सूत उवाच
एतच्छुत्वा वचस्तस्य धर्मराजस्य भूसुरः । पुनः पप्रच्छ मासस्य माधवस्य विधिं शुभम्
धर्मराज महाभाग सम्यग्गुह्यं प्रकाशितम् । माधवस्नानजं पुण्यं नराणां मुक्तिदं परम्
माधवं माधवे मासि स्नात्वा प्रातः समाहितः । कथं सम्पूजयेद्देवं कैः पुण्यैस्तद्विधिं वद
सर्वेषां पत्रजातीनां तुलसी केशवप्रिया । पुष्करादीनि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा
वासुदेवादयो देवा वसन्ति तुलसीदले । सर्वदा सर्वकालेषु तुलसीविष्णुवल्लभा
त्यक्त्वा तु मालतीपुष्पं मुक्त्वा च सरसीरुहम् । गृहीत्वा तुलसीपत्रं भक्त्या माधवमर्चयेत्
तस्य पुण्यफलं वक्तुमलं शेषोऽपि नो भवेत् । अस्नात्वा तुलसीं छित्त्वा देवार्थं पितृकर्मणि
तत्सर्वं निष्फलं याति पञ्चगव्येन शुध्यति । दारिद्र्यदुःखभोगादि पापानि सुबहून्यपि
तुलसी हरते क्षिप्रं रोगानिव हरीतकी । तुलसी कृष्णगौराख्या तयाभ्यर्च्य मधुद्विषम्
विशेषेण हरेर्भक्तो नरो नारायणो भवेत् । माधवं सकलं मासं तुलस्या योऽर्चयेद्यतः
त्रिसन्ध्यं मधुहन्तारं नास्ति तस्य पुनर्भवः । अलाभे पुष्पजातानामन्नाद्येनापि पूजयेत्
शालितण्डुलगोधूमैर्यवैर्वापि हरिं सदा । प्रातः स्नात्वा विधानेन माधवे माधवप्रिये
पितृदेवमनुष्यांश्च तर्पयेत्सचराचरम् । योऽश्वत्थमूलं वै सिञ्चेत्तोयेन बहुना सदा
कुर्यात्प्रदक्षिणं तं तु सर्वदेवमयं ततः । योऽश्वत्थमर्चयेद्देवमुदकेन समन्ततः
कुलानामयुतं तेन तारितं स्यान्न संशयः । अलक्ष्मीः कालकर्णी च दुःस्वप्नो दुर्विचिन्तितम्
अश्वत्थतर्पणात्तात सर्वदुःखं विलीयते । तर्पिताः पितरस्तेन तेन विष्णुः समर्चितः
योऽश्वत्थमर्चयेद्धीमान्ग्रहास्तेनैव पूजिताः
श्वेतानि पुष्पाणि तथा शमीं च हुताशनं चन्दनमर्कबिम्बम् । अश्वत्थवृक्षं च समालभेत ततश्च कुर्यान्निजजातिधर्मान्
कण्डूयनं च गोग्रासं स्नात्वा पिप्पलतर्पणम् । कृत्वा गोविन्दपूजां च न स दुर्गतिमाप्नुयात्
etacchutvā vacastasya dharmarājasya bhūsuraḥ | punaḥ papraccha māsasya mādhavasya vidhiṃ śubham
dharmarāja mahābhāga samyagguhyaṃ prakāśitam | mādhavasnānajaṃ puṇyaṃ narāṇāṃ muktidaṃ param
mādhavaṃ mādhave māsi snātvā prātaḥ samāhitaḥ | kathaṃ sampūjayeddevaṃ kaiḥ puṇyaistadvidhiṃ vada
sarveṣāṃ patrajātīnāṃ tulasī keśavapriyā | puṣkarādīni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritastathā
vāsudevādayo devā vasanti tulasīdale | sarvadā sarvakāleṣu tulasīviṣṇuvallabhā
tyaktvā tu mālatīpuṣpaṃ muktvā ca sarasīruham | gṛhītvā tulasīpatraṃ bhaktyā mādhavamarcayet
tasya puṇyaphalaṃ vaktumalaṃ śeṣo'pi no bhavet | asnātvā tulasīṃ chittvā devārthaṃ pitṛkarmaṇi
tatsarvaṃ niṣphalaṃ yāti pañcagavyena śudhyati | dāridryaduḥkhabhogādi pāpāni subahūnyapi
tulasī harate kṣipraṃ rogāniva harītakī | tulasī kṛṣṇagaurākhyā tayābhyarcya madhudviṣam
viśeṣeṇa harerbhakto naro nārāyaṇo bhavet | mādhavaṃ sakalaṃ māsaṃ tulasyā yo'rcayedyataḥ
trisandhyaṃ madhuhantāraṃ nāsti tasya punarbhavaḥ | alābhe puṣpajātānāmannādyenāpi pūjayet
śālitaṇḍulagodhūmairyavairvāpi hariṃ sadā | prātaḥ snātvā vidhānena mādhave mādhavapriye
pitṛdevamanuṣyāṃśca tarpayetsacarācaram | yo'śvatthamūlaṃ vai siñcettoyena bahunā sadā
kuryātpradakṣiṇaṃ taṃ tu sarvadevamayaṃ tataḥ | yo'śvatthamarcayeddevamudakena samantataḥ
kulānāmayutaṃ tena tāritaṃ syānna saṃśayaḥ | alakṣmīḥ kālakarṇī ca duḥsvapno durvicintitam
aśvatthatarpaṇāttāta sarvaduḥkhaṃ vilīyate | tarpitāḥ pitarastena tena viṣṇuḥ samarcitaḥ
yo'śvatthamarcayeddhīmāngrahāstenaiva pūjitāḥ
śvetāni puṣpāṇi tathā śamīṃ ca hutāśanaṃ candanamarkabimbam | aśvatthavṛkṣaṃ ca samālabheta tataśca kuryānnijajātidharmān
kaṇḍūyanaṃ ca gogrāsaṃ snātvā pippalatarpaṇam | kṛtvā govindapūjāṃ ca na sa durgatimāpnuyāt
«Услышав ту речь царя дхармы, земной бог вновь спросил благой устав месяца мадхавы: „О царь дхармы, великий долею, как должно явлено тайное — заслуга, рождённая омовением в мадхаве, дающая людям высшее освобождение. Омывшись поутру в месяце мадхаве, сосредоточенный, — как да почтит он бога Мадхаву, какими заслугами? Тот устав скажи“. — „Из всех родов листьев туласи мила Кешаве; Пушкара и прочие тиртхи, Ганга и прочие реки, Васудева и прочие боги обитают в листе туласи. Всегда, во все времена туласи возлюблена Вишну. Оставив цветок малати и отпустив лотос, взяв лист туласи, с преданностью да почтит он Мадхаву: его святой плод высказать не в силах и Шеша. Не омывшись, срезав туласи для бога и в обряде предкам, — всё то становится бесплодным, панчагавьей очищается. Бедность, страдание, тяготы и прочее и весьма многие грехи туласи уносит быстро, как харитаки — болезни. Туласи, зовомая тёмной и светлой: ею почтив Врага Мадху, особо преданный Хари человек станет Нараяною. Кто, обузданный, весь месяц мадхаву чтит туласи трижды в сумерки Убийцу Мадху, — нет у того нового рождения. При нехватке цветов да почитает он Хари и пищею — рисом, зерном, пшеницей или ячменём, всегда. Омывшись поутру по уставу в мадхаве, милом Мадхаве, да насытит предков, богов и людей с движущимся и неподвижным. Кто корень ашваттхи поливает обильною водою всегда и обойдёт его посолонь, состоящего из всех богов; кто чтит ашваттху как бога водою со всех сторон, — тем переправлено да будет десять тысяч родов, нет сомнения. Злосчастие, Калакарни, дурной сон, дурное помышление — от возлияния ашваттхе, о сын, всякое страдание растворяется: тем насыщены предки, тем и Вишну почтён; кто ашваттху чтит, разумный, тем и планеты почтены. Белые цветы, шами, огонь, сандал, круг солнца и дерево ашваттху да коснётся он и затем да исполнит дхармы своего рода. Почёсывание и корм корове, омывшись — возлияние пиппале и поклонение Говинде совершив, — тот не обретёт дурной участи“.»
92db496708c9 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:50 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Лист туласи объявлен вместилищем тиртх и богов — и потому дороже малати и лотоса. И тут же оговорено, что при нехватке цветов годится горсть зерна; а среди обрядов дня названо почёсывание коровы наравне с возлиянием дереву.