शत्रुघ्नश् चापि भरतं दृष्ट्वा शोकपरिप्लुतम् । विसंज्ञो न्यपतद् भूमौ भूमिपालम् अनुस्मरन् ॥
उन्मत्त इव निश्चेता विललाप सुदुःखितः । स्मृत्वा पितुर् गुणाङ्गानि तानि तानि तदा तदा ॥
मन्थरा प्रभवस् तीव्रः कैकेयीग्राहसंकुलः । वरदानमयो ऽक्षोभ्यो ऽमज्जयच् छोकसागरः ॥
सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया । क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतो भवान् ॥
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च । प्रवारयसि नः सर्वांस् तन् नः को ऽद्य करिष्यति ॥
अवदारण काले तु पृथिवी नावदीर्यते । विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ॥
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे चारण्यम् आश्रिते । किं मे जीवित सामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकुपालिताम् । अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपोवनम् ॥
śatrughnaś cāpi bharataṃ dṛṣṭvā śokapariplutam | visaṃjño nyapatad bhūmau bhūmipālam anusmaran ||
unmatta iva niścetā vilalāpa suduḥkhitaḥ | smṛtvā pitur guṇāṅgāni tāni tāni tadā tadā ||
mantharā prabhavas tīvraḥ kaikeyīgrāhasaṃkulaḥ | varadānamayo 'kṣobhyo 'majjayac chokasāgaraḥ ||
sukumāraṃ ca bālaṃ ca satataṃ lālitaṃ tvayā | kva tāta bharataṃ hitvā vilapantaṃ gato bhavān ||
nanu bhojyeṣu pāneṣu vastreṣv ābharaṇeṣu ca | pravārayasi naḥ sarvāṃs tan naḥ ko 'dya kariṣyati ||
avadāraṇa kāle tu pṛthivī nāvadīryate | vihīnā yā tvayā rājñā dharmajñena mahātmanā ||
pitari svargam āpanne rāme cāraṇyam āśrite | kiṃ me jīvita sāmarthyaṃ pravekṣyāmi hutāśanam ||
hīno bhrātrā ca pitrā ca śūnyām ikṣvākupālitām | ayodhyāṃ na pravekṣyāmi pravekṣyāmi tapovanam ||
Увидев Бхарату, затопленного скорбью, Шатругхна, вспоминая царя, тоже лишился сознания и упал на землю. Словно обезумевший, без чувств, он, глубоко страдая, снова и снова вспоминал добродетели отца и причитал: «Жгучий океан скорби, порождённый Мантхарой, полный страшной Кайкейи как чудовищного захвата, состоящий из дарования тех даров и непереходимый, потопил нас. Отец, куда ты ушёл, оставив Бхарату, нежного, юного, всегда лелеемого тобой, теперь плачущего? Разве ты не одаривал нас всех едой, питьём, одеждами и украшениями? Кто теперь сделает это для нас? Почему земля не разверзается в час, когда должна разверзнуться, лишившись тебя, праведного и великодушного царя? Когда отец ушёл на небо, а Рама удалился в лес, какая мне сила жить? Я войду в огонь. Лишённый брата и отца, я не войду в пустую Айодхью, хранимую Икшваку; я уйду в лес подвижников».
3b1b8b3d7d33 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Плач Шатругхны раскрывает другую грань скорби: он видит бедствие как целый океан, поднятый Мантхарой и Кайкейи. Но даже в отчаянии его мысль тянется туда же, куда и сердце Бхараты: не к трону, а к лесу, где находится Рама.