कृतापराधस्य हि ते नान्यत् पश्याम्य् अहं क्षमम् । अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥
नियुक्तैर् मन्त्रिभिर् वाच्यो अवश्यं पार्थिवो हितम् । अत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्य् अवधृतं वचः ॥
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापम् उद्यम्य राघवः । सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्य पुनर् भवेत् । पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः । राजंस् तिष्ठ स्वसमये भर्तुर् भार्येव तद्वशे ॥
न रामरामानुजशासनं त्वया; कपीन्द्रयुक्तं मनसाप्य् अपोहितुम् । मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं; सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥
kṛtāparādhasya hi te nānyat paśyāmy ahaṃ kṣamam | antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt ||
niyuktair mantribhir vācyo avaśyaṃ pārthivo hitam | ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmy avadhṛtaṃ vacaḥ ||
abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ | sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat ||
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādya punar bhavet | pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ ||
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ | rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhartur bhāryeva tadvaśe ||
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā; kapīndrayuktaṃ manasāpy apohitum | mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ; sarāghavasyāsya surendravarcasaḥ ||
«Ты совершил проступок, и я не вижу другого подходящего средства, кроме как сложить ладони и умилостивить Лакшману. Назначенные советники обязаны говорить царю полезное; поэтому, отбросив страх, я говорю твёрдое слово. Если Рагхава сильно разгневается и поднимет лук, он способен поставить под свою власть весь мир вместе с богами, асурами и гандхарвами. Не следует гневить того, кого можно умилостивить и благодаря кому можно снова жить, особенно когда ты благодарен и помнишь прежнюю помощь. Поэтому, о царь, поклонись ему головой вместе с сыном и друзьями, стой в своём договоре и будь в его власти, как жена в власти мужа. О владыка обезьян, тебе нельзя даже мысленно отвергнуть приказ Рамы и его брата. Твой ум ещё узнает человеческую силу этого Лакшманы, сияющего как Сурендра, вместе с Рагхавой».
e261d12558d2 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Финал речи Ханумана беспощадно ясен: единственный путь Сугривы — смирение, благодарность и исполнение договора. Поклон Лакшмане становится не страхом перед силой, а восстановлением правды отношений с Рамой.