रामायण
Рама скорбит в первую ночь за пределами страны2.47.1-5
511 / 2464
रामायण · 2.47.1-5
देवनागरी

स तं वृक्षं समासाद्य संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् । रामो रमयतां श्रेष्ठ इति होवाच लक्ष्मणम् ॥
अद्येयं प्रथमा रात्रिर् याता जनपदाद् बहिः । या सुमन्त्रेण रहिता तां नोत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु । योगक्षेमो हि सीताया वर्तते लक्ष्मणावयोः ॥
रात्रिं कथं चिद् एवेमां सौमित्रे वर्तयामहे । उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥
स तु संविश्य मेदिन्यां महार्हशयनोचितः । इमाः सौमित्रये रामो व्याजहार कथाः शुभाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa taṃ vṛkṣaṃ samāsādya saṃdhyām anvāsya paścimām | rāmo ramayatāṃ śreṣṭha iti hovāca lakṣmaṇam ||
adyeyaṃ prathamā rātrir yātā janapadād bahiḥ | yā sumantreṇa rahitā tāṃ notkaṇṭhitum arhasi ||
jāgartavyam atandribhyām adya prabhṛti rātriṣu | yogakṣemo hi sītāyā vartate lakṣmaṇāvayoḥ ||
rātriṃ kathaṃ cid evemāṃ saumitre vartayāmahe | upāvartāmahe bhūmāv āstīrya svayam ārjitaiḥ ||
sa tu saṃviśya medinyāṃ mahārhaśayanocitaḥ | imāḥ saumitraye rāmo vyājahāra kathāḥ śubhāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सःsaḥон; тот
तं वृक्षंtaṃ vṛkṣaṃк тому дереву; это дерево
समासाद्यsamāsādyaдостигнув; подойдя к
संध्याम्saṃdhyāmсандхью; вечерний обряд
अन्वास्यanvāsyaсовершив; исполнив
पश्चिमाम्paścimāmзападную; вечернюю
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
रमयतां श्रेष्ठःramayatāṃ śreṣṭhaḥлучший из радующих; лучший среди приносящих радость
इति ह उवाचiti ha uvācaтак сказал; так произнёс
लक्ष्मणम्lakṣmaṇamЛакшмане; Лакшману
अद्यadyaсегодня; ныне
इयंiyaṃэта; вот эта
प्रथमा रात्रिःprathamā rātriḥпервая ночь; первая ночная пора
याताyātāпрошла; миновала
जनपदात् बहिःjanapadāt bahiḥза пределами страны; вне населённой области
याкоторая; та, что
सुमन्त्रेण रहिताsumantreṇa rahitāбез Сумантры; лишённая Сумантры
तांtāṃеё; эту ночь
न उत्कण्ठितुम् अर्हसिna utkaṇṭhitum arhasiты не должен тосковать; не следует тебе тревожиться
जागर्तव्यम्jāgartavyamнужно бодрствовать; следует быть настороже
अतन्द्रिभ्याम्atandribhyāmнам двум без лени; обоим неутомимым
अद्य प्रभृतिadya prabhṛtiс сегодняшнего дня; начиная с нынешнего
रात्रिषुrātriṣuпо ночам; в ночные часы
योगक्षेमः हिyogakṣemaḥ hiведь безопасность и благополучие; защита и сохранение
सीतायाःsītāyāḥСиты; для Ситы
वर्ततेvartateлежит; пребывает
लक्ष्मणlakṣmaṇaо Лакшмана; Лакшмана
आवयोःāvayoḥна нас двоих; у нас обоих
रात्रिंrātriṃночь; ночную пору
कथं चित् एवkathaṃ cit evaкак-нибудь; кое-как
इमांimāṃэту; нынешнюю
सौमित्रेsaumitreо Саумитри; сын Сумитры
वर्तयामहेvartayāmaheпроведём; протянем
उपावर्तामहेupāvartāmaheляжем; устроимся
भूमौbhūmauна земле; на земле самой
आस्तीर्यāstīryaрасстелив; постелив
स्वयम् आर्जितैःsvayam ārjitaiḥсобранным нами самими; тем, что сами добыли
सः तुsaḥ tuон же; тот же
संविश्यsaṃviśyaулёгшись; расположившись
मेदिन्यांmedinyāṃна земле; на земной поверхности
महार्हशयनोचितःmahārhaśayanocitaḥпривыкший к драгоценному ложу; достойный роскошной постели
इमाःimāḥэти; такие
सौमित्रयेsaumitrayeСаумитри; Лакшмане
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
व्याजहारvyājahāraпроизнёс; изрёк
कथाः शुभाःkathāḥ śubhāḥблагие речи; добрые слова
अनुवाद

Достигнув того дерева и совершив вечернюю сандхью, Рама, лучший из приносящих радость, сказал Лакшмане: «Сегодня прошла первая ночь за пределами страны, ночь без Сумантры; не следует тебе из-за неё тосковать. С этого дня нам обоим нужно бодрствовать по ночам, о Лакшмана, ведь защита и благополучие Ситы лежат на нас двоих. Эту ночь, о Саумитри, мы как-нибудь проведём: ляжем на землю, расстелив то, что сами собрали». И Рама, достойный драгоценного ложа, улёгся на земле и произнёс Саумитри такие добрые слова.

संस्करण

c2d2e896baaa · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से