रामायण
Лакшмана рассказывает историю Рамы4.4.6-14
1062 / 2464
रामायण · 4.4.6-14
देवनागरी

राजा दशरथो नाम द्युतिमान् धर्मवत्सलः । तस्यायं पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥
शरण्यः सर्वभूतानां पितुर् निर्देशपारगः । वीरो दशरथस्यायं पुत्राणां गुणवत्तरः ॥
राज्याद् भ्रष्टो वने वस्तुं मया सार्धम् इहागतः । भार्यया च महातेजाः सीतयानुगतो वशी । दिनक्षये महातेजाः प्रभयेव दिवाकरः ॥
अहम् अस्यावरो भ्राता गुणैर् दास्यम् उपागतः । कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः ॥
सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूतहितात्मनः । ऐश्वर्येण विहीनस्य वनवासाश्रितस्य च ॥
रक्षसापहृता भार्या रहिते कामरूपिणा । तच् च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येनास्य सा हृता ॥
दनुर् नाम श्रियः पुत्रः शापाद् राक्षसतां गतः । आख्यातस् तेन सुग्रीवः समर्थो वानराधिपः ॥
स ज्ञास्यति महावीर्यस् तव भार्यापहारिणम् । एवम् उक्त्वा दनुः स्वर्गं भ्राजमानो गतः सुखम् ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः । अहं चैव हि रामश् च सुग्रीवं शरणं गतौ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

rājā daśaratho nāma dyutimān dharmavatsalaḥ | tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ ||
śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ pitur nirdeśapāragaḥ | vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattaraḥ ||
rājyād bhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdham ihāgataḥ | bhāryayā ca mahātejāḥ sītayānugato vaśī | dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ ||
aham asyāvaro bhrātā guṇair dāsyam upāgataḥ | kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ ||
sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ | aiśvaryeṇa vihīnasya vanavāsāśritasya ca ||
rakṣasāpahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā | tac ca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā ||
danur nāma śriyaḥ putraḥ śāpād rākṣasatāṃ gataḥ | ākhyātas tena sugrīvaḥ samartho vānarādhipaḥ ||
sa jñāsyati mahāvīryas tava bhāryāpahāriṇam | evam uktvā danuḥ svargaṃ bhrājamāno gataḥ sukham ||
etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ | ahaṃ caiva hi rāmaś ca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
राजा दशरथो नामrājā daśaratho nāmaцарь Дашаратха по имени
द्युतिमान् धर्मवत्सलःdyutimān dharmavatsalaḥсияющий, дхарму любящий
तस्यायं पूर्वजः पुत्रोtasyāyaṃ pūrvajaḥ putroего этот старший сын
रामो नाम जनैः श्रुतःrāmo nāma janaiḥ śrutaḥРама по имени, людьми известный
शरण्यः सर्वभूतानांśaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃприбежище всех существ
पितुर् निर्देशपारगःpitur nirdeśapāragaḥповеление отца исполнивший
वीरो दशरथस्यायंvīro daśarathasyāyaṃгерой Дашаратхи этот
पुत्राणां गुणवत्तरःputrāṇāṃ guṇavattaraḥиз сыновей самый добродетельный
राज्याद् भ्रष्टो वने वस्तुंrājyād bhraṣṭo vane vastuṃцарства лишённый, в лесу жить
मया सार्धम् इहागतःmayā sārdham ihāgataḥсо мной вместе сюда пришёл
भार्यया च महातेजाःbhāryayā ca mahātejāḥи с женой, великоблистательный
सीतयानुगतो वशीsītayānugato vaśīСитой сопровождаемый, самообузданный
दिनक्षये महातेजाःdinakṣaye mahātejāḥв конце дня великоблистательный
प्रभयेव दिवाकरःprabhayeva divākaraḥсиянием словно Солнце
अहम् अस्यावरो भ्राताaham asyāvaro bhrātāя его младший брат
गुणैर् दास्यम् उपागतःguṇair dāsyam upāgataḥиз-за качеств к служению пришедший
कृतज्ञस्य बहुज्ञस्यkṛtajñasya bahujñasyaблагодарного, многознающего
लक्ष्मणो नाम नामतःlakṣmaṇo nāma nāmataḥЛакшмана по имени
सुखार्हस्य महार्हस्यsukhārhasya mahārhasyaсчастья достойного, великой чести достойного
सर्वभूतहितात्मनःsarvabhūtahitātmanaḥчья душа на благо всех существ
ऐश्वर्येण विहीनस्यaiśvaryeṇa vihīnasyaвласти лишённого
वनवासाश्रितस्य चvanavāsāśritasya caи лесной жизни прибегшего
रक्षसापहृता भार्याrakṣasāpahṛtā bhāryāракшасом похищена жена
रहिते कामरूपिणाrahite kāmarūpiṇāв отсутствие, желанный облик принимающим
तच् च न ज्ञायते रक्षःtac ca na jñāyate rakṣaḥи тот не известен ракшас
पत्नी येनास्य सा हृताpatnī yenāsya sā hṛtāжена которым его та похищена
दनुर् नाम श्रियः पुत्रःdanur nāma śriyaḥ putraḥДану по имени, сын Шри
शापाद् राक्षसतां गतःśāpād rākṣasatāṃ gataḥиз-за проклятия в ракшасовость ушедший
आख्यातस् तेन सुग्रीवःākhyātas tena sugrīvaḥназван им Сугрива
समर्थो वानराधिपःsamartho vānarādhipaḥспособный владыка ванаров
स ज्ञास्यति महावीर्यस्sa jñāsyati mahāvīryasон узнает, великомощный
तव भार्यापहारिणम्tava bhāryāpahāriṇamтвоей жены похитителя
एवम् उक्त्वा दनुः स्वर्गंevam uktvā danuḥ svargaṃтак сказав, Дану на небо
भ्राजमानो गतः सुखम्bhrājamāno gataḥ sukhamсияющий ушёл счастливо
एतत् ते सर्वम् आख्यातंetat te sarvam ākhyātaṃэто тебе всё рассказано
याथातथ्येन पृच्छतःyāthātathyena pṛcchataḥпо истине, спрашивающему
अहं चैव हि रामश् चahaṃ caiva hi rāmaś caя и именно ведь Рама и
सुग्रीवं शरणं गतौsugrīvaṃ śaraṇaṃ gatauк Сугриве в прибежище пришли
अनुवाद

Лакшмана сказал: «Был сияющий царь по имени Дашаратха, любивший дхарму. Его старший сын, известный людям под именем Рама, стоит перед тобой. Он прибежище всех существ, исполнивший повеление отца; среди сыновей Дашаратхи этот герой самый богатый добродетелями. Лишённый царства, он пришёл сюда жить в лесу вместе со мной; прежде его сопровождала жена Сита, а сам он, великоблистательный и самообузданный, был подобен Солнцу в конце дня, окружённому сиянием. Я его младший брат, Лакшмана; зная его качества, я пришёл к служению этому благодарному и многознающему Раме. Он достоин счастья и великой чести, его сердце направлено на благо всех существ, но он лишён власти и принял лесную жизнь. Когда он был один, ракшас, способный принимать любой облик, похитил его жену. Мы не знаем того ракшаса, которым похищена его супруга. Дану, сын Шри, из-за проклятия ставший ракшасом, назвал Сугриву, способного владыку ванаров, и сказал: “Этот великомощный узнает похитителя твоей жены”. Сказав так, Дану, сияя, счастливо ушёл на небо. Я рассказал тебе всё как есть, потому что ты спросил. И я, и Рама пришли к Сугриве как к прибежищу».

संस्करण

eee866e73f1f · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से