रामायण
Васиштха убеждает Дашаратху сдержать обещание1.20.1-4
82 / 2464
रामायण · 1.20.1-4
देवनागरी

तच् छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम् । समन्युः कौशिको वाक्यं प्रत्युवच महीपतिम् ॥
पूर्वम् अर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुम् इच्छसि । रागवाणाम् अयुक्तो ऽयं कुलस्यास्य विपर्ययः ॥
यद् इदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथागतम् । मिथ्याप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सबान्धवः ॥
तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । चचाल वसुधा कृत्स्ना विवेश च भयं सुरान् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tac chrutvā vacanaṃ tasya snehaparyākulākṣaram | samanyuḥ kauśiko vākyaṃ pratyuvaca mahīpatim ||
pūrvam arthaṃ pratiśrutya pratijñāṃ hātum icchasi | rāgavāṇām ayukto 'yaṃ kulasyāsya viparyayaḥ ||
yad idaṃ te kṣamaṃ rājan gamiṣyāmi yathāgatam | mithyāpratijñaḥ kākutstha sukhī bhava sabāndhavaḥ ||
tasya roṣaparītasya viśvāmitrasya dhīmataḥ | cacāla vasudhā kṛtsnā viveśa ca bhayaṃ surān ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तत्tatто; это
श्रुत्वाśrutvāуслышав; выслушав
वचनम्vacanamслово; речь
तस्यtasyaего; Дашаратхи
स्नेहपर्याकुलाक्षरम्snehaparyākulākṣaramсо словами, сбитыми привязанностью; с речью, смущённой любовью
समन्युःsamanyuḥс гневом; разгневанный
कौशिकःkauśikaḥКаушика; Вишвамитра
वाक्यम्vākyamслово; речь
प्रत्युवचpratyuvacaответил; сказал в ответ
महीपतिम्mahīpatimвладыке земли; царю
पूर्वम्pūrvamпрежде; раньше
अर्थम्arthamдело; цель
प्रतिश्रुत्यpratiśrutyaпообещав; дав слово
प्रतिज्ञाम्pratijñāmобещание; обет
हातुम्hātumоставить; нарушить
इच्छसिicchasiты желаешь; хочешь
राघवाणाम्rāghavāṇāmРагхавов; рода Рагху
अयुक्तःayuktaḥнеподходящий; недостойный
अयम्ayamэтот; такой
कुलस्य अस्यkulasya asyaэтого рода; этой династии
विपर्ययःviparyayaḥпереворот; падение порядка
यत्yatчто; если
इदम्idamэто; такое
तेteтебе; для тебя
क्षमम्kṣamamподходящее; приемлемое
राजन्rājanо царь; правитель
गमिष्यामिgamiṣyāmiя уйду; отправлюсь
यथागतम्yathāgatamкак пришёл; тем же путём
मिथ्याप्रतिज्ञःmithyāpratijñaḥложный в обещании; нарушивший обет
काकुत्स्थkākutsthaо Какутстха; потомок Какутстхи
सुखी भवsukhī bhavaбудь счастлив; живи спокойно
सबान्धवःsabāndhavaḥс родственниками; вместе с близкими
तस्यtasyaего; того
रोषपरीतस्यroṣaparītasyaохваченного гневом; объятого яростью
विश्वामित्रस्यviśvāmitrasyaВишвамитры; мудреца Вишвамитры
धीमतःdhīmataḥмудрого; разумного
चचालcacālaзадрожала; поколебалась
वसुधाvasudhāземля; земная твердь
कृत्स्नाkṛtsnāвся; целиком
विवेश चviveśa caи вошёл; и проник
भयम्bhayamстрах; ужас
सुरान्surānв богов; в девов
अनुवाद

Услышав речь Дашаратхи, слова которой были смущены привязанностью, разгневанный Каушика ответил владыке земли: «Прежде пообещав исполнить дело, теперь ты хочешь нарушить обещание. Такой переворот недостоин рода Рагхавов. Если это кажется тебе приемлемым, о царь, я уйду тем же путём, каким пришёл. О Какутстха, будь счастлив со своими близкими, став ложным в обещании». Когда мудрый Вишвамитра был охвачен таким гневом, вся земля задрожала, и страх проник даже в богов.

संस्करण

bdc883f92225 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से