निविष्टायां तु सेनायाम् उत्सुको भरतस् तदा । जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुघ्नम् अनुदर्शयन् ॥
ऋषिं वसिष्ठं संदिश्य मातॄर् मे शीघ्रम् आनय । इति तरितम् अग्रे स जागम गुरुवत्सलः ॥
सुमन्त्रस् त्व् अपि शतुघ्नम् अदूराद् अन्वपद्यत । रामदार्शनजस् तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥
गच्छन्न् एवाथ भरतस् तापसालयसंस्थिताम् । भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमान् उटजं च ददर्श ह ॥
शालायास् त्व् अग्रतस् तस्या ददर्श भरतस् तदा । काष्टानि चावभग्नानि पुष्पाण्य् अवचितानि च ॥
ददर्श च वने तस्मिन् महतः संचयान् कृतान् । मृगाणां महिषाणां च करीषैः शीतकारणात् ॥
गच्छन् एव महाबाहुर् द्युतिमान् भरतस् तदा । शत्रुघ्नं चाब्रवीद् धृष्टस् तान् अमात्यांश् च सर्वशः ॥
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यम् अब्रवीत् । नातिदूरे हि मन्ये ऽहं नदीं मन्दाकिनीम् इतः ॥
उच्चैर् बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेद् अयम् । अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुम् इच्छता ॥
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम् । शैलपार्श्वे परिक्रान्तम् अन्योन्यम् अभिगर्जताम् ॥
यम् एवाधातुम् इच्छन्ति तापसाः सततं वने । तस्यासौ दृश्यते धूमः संकुलः कृष्टवर्त्मनः ॥
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसत्कारकारिणम् । आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिम् इव राघवम् ॥
niviṣṭāyāṃ tu senāyām utsuko bharatas tadā | jagāma bhrātaraṃ draṣṭuṃ śatrughnam anudarśayan ||
ṛṣiṃ vasiṣṭhaṃ saṃdiśya mātṝr me śīghram ānaya | iti taritam agre sa jāgama guruvatsalaḥ ||
sumantras tv api śatughnam adūrād anvapadyata | rāmadārśanajas tarṣo bharatasyeva tasya ca ||
gacchann evātha bharatas tāpasālayasaṃsthitām | bhrātuḥ parṇakuṭīṃ śrīmān uṭajaṃ ca dadarśa ha ||
śālāyās tv agratas tasyā dadarśa bharatas tadā | kāṣṭāni cāvabhagnāni puṣpāṇy avacitāni ca ||
dadarśa ca vane tasmin mahataḥ saṃcayān kṛtān | mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca karīṣaiḥ śītakāraṇāt ||
gacchan eva mahābāhur dyutimān bharatas tadā | śatrughnaṃ cābravīd dhṛṣṭas tān amātyāṃś ca sarvaśaḥ ||
manye prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yam abravīt | nātidūre hi manye 'haṃ nadīṃ mandākinīm itaḥ ||
uccair baddhāni cīrāṇi lakṣmaṇena bhaved ayam | abhijñānakṛtaḥ panthā vikāle gantum icchatā ||
idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām | śailapārśve parikrāntam anyonyam abhigarjatām ||
yam evādhātum icchanti tāpasāḥ satataṃ vane | tasyāsau dṛśyate dhūmaḥ saṃkulaḥ kṛṣṭavartmanaḥ ||
atrāhaṃ puruṣavyāghraṃ gurusatkārakāriṇam | āryaṃ drakṣyāmi saṃhṛṣṭo maharṣim iva rāghavam ||
Когда войско расположилось, взволнованный Бхарата пошёл увидеть брата, ведя с собой Шатругхну. Почтительный к старшим, он поручил риши Васиштхе: «Скорее приведи моих матерей», — и быстро пошёл вперёд. Сумантра тоже последовал неподалёку за Шатругхной: жажда увидеть Раму была у него такой же, как у Бхараты. Продвигаясь дальше, славный Бхарата увидел лиственную хижину брата, стоящую в обители подвижников, и сам шалаш. Перед хижиной он увидел наломанные дрова и собранные цветы, а в лесу — большие кучи помёта оленей и буйволов, собранные от холода. Продолжая идти, могучерукий сияющий Бхарата радостно сказал Шатругхне и всем советникам: «Думаю, мы достигли той местности, о которой говорил Бхарадваджа. Полагаю, Мандакини недалеко отсюда. Эти полосы коры, вероятно, высоко привязаны Лакшманой как знак пути для тех, кто захотел бы идти в сумерках. Вот следы быстрых слонов с высокими клыками, рычавших друг на друга на склоне горы. А вон виден густой дым от того огня, который подвижники постоянно поддерживают в лесу. Здесь я, радостный, увижу благородного Рагхаву, тигра среди людей, почитающего старших, словно великого риши».
bb5efe97b8a6 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Чем ближе Бхарата подходит, тем больше простые следы лесной жизни становятся для него знаками присутствия Рамы: дрова, цветы, привязанная кора, дым огня. Его сердце уже узнаёт ашрам до самой встречи.