस्ता च विन्ध्यस्योत्तरतः स्थिताः
गोदावरी भीमरथी तुङ्गभद्रा च देविका । तापी पयोष्णी विन्ध्यस्य दक्षिणास्तु प्रकीर्तिताः
द्वादशैता महानद्यो नित्यं तेनावगाहिताः । वैशाखे विधिना स्नानं नद्यां यः प्रातराचरेत्
सर्वाः समुद्रगाः पुण्याः सर्वे पुण्या नगोत्तमाः । सर्वे चायतनाः पुण्याः सर्वे पुण्यावनाश्रयाः
तेनावगाहिता दृष्टाः प्रणता बहुसेविताः । स्नानमनुदिते सूर्ये वैशाखे नियतश्चरेत्
तस्य पुण्यं महीदेव कश्चिद्वक्तुं न शक्नुयात् । यदि वक्त्रसहस्राणां सहस्राणि भवन्ति हि
आयुश्च ब्रह्मणा तुल्यं यदि स्याद्द्विजसत्तम । तदा माधवमासस्य फलं कथयितुं भवेत्
महानिरयकर्षाग्निर्माधवो माधवो यथा । ब्रह्महत्यादिकं पापमगम्यागमनादिकम्
कामाकामकृतं पापमतिपातकमेव च । उपपातकजातं च सङ्करीकरणं परम्
जातिभ्रंशकरं घोरमपात्रीकरणन्तथा । मलापहं प्रकीर्णञ्च वाङ्मनः कायसम्भवम्
माधवो निर्दहेन्मासो विधिना समुपासितः । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च
वसेद्विष्णुपुरे श्रीमान्माधवे योऽर्चयेद्धरिम्

लिप्यंतरण (IAST)

snānaṃ vibhāte niyamena nadyāmanārataṃ meṣagate ravau ye | kurvanti ye'sminnapi viprapūjāṃ maddaṇḍabhājo nahi te bhavanti
hatvā hatvā kiṅkaraughaṃ puro me luptvā luptvā citraguptasya lekhyam | snātvā snātvā mādhave māsi tīrthe pūrvānpūrvānuddharantīha pāpāt
idaṃ bhavacchedakaraṃ na tasmātprakāśanīyaṃ paramaṃ rahasyam | nirvāsaheturnarakālayasya mamādhikārakṣayakāraṇaṃ tat
bhāgīrathī narmadā ca yamunā ca sarasvatī | viśokā ca vitastā ca vindhyasyottarataḥ sthitāḥ
godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca devikā | tāpī payoṣṇī vindhyasya dakṣiṇāstu prakīrtitāḥ
dvādaśaitā mahānadyo nityaṃ tenāvagāhitāḥ | vaiśākhe vidhinā snānaṃ nadyāṃ yaḥ prātarācaret
sarvāḥ samudragāḥ puṇyāḥ sarve puṇyā nagottamāḥ | sarve cāyatanāḥ puṇyāḥ sarve puṇyāvanāśrayāḥ
tenāvagāhitā dṛṣṭāḥ praṇatā bahusevitāḥ | snānamanudite sūrye vaiśākhe niyataścaret
tasya puṇyaṃ mahīdeva kaścidvaktuṃ na śaknuyāt | yadi vaktrasahasrāṇāṃ sahasrāṇi bhavanti hi
āyuśca brahmaṇā tulyaṃ yadi syāddvijasattama | tadā mādhavamāsasya phalaṃ kathayituṃ bhavet
mahānirayakarṣāgnirmādhavo mādhavo yathā | brahmahatyādikaṃ pāpamagamyāgamanādikam
kāmākāmakṛtaṃ pāpamatipātakameva ca | upapātakajātaṃ ca saṅkarīkaraṇaṃ param
jātibhraṃśakaraṃ ghoramapātrīkaraṇantathā | malāpahaṃ prakīrṇañca vāṅmanaḥ kāyasambhavam
mādhavo nirdahenmāso vidhinā samupāsitaḥ | kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca
vasedviṣṇupure śrīmānmādhave yo'rcayeddharim

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्नानम्-विभाते-नियमेनsnānam-vibhāte-niyamenaомовение на рассвете, с обетом
नद्याम्-अनारतम्-मेष-गते-रवौnadyām-anāratam-meṣa-gate-ravauв реке непрестанно, когда солнце в Овне
कुर्वन्ति-ये-अस्मिन्-अपि-विप्र-पूजाम्kurvanti-ye-asmin-api-vipra-pūjāmкто совершает, и в нём почитание брахманов
मत्-दण्ड-भाजः-न-हि-ते-भवन्तिmat-daṇḍa-bhājaḥ-na-hi-te-bhavantiте не бывают причастны моему жезлу
हत्वा-हत्वा-किङ्कर-औघम्-पुरः-मेhatvā-hatvā-kiṅkara-augham-puraḥ-meизбивая и избивая толпу слуг предо мною
लुप्त्वा-लुप्त्वा-चित्रगुप्तस्य-लेख्यम्luptvā-luptvā-citraguptasya-lekhyamстирая и стирая запись Читрагупты
स्नात्वा-स्नात्वा-माधवे-मासि-तीर्थेsnātvā-snātvā-mādhave-māsi-tīrtheомываясь и омываясь в месяце мадхаве в тиртхе
पूर्वान्-पूर्वान्-उद्धरन्ति-इह-पापात्pūrvān-pūrvān-uddharanti-iha-pāpātпредков и предков вызволяют здесь из греха
इदम्-भव-छेद-करम्-न-तस्मात्idam-bhava-cheda-karam-na-tasmātэто рассекающее бытие; потому не
प्रकाशनीयम्-परमम्-रहस्यम्prakāśanīyam-paramam-rahasyamдолжно разглашать высшую тайну
निर्वास-हेतुः-नरक-आलयस्यnirvāsa-hetuḥ-naraka-ālayasyaпричина опустошения обители ада
मम-अधिकार-क्षय-कारणम्-तत्mama-adhikāra-kṣaya-kāraṇam-tatпричина исчезновения моей власти
भागीरथी-नर्मदा-चbhāgīrathī-narmadā-caБхагиратхи и Нармада
यमुना-च-सरस्वतीyamunā-ca-sarasvatīи Ямуна, и Сарасвати
विशोका-च-वितस्ता-चviśokā-ca-vitastā-caВишока и Витаста
विन्ध्यस्य-उत्तरतः-स्थिताःvindhyasya-uttarataḥ-sthitāḥк северу от Виндхьи расположены
गोदावरी-भीमरथीgodāvarī-bhīmarathīГодавари, Бхимаратхи
तुङ्गभद्रा-च-देविकाtuṅgabhadrā-ca-devikāТунгабхадра и Девика
तापी-पयोष्णी-विन्ध्यस्यtāpī-payoṣṇī-vindhyasyaТапи, Пайошни, Виндхьи
दक्षिणाः-तु-प्रकीर्तिताःdakṣiṇāḥ-tu-prakīrtitāḥюжными возглашены
द्वादश-एताः-महा-नद्यःdvādaśa-etāḥ-mahā-nadyaḥэти двенадцать великих рек
नित्यम्-तेन-अवगाहिताःnityam-tena-avagāhitāḥпостоянно им обойдены
वैशाखे-विधिना-स्नानम्vaiśākhe-vidhinā-snānamв вайшакхе по уставу омовение
नद्याम्-यः-प्रातः-आचरेत्nadyām-yaḥ-prātaḥ-ācaretв реке кто поутру совершает
सर्वाः-समुद्र-गाः-पुण्याःsarvāḥ-samudra-gāḥ-puṇyāḥвсе текущие в море святы
सर्वे-पुण्याः-नग-उत्तमाःsarve-puṇyāḥ-naga-uttamāḥсвяты все лучшие горы
सर्वे-च-आयतनाः-पुण्याःsarve-ca-āyatanāḥ-puṇyāḥи святы все святилища
सर्वे-पुण्या-अवन-आश्रयाःsarve-puṇyā-avana-āśrayāḥсвяты все лесные приюты
तेन-अवगाहिताः-दृष्टाःtena-avagāhitāḥ-dṛṣṭāḥим обойдены, узрены
प्रणताः-बहु-सेविताःpraṇatāḥ-bahu-sevitāḥпочтены поклоном, много чтимы
स्नानम्-अनुदिते-सूर्येsnānam-anudite-sūryeомовение, когда солнце не взошло
वैशाखे-नियतः-चरेत्vaiśākhe-niyataḥ-caretв вайшакхе обузданный да совершает
तस्य-पुण्यम्-मही-देवtasya-puṇyam-mahī-devaего заслугу, о земной бог
कश्चित्-वक्तुम्-न-शक्नुयात्kaścit-vaktum-na-śaknuyātникто высказать не сможет
यदि-वक्त्र-सहस्राणाम्yadi-vaktra-sahasrāṇāmесли бы тысяч уст
सहस्राणि-भवन्ति-हिsahasrāṇi-bhavanti-hiбыли тысячи
आयुः-च-ब्रह्मणा-तुल्यम्āyuḥ-ca-brahmaṇā-tulyamи жизнь, равная Брахме
यदि-स्यात्-द्विज-सत्तमyadi-syāt-dvija-sattamaесли бы была, о лучший из дваждырождённых
तदा-माधव-मासस्यtadā-mādhava-māsasyaтогда месяца мадхавы
फलम्-कथयितुम्-भवेत्phalam-kathayitum-bhavetплод возможно было бы поведать
महा-निरय-कर्ष-अग्निःmahā-niraya-karṣa-agniḥогонь, вытягивающий из великого ада
माधवः-माधवः-यथाmādhavaḥ-mādhavaḥ-yathāмадхава, как Мадхава
ब्रह्म-हत्या-आदिकम्-पापम्brahma-hatyā-ādikam-pāpamгрех убийства брахмана и прочее
अगम्य-आगमन-आदिकम्agamya-āgamana-ādikamсношение с недозволенной и прочее
काम-अकाम-कृतम्-पापम्kāma-akāma-kṛtam-pāpamгрех, совершённый с желанием и без
अतिपातकम्-एव-चatipātakam-eva-caи тягчайший грех
उपपातक-जातम्-चupapātaka-jātam-caи рождённое малыми грехами
सङ्करी-करणम्-परम्saṅkarī-karaṇam-paramвысшее смешение
जाति-भ्रंश-करम्-घोरम्jāti-bhraṃśa-karam-ghoramстрашное, лишающее касты
अपात्री-करणम्-तथाapātrī-karaṇam-tathāи делающее недостойным
मल-अपहम्-प्रकीर्णम्-चmala-apaham-prakīrṇam-caуносящее скверну и рассеянное
वाक्-मनः-काय-सम्भवम्vāk-manaḥ-kāya-sambhavamрождённое речью, умом и телом
माधवः-निर्दहेत्-मासःmādhavaḥ-nirdahet-māsaḥмесяц мадхава да сожжёт
विधिना-समुपासितःvidhinā-samupāsitaḥпо уставу почтённый
कल्प-कोटि-सहस्राणिkalpa-koṭi-sahasrāṇiтысячи миллионов кальп
कल्प-कोटि-शतानि-चkalpa-koṭi-śatāni-caи сотни миллионов кальп
वसेत्-विष्णु-पुरे-श्री-मान्vaset-viṣṇu-pure-śrī-mānда живёт во граде Вишну, счастливый
माधवे-यः-अर्चयेत्-हरिम्mādhave-yaḥ-arcayet-harimкто в мадхаве чтит Хари
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अनुवाद

«„Кто на рассвете, с обетом, непрестанно совершает омовение в реке, когда солнце в Овне, и в нём же — почитание брахманов, — те не бывают причастны моему жезлу. Избивая и избивая толпу слуг предо мною, стирая и стирая запись Читрагупты, омываясь и омываясь в месяце мадхаве в тиртхе, — предков и предков вызволяют они здесь из греха. Это рассекает бытие; потому не должно разглашать высшую тайну: она причина опустошения обители ада, причина исчезновения моей власти. Бхагиратхи, Нармада, Ямуна, Сарасвати, Вишока и Витаста расположены к северу от Виндхьи; Годавари, Бхимаратхи, Тунгабхадра, Девика, Тапи и Пайошни возглашены южными от Виндхьи. Эти двенадцать великих рек им постоянно обойдены — кто в вайшакхе по уставу поутру совершает омовение в реке. Все текущие в море святы, святы все лучшие горы, святы все святилища и все лесные приюты; им они обойдены, узрены, почтены поклоном и много чтимы. Омовение, когда солнце не взошло, в вайшакхе обузданный да совершает: его заслугу, о земной бог, никто высказать не сможет; если бы были тысячи тысяч уст и жизнь, равная Брахме, — тогда, о лучший из дваждырождённых, возможно было бы поведать плод месяца мадхавы. Мадхава — огонь, вытягивающий из великого ада, как Мадхава. Грех убийства брахмана и прочее, сношение с недозволенной и прочее, грех, совершённый с желанием и без, тягчайший грех, рождённое малыми грехами, высшее смешение, страшное, лишающее касты, и делающее недостойным, уносящее скверну и рассеянное, рождённое речью, умом и телом, — да сожжёт месяц мадхава, по уставу почтённый. Тысячи миллионов кальп и сотни миллионов кальп да живёт во граде Вишну счастливый, кто в мадхаве чтит Хари“.»

संस्करण

7762ef7e53e8 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से