श्रीरुद्र उवाच
यत्कौर्मं वैभवं विष्णोः सर्वलोकनमस्कृतम् । तद्वक्ष्यामि प्रिये सम्यक्शृणुष्वैकाग्रचेतसा
अत्रिपुत्रो महातेजा दुर्वासा इति विश्रुतः । प्रचण्डः सर्वलोकानां क्षोभकारी महातपाः
स ययौ हिमवत्पृष्ठं ब्रह्मर्षिस्तपसो निधिः । ममांशभूतो ब्रह्मर्षिः सर्वेषां भयदस्तदा
स कदाचिन्महामेरोः पार्श्वे किन्नरसेविते । सम्प्राप्य देवतास्तत्र पूजयामास नित्यशः
उषितस्तत्र वर्षं तु किन्नरीभिः स पूजितः । महेन्द्रं द्रष्टुकामोऽसौ स्वर्लोकं प्रययौ मुनिः
तस्मिन्काले महातेजा गजारूढं महेश्वरम् । ददर्श सर्वदेवैस्तं पूज्यमानं शचीपतिम्
तं च दृष्ट्वा स हृष्टात्मा दुर्वासाः सुमहातपाः । पारिजातस्रजं तस्मै प्रददौ विनयान्वितः
आदाय देवताधीशस्तां स्रजं गजमूर्धनि । विन्यस्य तत्र देवेशः प्रययौ नन्दनं प्रति
करेणादाय तां मालां मदोद्रिक्तस्ततो गजः । पीडयित्वाथ चिक्षेप सञ्छिन्नां धरणीतले
ततः क्रुद्धो महातेजा दुर्वासा रक्तलोचनः । प्रशप्तवान्महेन्द्रं तं सन्तप्तक्रोधवह्निना
yatkaurmaṃ vaibhavaṃ viṣṇoḥ sarvalokanamaskṛtam | tadvakṣyāmi priye samyakśṛṇuṣvaikāgracetasā
atriputro mahātejā durvāsā iti viśrutaḥ | pracaṇḍaḥ sarvalokānāṃ kṣobhakārī mahātapāḥ
sa yayau himavatpṛṣṭhaṃ brahmarṣistapaso nidhiḥ | mamāṃśabhūto brahmarṣiḥ sarveṣāṃ bhayadastadā
sa kadācinmahāmeroḥ pārśve kinnarasevite | samprāpya devatāstatra pūjayāmāsa nityaśaḥ
uṣitastatra varṣaṃ tu kinnarībhiḥ sa pūjitaḥ | mahendraṃ draṣṭukāmo'sau svarlokaṃ prayayau muniḥ
tasminkāle mahātejā gajārūḍhaṃ maheśvaram | dadarśa sarvadevaistaṃ pūjyamānaṃ śacīpatim
taṃ ca dṛṣṭvā sa hṛṣṭātmā durvāsāḥ sumahātapāḥ | pārijātasrajaṃ tasmai pradadau vinayānvitaḥ
ādāya devatādhīśastāṃ srajaṃ gajamūrdhani | vinyasya tatra deveśaḥ prayayau nandanaṃ prati
kareṇādāya tāṃ mālāṃ madodriktastato gajaḥ | pīḍayitvātha cikṣepa sañchinnāṃ dharaṇītale
tataḥ kruddho mahātejā durvāsā raktalocanaḥ | praśaptavānmahendraṃ taṃ santaptakrodhavahninā
«То черепашье величие Вишну, чтимое всеми мирами, поведаю тебе, о милая; слушай как должно, сосредоточенным сердцем. Сын Атри, весьма пламенный, прославленный как Дурваса, был яростен, наводил смятение на все миры и был великим подвижником. Он пошёл на склон Химавата — брахмариши, сокровищница подвижничества; сущий моею долею брахмариши, внушавший тогда страх всем. Однажды, достигнув склона великой Меру, посещаемого киннарами, он постоянно почитал там божества. Прожив там год и чтимый киннарами, желая видеть великого Индру, мудрец отправился в мир небес. В то время увидел он великого владыку, восседающего на слоне, — супруга Шачи, почитаемого всеми богами. Увидев его, весьма великий подвижник Дурваса возрадовался душою и, исполненный учтивости, поднёс ему венок из париджаты. Владыка божеств взял тот венок и, положив его на голову слона, отправился в Нандану. А слон, распалённый течкою, взял венок хоботом, измял его и бросил разорванным на землю. Тогда весьма пламенный Дурваса разгневался, с красными очами, и, распалённый огнём гнева, проклял великого Индру.
154d496bfcdb · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:06 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Индра не бросил венок наземь — он положил его на голову слона, куда кладут почётное. Оскорбление вышло не из умысла, а из небрежности к тому, что дарено; этого и оказалось довольно.