सुग्रीवेणैवम् उक्तस् तु हनुमान् हरिपुंगवः । उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥
सर्वथा नैतद् आश्चर्यं यत् त्वं हरिगणेश्वर । न विस्मरसि सुस्निग्धम् उपकारकृतं शुभम् ॥
राघवेण तु शूरेण भयम् उत्सृज्य दूरतः । त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः । भ्रातरं स प्रहितवांल् लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कलविदां वर । फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच् छिवा ॥
निर्मल ग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टबलाहका । प्रसन्नाश् च दिशः सर्वाः सरितश् च सरांसि च ॥
प्राप्तम् उद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव । त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणो ऽयम् इहागतः ॥
आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात् । वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥
sugrīveṇaivam uktas tu hanumān haripuṃgavaḥ | uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām ||
sarvathā naitad āścaryaṃ yat tvaṃ harigaṇeśvara | na vismarasi susnigdham upakārakṛtaṃ śubham ||
rāghaveṇa tu śūreṇa bhayam utsṛjya dūrataḥ | tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ ||
sarvathā praṇayāt kruddho rāghavo nātra saṃśayaḥ | bhrātaraṃ sa prahitavāṃl lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ||
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kalavidāṃ vara | phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śarac chivā ||
nirmala grahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭabalāhakā | prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca ||
prāptam udyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṃgava | tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo 'yam ihāgataḥ ||
ārtasya hṛtadārasya paruṣaṃ puruṣāntarāt | vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ ||
Когда Сугрива сказал так, Хануман, лучший из обезьян, посреди обезьян-советников ответил своим рассуждением: «О владыка сонмов обезьян, совсем не удивительно, что ты не забываешь благо, с любовью сделанное для тебя. Героический Рагхава, отбросив страх далеко, ради твоего блага убил Вали, равного Шакре доблестью. Рагхава разгневан именно из любви, здесь нет сомнения; поэтому он послал своего брата Лакшману, умножающего славу. Ты беспечен и не замечаешь времени, хотя ты лучший из знающих время. Благоприятная осень уже началась: она темнеет цветущими саптаччхадами, небо чисто от облаков, планеты и звёзды ясны, все стороны света, реки и озёра прозрачны. О лучший из обезьян, наступило время усилия, но ты этого не понимаешь. Ясно, что ты беспечен, и потому этот Лакшмана пришёл сюда. Резкое слово великодушного Рагхавы, страдающего из-за похищенной жены, даже если оно придёт через другого человека, тебе следует терпеливо принять».
1c215ff37bdd · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Хануман говорит прямо: гнев Рамы вырос из любви и нарушенного ожидания, а не из каприза. Истинный советник не подыгрывает самооправданию царя, а возвращает его к фактам времени и долга.