श्रुत्वा वस् तु समग्रं तद् धर्मात्मा धर्मसंहितम् । व्यक्तम् अन्वेषते भूयो यद् वृत्तं तस्य धीमतः ॥
उपस्पृश्योदकं संयन् मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः । प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ॥
जन्म रामस्य सुमहद् वीर्यं सर्वानुकूलताम् । लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ॥
नानाचित्राः कथाश् चान्या विश्वामित्रसहायने । जानक्याश् च विवाहं च धनुषश् च विभेदनम् ॥
रामरामविवादं च गुणान् दाशरथेस् तथा । तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ॥
व्याघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम् । राज्ञः शोकं विलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ॥
प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् । निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ॥
गङ्गायाश् चाभिसंतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् । भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच् चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥
वास्तुकर्मनिवेशं च भरतागमनं तथा । प्रसादनं च रामस्य पितुश् च सलिलक्रियाम् ॥
पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्राम निवासनम् । दण्डकारण्यगमनं सुतीक्ष्णेन समागमम् ॥
śrutvā vas tu samagraṃ tad dharmātmā dharmasaṃhitam | vyaktam anveṣate bhūyo yad vṛttaṃ tasya dhīmataḥ ||
upaspṛśyodakaṃ saṃyan muniḥ sthitvā kṛtāñjaliḥ | prācīnāgreṣu darbheṣu dharmeṇānveṣate gatim ||
janma rāmasya sumahad vīryaṃ sarvānukūlatām | lokasya priyatāṃ kṣāntiṃ saumyatāṃ satyaśīlatām ||
nānācitrāḥ kathāś cānyā viśvāmitrasahāyane | jānakyāś ca vivāhaṃ ca dhanuṣaś ca vibhedanam ||
rāmarāmavivādaṃ ca guṇān dāśarathes tathā | tathābhiṣekaṃ rāmasya kaikeyyā duṣṭabhāvatām ||
vyāghātaṃ cābhiṣekasya rāmasya ca vivāsanam | rājñaḥ śokaṃ vilāpaṃ ca paralokasya cāśrayam ||
prakṛtīnāṃ viṣādaṃ ca prakṛtīnāṃ visarjanam | niṣādādhipasaṃvādaṃ sūtopāvartanaṃ tathā ||
gaṅgāyāś cābhisaṃtāraṃ bharadvājasya darśanam | bharadvājābhyanujñānāc citrakūṭasya darśanam ||
vāstukarmaniveśaṃ ca bharatāgamanaṃ tathā | prasādanaṃ ca rāmasya pituś ca salilakriyām ||
pādukāgryābhiṣekaṃ ca nandigrāma nivāsanam | daṇḍakāraṇyagamanaṃ sutīkṣṇena samāgamam ||
Услышав полное содержание этой истории, праведный Вальмики, согласный с дхармой, снова стал ясно созерцать всё, что произошло с мудрым Рамой. Очистившись водой, собравшись, встав со сложенными ладонями на траве дарбха, концы которой были обращены на восток, мудрец через дхарму стал постигать ход событий. Он увидел великое рождение Рамы, его доблесть, благожелательность ко всем, любовь мира к нему, терпение, мягкость и правдивый нрав; разнообразные чудесные события с Вишвамитрой, брак Джанаки, разлом лука, встречу Рамы с Парашурамой и качества сына Дашаратхи. Он увидел помазание Рамы, злой настрой Кайкейи, срыв помазания, изгнание Рамы, скорбь и стенания царя и его уход в иной мир; печаль подданных, их возвращение, беседу с владыкой нишадов и возвращение возницы; переправу через Гангу, встречу с Бхарадваджей, достижение Читракуты с его благословения, устройство жилища, приход Бхараты, просьбу к Раме вернуться и водный обряд для отца; посвящение сандалий, пребывание в Нандиграме, уход в Дандакаранью и встречу с Сутикшной.
d666beb8fb23 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Эта сарга показывает, что Вальмики не просто записывает услышанное. Он очищается, собирает ум и через дхарму видит весь путь Рамы. История раскрывается как единая ткань: рождение, добродетели, царский долг, изгнание, скорбь, верность Бхараты и начало лесного пути. Так поэма получает форму не из случайной памяти, а из созерцания, где каждый эпизод связан с дхармой Рамы.