रामायण
Бхагиратха просит Брахму о нисхождении Ганги1.41.5-10
178 / 2464
रामायण · 1.41.5-10
देवनागरी

दिलीपस् तु महातेजाः श्रुत्वा पैतामहं वधम् । दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥
कथं गङ्गावतरणं कथं तेषां जलक्रिया । तारयेयं कथं चैतान् इति चिन्ता परो ऽभवत् ॥
तस्य चिन्तयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मनः । पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिकः ॥
दिलीपस् तु महातेजा यज्ञैर् बहुभिर् इष्टवान् । त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यम् अकारयत् ॥
अगत्वा निश्चयं राजा तेषाम् उद्धरणं प्रति । व्याधिना नरशार्दूल कालधर्मम् उपेयिवान् ॥
इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा । रम्ये भगीरथं पुत्रम् अभिषिच्य नरर्षभः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dilīpas tu mahātejāḥ śrutvā paitāmahaṃ vadham | duḥkhopahatayā buddhyā niścayaṃ nādhyagacchata ||
kathaṃ gaṅgāvataraṇaṃ kathaṃ teṣāṃ jalakriyā | tārayeyaṃ kathaṃ caitān iti cintā paro 'bhavat ||
tasya cintayato nityaṃ dharmeṇa viditātmanaḥ | putro bhagīratho nāma jajñe paramadhārmikaḥ ||
dilīpas tu mahātejā yajñair bahubhir iṣṭavān | triṃśadvarṣasahasrāṇi rājā rājyam akārayat ||
agatvā niścayaṃ rājā teṣām uddharaṇaṃ prati | vyādhinā naraśārdūla kāladharmam upeyivān ||
indralokaṃ gato rājā svārjitenaiva karmaṇā | ramye bhagīrathaṃ putram abhiṣicya nararṣabhaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दिलीपः तुdilīpaḥ tuДилипа же; а Дилипа
महातेजाःmahātejāḥвеликосияющий; великой силы
श्रुत्वाśrutvāуслышав; узнав
पैतामहम्paitāmahamдедовское; относящееся к дедам
वधम्vadhamгибель; убийство
दुःखोपहतयाduḥkhopahatayāпоражённой скорбью; угнетённой печалью
बुद्ध्याbuddhyāмыслью; разумом
निश्चयम्niścayamрешение; определённость
naне; ни
अध्यगच्छतadhyagacchataобрёл; нашёл
कथम्kathamкак; каким образом
गङ्गावतरणम्gaṅgāvataraṇamнисхождение Ганги; приход Ганги
कथम्kathamкак; каким образом
तेषाम्teṣāmих; этих
जलक्रियाjalakriyāводный обряд; поминальное возлияние
तारयेयम्tārayeyamя переправлю; освобожу
कथम् चkatham caи как; каким же образом
एतान्etānэтих; их
इतिitiтак; с такими мыслями
चिन्तापरःcintāparaḥпогружённый в размышление; занятый заботой
अभवत्abhavatстал; сделался
तस्यtasyaего; у него
चिन्तयतःcintayataḥразмышляющего; постоянно думающего
नित्यम्nityamпостоянно; всегда
धर्मेणdharmeṇaдхармой; праведностью
विदितात्मनःviditātmanaḥпознавшего себя; чья душа известна праведностью
पुत्रःputraḥсын; ребёнок
भगीरथः नामbhagīrathaḥ nāmaпо имени Бхагиратха; Бхагиратха
जज्ञेjajñeродился; появился
परमधार्मिकःparamadhārmikaḥв высшей степени праведный; чрезвычайно дхармичный
दिलीपः तुdilīpaḥ tuДилипа же; а Дилипа
महातेजाःmahātejāḥвеликосияющий; великой силы
यज्ञैःyajñaiḥжертвоприношениями; обрядами
बहुभिःbahubhiḥмногими; многочисленными
इष्टवान्iṣṭavānсовершал жертвы; почитал
त्रिंशत्triṃśatтридцать; тридцатью
वर्षसहस्राणिvarṣasahasrāṇiтысяч лет; лет тысячами
राजाrājāцарь; правитель
राज्यम्rājyamцарством; правлением
अकारयत्akārayatуправлял; осуществлял
अगत्वाagatvāне достигнув; не придя к
निश्चयम्niścayamрешению; определённости
राजाrājāцарь; правитель
तेषाम्teṣāmих; этих
उद्धरणम्uddharaṇamосвобождение; извлечение
प्रतिpratiотносительно; по поводу
व्याधिनाvyādhināболезнью; недугом
नरशार्दूलnaraśārdūlaо тигр среди людей; о лучший из людей
कालधर्मम्kāladharmamзакон времени; смертный удел
उपेयिवान्upeyivānдостиг; пришёл к
इन्द्रलोकम्indralokamмира Индры; Индралоки
गतःgataḥушёл; достиг
राजाrājāцарь; правитель
स्वार्जितेन एवsvārjitena evaименно собственно заработанным; своими заслугами
कर्मणाkarmaṇāдействием; кармой
रम्येramyeпрекрасного; приятного
भगीरथम्bhagīrathamБхагиратху; сына Бхагиратху
पुत्रम्putramсына; ребёнка
अभिषिच्यabhiṣicyaпомазав; посвятив
नरर्षभःnararṣabhaḥбык среди людей; лучший из людей
अनुवाद

Великосияющий Дилипа, узнав о гибели дедов, был поражён скорбью и не мог найти решения: «Как привести Гангу? Как совершить для них водный обряд? Как мне переправить их?» Так он был погружён в заботу. У него, постоянно размышлявшего и праведностью познавшего себя, родился сын по имени Бхагиратха, в высшей степени праведный. Великосияющий Дилипа совершал многие жертвоприношения и правил царством тридцать тысяч лет. Но, не найдя решения об освобождении предков, о тигр среди людей, он был поражён болезнью и пришёл к закону времени. Помазав на царство прекрасного сына Бхагиратху, этот лучший из людей своими заслугами достиг мира Индры.

संस्करण

fceed8cffc95 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से