तच् छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरतः सह मन्त्रिभिः । इङ्गुदीमूलम् आगम्य रामशय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥
अब्रवीज् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना । शर्वरी शयिता भूमाव् इदम् अस्य विमर्दितम् ॥
महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता । जातो दशरथेनोर्व्यां न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥
अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये । शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले ॥
प्रासादाग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा । हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु ॥
पुष्पसंचयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु । पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसंघरुतेषु च ॥
गीतवादित्रनिर्घोषैर् वराभरणनिःस्वनैः । मृदङ्गवरशब्दैश् च सततं प्रतिबोधितः ॥
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूतमागधैः । गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिश् च परंतपः ॥
tac chrutvā nipuṇaṃ sarvaṃ bharataḥ saha mantribhiḥ | iṅgudīmūlam āgamya rāmaśayyām avekṣya tām ||
abravīj jananīḥ sarvā iha tena mahātmanā | śarvarī śayitā bhūmāv idam asya vimarditam ||
mahābhāgakulīnena mahābhāgena dhīmatā | jāto daśarathenorvyāṃ na rāmaḥ svaptum arhati ||
ajinottarasaṃstīrṇe varāstaraṇasaṃcaye | śayitvā puruṣavyāghraḥ kathaṃ śete mahītale ||
prāsādāgra vimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā | haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu ||
puṣpasaṃcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu | pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṃgharuteṣu ca ||
gītavāditranirghoṣair varābharaṇaniḥsvanaiḥ | mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ ||
bandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ | gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca paraṃtapaḥ ||
Выслушав всё это подробно, Бхарата вместе с советниками подошёл к подножию ингуди и, увидев ложе Рамы, сказал всем матерям: «Здесь этот великодушный провёл ночь на земле; вот трава, примятая его телом. Рама, рождённый в мире от мудрого и славного Дашаратхи, из столь благородного рода, не должен спать так. Как тигр среди людей, привыкший возлежать на лучших покрывалах и оленьих шкурах, теперь лежит на земле? Его всегда будили на верхах дворцов, в покоях и на террасах с золотыми и серебряными полами, с лучшими ложами, среди цветов, запаха сандала и агара, в светлых, как белые облака, палатах, где кричали попугаи. Его пробуждали песни, музыка, звон украшений, прекрасный бой мриданг, придворные певцы, многочисленные суты и магадхи, подобающие песни и хвалы».
2418273e5eb3 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Бхарата не просто видит траву: он сопоставляет её с царским ложем Рамы. Контраст показывает глубину отречения Рамы и одновременно разоблачает цену царства, добытого через неправду.