पद्मपुराण
The Glory of the Kālindī: Dilīpa and the cow Nandinī6.204.11-20
4863 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.204.11-20

देवल उवाच

देवनागरी

उन्मार्गगामिनो मत्ता निजधर्मविलङ्घिनः । विमुखाः पितृदेवेभ्यो दण्ड्यास्ते दण्डिता मया
पञ्चपर्वसु वैष्णव्यां रवौ पित्र्ये च कर्मणि । दशम्येकादशीतिथ्योर्न स्त्रीसेवा कृता मया
ऋतुकालावधौ स्नातां स्वस्त्रियं नाहमत्यजम् । अनृतावपि तद्योग्ये काले चेत्प्रार्थितस्तया
तदा तस्यां सकामिन्यां सकामं रमितं मया । एवं धर्मार्थकामा मे यथाकालं निषेविताः
महिष्यां केन दोषेण जायते मे न सन्ततिः । अतीतानागतज्ञानो वसिष्ठो गुरुरेव नः । कथयिष्यति तं दोषं यन्मे पुत्रो न जायते
इत्यालोच्य स भूपालो गमिष्यन्नाश्रमं गुरोः । मन्त्रिष्वारोपयामास कोशलामृद्धिकोशलाम्
अथ प्रजासृतं देवं पूजयित्वाश्रमं गुरोः । प्रतस्थाते पुत्रकामौ दम्पती तौ शुभेऽहनि
कतिचिद्वासरैर्मार्गमुल्लङ्घ्यैकरथे स्थितौ । तौ दम्पती गुरोः सायमाश्रमं प्रापतुः शुभम्
वैश्वदेवान्तसम्प्राप्तमतिथिसत्कारकृन्मुनिम् । हुताशनहुतद्रव्यप्रसरद्धूममालया
पवित्रयन्तमात्मस्थान्मुनीनागन्तुकानपि । मृगैर्दूर्वाप्रतानौघप्रदपूर्णोरुमन्थरम्

लिप्यंतरण (IAST)

unmārgagāmino mattā nijadharmavilaṅghinaḥ | vimukhāḥ pitṛdevebhyo daṇḍyāste daṇḍitā mayā
pañcaparvasu vaiṣṇavyāṃ ravau pitrye ca karmaṇi | daśamyekādaśītithyorna strīsevā kṛtā mayā
ṛtukālāvadhau snātāṃ svastriyaṃ nāhamatyajam | anṛtāvapi tadyogye kāle cetprārthitastayā
tadā tasyāṃ sakāminyāṃ sakāmaṃ ramitaṃ mayā | evaṃ dharmārthakāmā me yathākālaṃ niṣevitāḥ
mahiṣyāṃ kena doṣeṇa jāyate me na santatiḥ | atītānāgatajñāno vasiṣṭho gurureva naḥ | kathayiṣyati taṃ doṣaṃ yanme putro na jāyate
ityālocya sa bhūpālo gamiṣyannāśramaṃ guroḥ | mantriṣvāropayāmāsa kośalāmṛddhikośalām
atha prajāsṛtaṃ devaṃ pūjayitvāśramaṃ guroḥ | pratasthāte putrakāmau dampatī tau śubhe'hani
katicidvāsarairmārgamullaṅghyaikarathe sthitau | tau dampatī guroḥ sāyamāśramaṃ prāpatuḥ śubham
vaiśvadevāntasamprāptamatithisatkārakṛnmunim | hutāśanahutadravyaprasaraddhūmamālayā
pavitrayantamātmasthānmunīnāgantukānapi | mṛgairdūrvāpratānaughapradapūrṇorumantharam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
उन्मार्गगामिनोunmārgagāminoсошедшие с пути
मत्ताmattāопьянённые
निजधर्मविलङ्घिनःnijadharmavilaṅghinaḥпреступающие свою дхарму
विमुखाःvimukhāḥотвратившиеся
पितृदेवेभ्योpitṛdevebhyoот предков и богов
दण्ड्यास्daṇḍyāsзаслуживающие кары
तेteони
दण्डिताdaṇḍitāнаказаны
मयाmayāмною
पञ्चपर्वसुpañcaparvasuв пять узловых дней
वैष्णव्यांvaiṣṇavyāṃв день Вишну
रवौravauв воскресенье
पित्र्येpitryeв поминальном
caи
कर्मणिkarmaṇiпри обряде
दशम्य्daśamyдесятого
एकादशीतिथ्योर्ekādaśītithyorи одиннадцатого дня
naне
स्त्रीसेवाstrīsevāблизость с женою
कृताkṛtāсовершена
ऋतुकालावधौṛtukālāvadhauв срок способности к зачатию
स्नातांsnātāṃомывшуюся
स्वस्त्रियंsvastriyaṃсвою жену
नाहम्nāhamя не
अत्यजम्atyajamоставлял
अनृताव्anṛtāvи не в срок
अपिapiдаже
तद्योग्येtadyogyeв подходящее для того
कालेkāleвремя
चेत्cetесли
प्रार्थितस्prārthitasупрошен
तयाtayāею
तदाtadāтогда
तस्यांtasyāṃс нею
सकामिन्यांsakāminyāṃжелающей
सकामंsakāmaṃпо желанию
रमितंramitaṃсходился
एवंevaṃтак
धर्मार्थकामाdharmārthakāmāдхарма, польза и желание
मेmeмною
यथाकालंyathākālaṃсвоевременно
निषेविताःniṣevitāḥпочтены
महिष्यांmahiṣyāṃу царицы
केनkenaкаким
दोषेणdoṣeṇaпороком
जायतेjāyateрождается
सन्ततिःsantatiḥпотомство
अतीतानागतज्ञानोatītānāgatajñānoзнающий прошлое и будущее
वसिष्ठोvasiṣṭhoВасиштха
गुरुर्gururнаставник
एवevaже
नःnaḥнаш
कथयिष्यतिkathayiṣyatiскажет
तंtaṃтот
दोषंdoṣaṃпорок
यन्yanиз-за которого
मेmeу меня
पुत्रोputroсын
इत्यालोच्यityālocyaтак рассудив
saтот
भूपालोbhūpāloцарь
गमिष्यन्न्gamiṣyannсобравшись идти
आश्रमंāśramaṃв обитель
गुरोःguroḥнаставника
मन्त्रिष्व्mantriṣvна министров
आरोपयामासāropayāmāsaвозложил
कोशलाम्kośalāmКошалу
ऋद्धिकोशलाम्ṛddhikośalāmбогатую Кошалу
अथathaзатем
प्रजासृतंprajāsṛtaṃпородившего тварей
देवंdevaṃбога
पूजयित्वाpūjayitvāпочтив
आश्रमंāśramaṃв обитель
प्रतस्थातेpratasthāteотправились
पुत्रकामौputrakāmauжелающие сына
दम्पतीdampatīсупруги
तौtauте
शुभेśubheв благой
अहनिahaniдень
कतिचिद्katicidнесколькими
वासरैर्vāsarairднями
मार्गम्mārgamпуть
उल्लङ्घ्यullaṅghyaпреодолев
एकरथेekaratheна одной колеснице
स्थितौsthitauпребывающие
गुरोःguroḥнаставника
सायम्sāyamвечером
प्रापतुःprāpatuḥдостигли
शुभम्śubhamблагой
वैश्वदेवान्तvaiśvadevāntaпо окончании вайшвадевы
सम्प्राप्तम्samprāptamдостигнутого
अतिथिसत्कारकृन्atithisatkārakṛnчтущего гостей
मुनिम्munimмудреца
हुताशनहुतद्रव्यhutāśanahutadravyaот возлитого в огонь
प्रसरद्धूममालयाprasaraddhūmamālayāрасходящейся вереницей дыма
पवित्रयन्तम्pavitrayantamосвящающего
आत्मस्थान्ātmasthānживущих у него
मुनीन्munīnмудрецов
आगन्तुकान्āgantukānи пришедших
मृगैर्mṛgairоленями
दूर्वाप्रतानौघdūrvāpratānaughaохапки побегов дурвы
प्रदपूर्णोरुpradapūrṇoruс полными бёдрами дающих
मन्थरम्mantharamнеспешного
अनुवाद

«Сошедшие с пути, опьянённые, преступающие свою дхарму, отвратившиеся от предков и богов — все заслуживавшие кары наказаны мною. В пять узловых дней, в день Вишну, в воскресенье, при поминальном обряде, в десятый и одиннадцатый день не сходился я с женою. В срок, способный к зачатию, омывшуюся жену я не оставлял; и даже не в срок, но в подходящее время, если она просила, сходился с нею, желающей, по желанию. Так дхарма, польза и желание почтены мною своевременно. Каким же пороком не рождается у царицы потомство? Знающий прошлое и будущее Васиштха, наш наставник, скажет тот порок, из-за которого у меня нет сына». Так рассудив, тот царь, собравшись идти в обитель наставника, возложил богатую Кошалу на министров. Затем, почтив бога, породившего тварей, в благой день оба супруга, желающие сына, отправились в обитель наставника. За несколько дней преодолев путь на одной колеснице, они вечером достигли благой обители наставника — и увидели мудреца, встречающего гостей по окончании вайшвадевы, освящающего и своих, и пришлых мудрецов расходящейся вереницей дыма от возлитого в огонь, неспешного среди оленей, что несли охапки побегов дурвы,

संस्करण

9706d1550b85 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:04 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से