मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च । दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ऽददात् । तौ स्मारय महाभागे सो ऽर्थो मा त्वाम् अतिक्रमेत् ॥
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयम् उत्थाप्य राघवः । व्यवस्थाप्य महाराजं त्वम् इमं वृणुया वरम् ॥
रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च । भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभः ॥
एवं प्रव्राजितश् चैव रामो ऽरामो भविष्यति । भरतश् च हतामित्रस् तव राजा भविष्यति ॥
येन कालेन रामश् च वनात् प्रत्यागमिष्यति । तेन कालेन पुत्रस् ते कृतमूलो भविष्यति । संगृहीतमनुष्यश् च सुहृद्भिः सार्धम् आत्मवान् ॥
प्राप्तकालं तु ते मन्ये राजानं वीतसाध्वसा । रामाभिषेकसंकल्पान् निगृह्य विनिवर्तय ॥
अनर्थम् अर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस् तया । हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थराम् इदम् अब्रवीत् ॥
maṇimuktāsuvarṇāni ratnāni vividhāni ca | dadyād daśaratho rājā mā sma teṣu manaḥ kṛthāḥ ||
yau tau devāsure yuddhe varau daśaratho 'dadāt | tau smāraya mahābhāge so 'rtho mā tvām atikramet ||
yadā tu te varaṃ dadyāt svayam utthāpya rāghavaḥ | vyavasthāpya mahārājaṃ tvam imaṃ vṛṇuyā varam ||
rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca | bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāṃ pārthivarṣabhaḥ ||
evaṃ pravrājitaś caiva rāmo 'rāmo bhaviṣyati | bharataś ca hatāmitras tava rājā bhaviṣyati ||
yena kālena rāmaś ca vanāt pratyāgamiṣyati | tena kālena putras te kṛtamūlo bhaviṣyati | saṃgṛhītamanuṣyaś ca suhṛdbhiḥ sārdham ātmavān ||
prāptakālaṃ tu te manye rājānaṃ vītasādhvasā | rāmābhiṣekasaṃkalpān nigṛhya vinivartaya ||
anartham artharūpeṇa grāhitā sā tatas tayā | hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharām idam abravīt ||
«Дашаратха может дать драгоценные камни, жемчуг, золото и разные сокровища, но не направляй на них сердце. О счастливейшая, напомни о тех двух дарах, которые Дашаратха дал тебе в бого-асурской войне; пусть это дело не пройдёт мимо тебя. Когда Рагхава сам поднимет тебя и даст тебе дар, тогда, заставив великого царя подтвердить обещание, попроси такой дар: “Изгони Раму в лес на девять и пять лет, а Бхарата, лучший из царей, пусть станет царём земли”. Так изгнанный Рама лишится радости, а Бхарата, без соперников, станет твоим царём. К тому времени, когда Рама вернётся из леса, твой сын укоренится, соберёт людей, будет вместе с друзьями и станет уверен в себе. Я считаю это своевременным для тебя: отбросив страх, удержи царя и отврати его от решения помазать Раму». Так Мантхара заставила Кайкейи принять беду под видом пользы. Обрадованная и уверенная, Кайкейи сказала Мантхаре.
648edc5ef285 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Мантхара точно формулирует механизм катастрофы: не просто дать Бхарате царство, а удалить Раму на срок, достаточный для политического укоренения. Она называет это своевременным благом, но повествователь прямо раскрывает суть: беда принята под видом пользы.