रामायण
Васиштха излагает род Икшваку1.69.1-8
291 / 2464
रामायण · 1.69.1-8
देवनागरी

ततः प्रभाते जनकः कृतकर्मा महर्षिभिः । उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः शतानन्दं पुरोहितम् ॥
भ्राता मम महातेजा यवीयान् अतिधार्मिकः । कुशध्वज इति ख्यातः पुरीम् अध्यवसच् छुभाम् ॥
वार्याफलकपर्यन्तां पिबन्न् इक्षुमतीं नदीम् । सांकाश्यां पुण्यसंकाशां विमानम् इव पुष्पकम् ॥
तम् अहं द्रष्टुम् इच्छामि यज्ञगोप्ता स मे मतः । प्रीतिं सो ऽपि महातेजा इंमां भोक्ता मया सह ॥
शासनात् तु नरेन्द्रस्य प्रययुः शीघ्रवाजिभिः । समानेतुं नरव्याघ्रं विष्णुम् इन्द्राज्ञया यथा ॥
आज्ञया तु नरेन्द्रस्य आजगाम कुशध्वजः ॥
स ददर्श महात्मानं जनकं धर्मवत्सलम् । सो ऽभिवाद्य शतानन्दं राजानं चापि धार्मिकम् ॥
राजार्हं परमं दिव्यम् आसनं चाध्यरोहत । उपविष्टाव् उभौ तौ तु भ्रातराव् अमितौजसौ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ prabhāte janakaḥ kṛtakarmā maharṣibhiḥ | uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ śatānandaṃ purohitam ||
bhrātā mama mahātejā yavīyān atidhārmikaḥ | kuśadhvaja iti khyātaḥ purīm adhyavasac chubhām ||
vāryāphalakaparyantāṃ pibann ikṣumatīṃ nadīm | sāṃkāśyāṃ puṇyasaṃkāśāṃ vimānam iva puṣpakam ||
tam ahaṃ draṣṭum icchāmi yajñagoptā sa me mataḥ | prītiṃ so 'pi mahātejā iṃmāṃ bhoktā mayā saha ||
śāsanāt tu narendrasya prayayuḥ śīghravājibhiḥ | samānetuṃ naravyāghraṃ viṣṇum indrājñayā yathā ||
ājñayā tu narendrasya ājagāma kuśadhvajaḥ ||
sa dadarśa mahātmānaṃ janakaṃ dharmavatsalam | so 'bhivādya śatānandaṃ rājānaṃ cāpi dhārmikam ||
rājārhaṃ paramaṃ divyam āsanaṃ cādhyarohata | upaviṣṭāv ubhau tau tu bhrātarāv amitaujasau ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततःtataḥзатем; после этого
प्रभातेprabhāteна рассвете; утром
जनकःjanakaḥДжанака; царь Джанака
कृतकर्माkṛtakarmāсовершивший обряды; исполнивший обязанности
महर्षिभिःmaharṣibhiḥс махарши; с великими риши
उवाचuvācaсказал; произнёс
वाक्यम्vākyamслово; речь
वाक्यज्ञःvākyajñaḥзнаток речи; искусный в слове
शतानन्दम्śatānandamШатананде; к Шатананде
पुरोहितम्purohitamпурохите; семейному жрецу
भ्राताbhrātāбрат; мой брат
ममmamaмой; у меня
महातेजाःmahātejāḥвеликосияющий; обладающий великой силой
यवीयान्yavīyānмладший; более юный
अतिधार्मिकःatidhārmikaḥкрайне праведный; очень следующий дхарме
कुशध्वजःkuśadhvajaḥКушадхваджа; брат Кушадхваджа
इतिitiтак; под именем
ख्यातःkhyātaḥизвестный; прославленный
पुरीम्purīmгород; столицу
अध्यवसत्adhyavasatнаселял; жил в
शुभाम्śubhāmблагую; прекрасную
वार्याफलकपर्यन्ताम्vāryāphalakaparyantāmс границей у Варьапхалаки; оканчивающуюся у Варьапхалаки
पिबन्pibanпьющую; пользующуюся водами
इक्षुमतीम्ikṣumatīmИкшумати; реку Икшумати
नदीम्nadīmреку; водный поток
सांकाश्याम्sāṃkāśyāmСанкашью; город Санкашьи
पुण्यसंकाशाम्puṇyasaṃkāśāmподобную святыне; сияющую святостью
विमानम् इवvimānam ivaсловно воздушный дворец; как небесная колесница
पुष्पकम्puṣpakamПушпака; небесная колесница Пушпака
तम्tamего; того
अहम्ahamя; именно я
द्रष्टुम्draṣṭumувидеть; встретить
इच्छामिicchāmiжелаю; хочу
यज्ञगोप्ताyajñagoptāзащитник жертвы; хранитель обряда
सःsaḥон; тот
मेmeмой; для меня
मतःmataḥсчитается; признан
प्रीतिम्prītimрадость; счастье
सःsaḥон; тот
अपिapiтакже; тоже
महातेजाःmahātejāḥвеликосияющий; обладающий великой силой
इमाम्imāmэту; данную
भोक्ताbhoktāразделит; насладится
मयाmayāсо мной; вместе со мной
सहsahaвместе; совместно
शासनात्śāsanātпо приказу; по распоряжению
तुtuже; тогда
नरेन्द्रस्यnarendrasyaвладыки людей; царя
प्रययुःprayayuḥотправились; поехали
शीघ्रवाजिभिःśīghravājibhiḥна быстрых конях; с быстроногими скакунами
समानेतुम्samānetumпривести; доставить
नरव्याघ्रम्naravyāghramтигра среди людей; лучшего из мужей
विष्णुम्viṣṇumВишну; Господа Вишну
इन्द्राज्ञयाindrājñayāпо приказу Индры; по велению царя богов
यथाyathāкак; подобно
आज्ञयाājñayāпо приказу; по велению
तुtuже; затем
नरेन्द्रस्यnarendrasyaвладыки людей; царя
आजगामājagāmaприбыл; пришёл
कुशध्वजःkuśadhvajaḥКушадхваджа; царь Кушадхваджа
सःsaḥон; тот
ददर्शdadarśaувидел; созерцал
महात्मानम्mahātmānamвеликодушного; великую душу
जनकम्janakamДжанаку; царя Джанаку
धर्मवत्सलम्dharmavatsalamлюбящего дхарму; привязанного к праведности
सःsaḥон; тот
अभिवाद्यabhivādyaпоприветствовав; почтительно поклонившись
शतानन्दम्śatānandamШатананду; жреца Шатананду
राजानम्rājānamцаря; Джанаку
caи; также
अपिapiтакже; и
धार्मिकम्dhārmikamправедного; следующего дхарме
राजार्हम्rājārhamдостойное царя; подобающее правителю
परमम्paramamвысшее; превосходное
दिव्यम्divyamбожественное; прекрасное
आसनम्āsanamсиденье; трон
caи; также
अध्यरोहतadhyarohataзанял; взошёл на
उपविष्टौupaviṣṭauсевшие; когда сидели
उभौubhauоба; двое
तौtauте; эти
तुtuже; тогда
भ्रातरौbhrātarauбратья; два брата
अमितौजसौamitaujasauбезмерно сияющие; обладающие неизмеримой силой
अनुवाद

На рассвете Джанака, совершив обряды вместе с великими риши, искусный в речи, сказал своему пурохите Шатананде: «У меня есть младший брат, великосияющий и крайне праведный, известный как Кушадхваджа. Он живёт в прекрасной столице Санкашье, сияющей святостью, словно небесная колесница Пушпака, у реки Икшумати, с границей у Варьапхалаки. Я хочу увидеть его: он считается хранителем моей жертвы, и этот великосияющий тоже разделит со мной нынешнюю радость». По распоряжению царя посланники на быстрых конях отправились привести этого тигра среди людей, словно Вишну по приказу Индры. По царскому велению Кушадхваджа прибыл. Он увидел великодушного Джанаку, любящего дхарму, почтительно приветствовал Шатананду и праведного царя, а затем занял превосходное божественное сиденье, достойное царя.

संस्करण

9d5ecbf3bdd8 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से