रामायण
Агастья направляет Раму в Панчавати3.12.12-25
822 / 2464
रामायण · 3.12.12-25
देवनागरी

ततो ऽब्रवीन् मुनि श्रेष्ठः श्रुत्वा रामस्य भाषितम् । ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा धीरो धीरतरं वचः ॥
इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः । देशो बहुमृगः श्रीमान् पञ्चवट्य् अभिविश्रुतः ॥
तत्र गत्वाश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह । रमस्व त्वं पितुर् वाक्यं यथोक्तम् अनुपालयन् ॥
विदितो ह्य् एष वृत्तान्तो मम सर्वस् तवानघ । तपसश् च प्रभावेन स्नेहाद् दशरथस्य च ॥
हृदयस्थश् च ते छन्दो विज्ञातस् तपसा मया । इह वासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने ॥
अतश् च त्वाम् अहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीम् इति । स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते ॥
स देशः श्लाघनीयश् च नातिदूरे च राघव । गोदावर्याः समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते ॥
प्राज्यमूलफलैश् चैव नानाद्विज गणैर् युतः । विविक्तश् च महाबाहो पुण्यो रम्यस् तथैव च ॥
भवान् अपि सदारश् च शक्तश् च परिरक्षणे । अपि चात्र वसन् रामस् तापसान् पालयिष्यसि ॥
एतद् आलक्ष्यते वीर मधुकानां महद् वनम् । उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधम् अभिगच्छता ॥
ततः स्थलम् उपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः । ख्यातः पञ्चवटीत्य् एव नित्यपुष्पितकाननः ॥
अगस्त्येनैवम् उक्तस् तु रामः सौमित्रिणा सह । सात्कृत्यामन्त्रयाम् आस तम् ऋषिं सत्यवादिनम् ॥
तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ । तदाश्रमात् पञ्चवटीं जग्मतुः सह सीतया ॥
गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ; विषक्ततूणी समरेष्व् अकातरौ । यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा; प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato 'bravīn muni śreṣṭhaḥ śrutvā rāmasya bhāṣitam | dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ ||
ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ | deśo bahumṛgaḥ śrīmān pañcavaṭy abhiviśrutaḥ ||
tatra gatvāśramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha | ramasva tvaṃ pitur vākyaṃ yathoktam anupālayan ||
vidito hy eṣa vṛttānto mama sarvas tavānagha | tapasaś ca prabhāvena snehād daśarathasya ca ||
hṛdayasthaś ca te chando vijñātas tapasā mayā | iha vāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane ||
ataś ca tvām ahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīm iti | sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate ||
sa deśaḥ ślāghanīyaś ca nātidūre ca rāghava | godāvaryāḥ samīpe ca maithilī tatra raṃsyate ||
prājyamūlaphalaiś caiva nānādvija gaṇair yutaḥ | viviktaś ca mahābāho puṇyo ramyas tathaiva ca ||
bhavān api sadāraś ca śaktaś ca parirakṣaṇe | api cātra vasan rāmas tāpasān pālayiṣyasi ||
etad ālakṣyate vīra madhukānāṃ mahad vanam | uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodham abhigacchatā ||
tataḥ sthalam upāruhya parvatasyāvidūrataḥ | khyātaḥ pañcavaṭīty eva nityapuṣpitakānanaḥ ||
agastyenaivam uktas tu rāmaḥ saumitriṇā saha | sātkṛtyāmantrayām āsa tam ṛṣiṃ satyavādinam ||
tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau | tadāśramāt pañcavaṭīṃ jagmatuḥ saha sītayā ||
gṛhītacāpau tu narādhipātmajau; viṣaktatūṇī samareṣv akātarau | yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā; prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततो ऽब्रवीन् मुनि श्रेष्ठःtato 'bravīn muni śreṣṭhaḥтогда сказал лучший мудрец
श्रुत्वा रामस्य भाषितम्śrutvā rāmasya bhāṣitamуслышав речь Рамы
ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्माdhyātvā muhūrtaṃ dharmātmāпоразмыслив мгновение, праведный
धीरो धीरतरं वचःdhīro dhīrataraṃ vacaḥстойкий, ещё более стойкое слово
इतो द्वियोजने तातito dviyojane tātaотсюда в двух йоджанах, дитя
बहुमूलफलोदकःbahumūlaphalodakaḥс множеством кореньев, плодов и воды
देशो बहुमृगः श्रीमान्deśo bahumṛgaḥ śrīmānместность с множеством зверей, прекрасная
पञ्चवट्य् अभिविश्रुतःpañcavaṭy abhiviśrutaḥизвестная как Панчавати
तत्र गत्वाश्रमपदंtatra gatvāśramapadaṃтам, придя, обитель
कृत्वा सौमित्रिणा सहkṛtvā saumitriṇā sahaустроив вместе с Саумитри
रमस्व त्वं पितुर् वाक्यंramasva tvaṃ pitur vākyaṃрадуйся, исполняя слово отца
यथोक्तम् अनुपालयन्yathoktam anupālayanсоблюдая как сказано
विदितो ह्य् एष वृत्तान्तोvidito hy eṣa vṛttāntoведь известна эта история
मम सर्वस् तवानघmama sarvas tavānaghaмне вся твоя, о безгрешный
तपसश् च प्रभावेनtapasaś ca prabhāvenaи силой аскезы
स्नेहाद् दशरथस्य चsnehād daśarathasya caи из любви к Дашаратхе
हृदयस्थश् च ते छन्दोhṛdayasthaś ca te chandoи желание, находящееся в твоём сердце
विज्ञातस् तपसा मयाvijñātas tapasā mayāпознано мной аскезой
इह वासं प्रतिज्ञायiha vāsaṃ pratijñāyaпообещав здесь жить
मया सह तपोवनेmayā saha tapovaneсо мной в лесу подвижничества
अतश् च त्वाम् अहं ब्रूमिataś ca tvām ahaṃ brūmiпоэтому я говорю тебе
गच्छ पञ्चवटीम् इतिgaccha pañcavaṭīm itiиди в Панчавати
स हि रम्यो वनोद्देशोsa hi ramyo vanoddeśoведь та лесная область прекрасна
मैथिली तत्र रंस्यतेmaithilī tatra raṃsyateМайтхили там будет радоваться
स देशः श्लाघनीयश् चsa deśaḥ ślāghanīyaś caта местность достойна хвалы
नातिदूरे च राघवnātidūre ca rāghavaи не слишком далеко, о Рагхава
गोदावर्याः समीपे चgodāvaryāḥ samīpe caи рядом с Годавари
मैथिली तत्र रंस्यतेmaithilī tatra raṃsyateМайтхили там будет радоваться
प्राज्यमूलफलैश् चैवprājyamūlaphalaiś caivaс обильными кореньями и плодами
नानाद्विज गणैर् युतःnānādvija gaṇair yutaḥполная разных множеств птиц
विविक्तश् च महाबाहोviviktaś ca mahābāhoи уединённая, о могучерукий
पुण्यो रम्यस् तथैव चpuṇyo ramyas tathaiva caсвятая и также прекрасная
भवान् अपि सदारश् चbhavān api sadāraś caи ты с женой
शक्तश् च परिरक्षणेśaktaś ca parirakṣaṇeспособен к защите
अपि चात्र वसन् रामस्api cātra vasan rāmasи живя здесь, о Рама
तापसान् पालयिष्यसिtāpasān pālayiṣyasiты будешь охранять подвижников
एतद् आलक्ष्यते वीरetad ālakṣyate vīraэто видно, о герой
मधुकानां महद् वनम्madhukānāṃ mahad vanamбольшой лес мадхука
उत्तरेणास्य गन्तव्यंuttareṇāsya gantavyaṃк северу от него нужно идти
न्यग्रोधम् अभिगच्छताnyagrodham abhigacchatāнаправляясь к баньяну
ततः स्थलम् उपारुह्यtataḥ sthalam upāruhyaзатем поднявшись на ровное место
पर्वतस्याविदूरतःparvatasyāvidūrataḥнедалеко от горы
ख्यातः पञ्चवटीत्य् एवkhyātaḥ pañcavaṭīty evaизвестно именно как Панчавати
नित्यपुष्पितकाननःnityapuṣpitakānanaḥлес, всегда цветущий
अगस्त्येनैवम् उक्तस् तुagastyenaivam uktas tuтак сказанный Агастьей
रामः सौमित्रिणा सहrāmaḥ saumitriṇā sahaРама вместе с Саумитри
सात्कृत्यामन्त्रयाम् आसsātkṛtyāmantrayām āsaпочтительно простился
तम् ऋषिं सत्यवादिनम्tam ṛṣiṃ satyavādinamс тем риши, говорящим истину
तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौtau tu tenābhyanujñātauдвое же, им отпущенные
कृतपादाभिवन्दनौkṛtapādābhivandanauсовершив поклонение стопам
तदाश्रमात् पञ्चवटींtadāśramāt pañcavaṭīṃиз того ашрама в Панчавати
जग्मतुः सह सीतयाjagmatuḥ saha sītayāпошли вместе с Ситой
गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौgṛhītacāpau tu narādhipātmajauоба царских сына с взятыми луками
विषक्ततूणी समरेष्व् अकातरौviṣaktatūṇī samareṣv akātarauс привязанными колчанами, неустрашимые в битвах
यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणाyathopadiṣṭena pathā maharṣiṇāпо пути, указанному великим риши
प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौprajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitauони сосредоточенно пошли в Панчавати
अनुवाद

Услышав речь Рамы, лучший мудрец, праведный и твёрдый духом, немного поразмыслил и сказал ещё более твёрдое слово: «Отсюда, дитя, в двух йоджанах есть прекрасная местность, известная как Панчавати: там много кореньев, плодов, воды и зверей. Иди туда, устрой обитель вместе с Саумитри и живи радостно, как было сказано, исполняя слово отца. О безгрешный, вся твоя история известна мне — и силой аскезы, и из любви к Дашаратхе. Аскезой я узнал и желание твоего сердца: ты обещал жить здесь, со мной, в лесу подвижничества. Поэтому я говорю тебе: иди в Панчавати. Эта лесная область прекрасна, и Майтхили там будет радоваться. Место достойно похвалы, недалеко отсюда и близко к Годавари; там Майтхили будет счастлива. Оно изобильно кореньями и плодами, полно разных птиц, уединённо, свято и прекрасно, о могучерукий. Ты с женой способен жить там, и, пребывая там, о Рама, ты будешь охранять подвижников. Видишь, о герой, большой лес мадхука; иди к северу от него, направляясь к баньяну. Затем поднимись на ровное место недалеко от горы: там всегда цветущий лес, известный как Панчавати». Услышав это от Агастьи, Рама вместе с Саумитри почтительно простился с правдивым риши. Получив его разрешение и поклонившись его стопам, оба царских сына вместе с Ситой вышли из того ашрама в Панчавати. Взяв луки, с колчанами за плечами, неустрашимые в битвах, они сосредоточенно пошли в Панчавати путём, указанным великим риши.

संस्करण

e2c1bab44eea · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से