Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
रामायण
Сита отвергает Равану5.19.1-13
1422 / 2464
रामायण · 5.19.1-13
॥
देवनागरी

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः । आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच शनैर् वचः ॥
दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी । चिन्तयन्ती वरारोहा पतिम् एव पतिव्रता ॥
तृणम् अन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता । निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः ॥
न मां प्रार्थयितुं युक्तस् त्वं सिद्धिम् इव पापकृत् । अकार्यं न मया कार्यम् एकपत्न्या विगर्हितम् । कुलं संप्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया ॥
एवम् उक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी । राक्षसं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनम् अब्रवीत् ॥
नाहम् औपयिकी भार्या परभार्या सती तव । साधु धर्मम् अवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर ॥
यथा तव तथान्येषां रक्ष्या दारा निशाचर । आत्मानम् उपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ॥
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम् । नयन्ति निकृतिप्रज्ञां परदाराः पराभवम् ॥
इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे । वचो मिथ्या प्रणीतात्मा पथ्यम् उक्तं विचक्षणैः ॥
अकृतात्मानम् आसाद्य राजानम् अनये रतम् । समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ॥
तथेयं त्वां समासाद्य लङ्का रत्नौघ संकुला । अपराधात् तवैकस्य नचिराद् विनशिष्यति ॥
स्वकृतैर् हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः । अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ॥
एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः । दिष्ट्यैतद् व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्य् एव हर्षिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ | ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanair vacaḥ ||
duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī | cintayantī varārohā patim eva pativratā ||
tṛṇam antarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā | nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ ||
na māṃ prārthayituṃ yuktas tvaṃ siddhim iva pāpakṛt | akāryaṃ na mayā kāryam ekapatnyā vigarhitam | kulaṃ saṃprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā ||
evam uktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī | rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanam abravīt ||
nāham aupayikī bhāryā parabhāryā satī tava | sādhu dharmam avekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara ||
yathā tava tathānyeṣāṃ rakṣyā dārā niśācara | ātmānam upamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām ||
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam | nayanti nikṛtiprajñāṃ paradārāḥ parābhavam ||
iha santo na vā santi sato vā nānuvartase | vaco mithyā praṇītātmā pathyam uktaṃ vicakṣaṇaiḥ ||
akṛtātmānam āsādya rājānam anaye ratam | samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ||
tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaugha saṃkulā | aparādhāt tavaikasya nacirād vinaśiṣyati ||
svakṛtair hanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ | abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ ||
evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ | diṣṭyaitad vyasanaṃ prāpto raudra ity eva harṣitāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वाtasya tat vacanam śrutvāего то слово услышав
सीता रौद्रस्य रक्षसःsītā raudrasya rakṣasaḥСита грозного ракшаса
आर्ता दीनस्वराārtā dīnasvarāстрадающая, жалким голосом
दीनम् प्रत्युवाचdīnam pratyuvācaжалко ответила
शनैः वचःśanaiḥ vacaḥтихо слово
दुःखार्ता रुदती सीताduḥkhārtā rudatī sītāстраданием мучимая, плачущая Сита
वेपमाना तपस्विनीvepamānā tapasvinīдрожащая, страдалица
चिन्तयन्ती वरारोहाcintayantī varārohāдумающая, прекраснобёдрая
पतिम् एव पतिव्रताpatim eva pativratāо муже одном, верная мужу
तृणम् अन्तरतः कृत्वाtṛṇam antarataḥ kṛtvāтравинку между положив
प्रत्युवाच शुचिस्मिताpratyuvāca śucismitāответила чистоулыбчивая
निवर्तय मनः मत्तःnivartaya manaḥ mattaḥотврати ум от меня
स्वजने क्रियताम् मनःsvajane kriyatām manaḥк своей семье обрати ум
न माम् प्रार्थयितुम् युक्तःna mām prārthayitum yuktaḥне меня желать подобает
त्वम् सिद्धिम् इव पापकृत्tvam siddhim iva pāpakṛtтебе, как успеха злодею
अकार्यम् न मया कार्यम्akāryam na mayā kāryamнедолжное мной не должно делаться
एकपत्न्या विगर्हितम्ekapatnyā vigarhitamединому мужу верной, порицаемое
कुलम् संप्राप्तया पुण्यम्kulam saṃprāptayā puṇyamв род вошедшей чистый
कुले महति जातयाkule mahati jātayāв великом роду рождённой
एवम् उक्त्वा तु वैदेहीevam uktvā tu vaidehīтак сказав же Вайдехи
रावणम् तम् यशस्विनीrāvaṇam tam yaśasvinīРаване тому славная
राक्षसम् पृष्ठतः कृत्वाrākṣasam pṛṣṭhataḥ kṛtvāракшаса за спиной сделав
भूयः वचनम् अब्रवीत्bhūyaḥ vacanam abravītснова слово сказала
न अहम् औपयिकी भार्याna aham aupayikī bhāryāне я подходящая жена
परभार्या सती तवparabhāryā satī tavaчужая жена, верная, для тебя
साधु धर्मम् अवेक्षस्वsādhu dharmam avekṣasvaхорошо дхарму рассмотри
साधु साधुव्रतम् चरsādhu sādhuvratam caraхорошо благой обет соблюдай
यथा तव तथा अन्येषाम्yathā tava tathā anyeṣāmкак твои, так других
रक्ष्याः दाराः निशाचरrakṣyāḥ dārāḥ niśācaraжёны должны защищаться, ночной странник
आत्मानम् उपमाम् कृत्वाātmānam upamām kṛtvāсебя мерой сделав
स्वेषु दारेषु रम्यताम्sveṣu dāreṣu ramyatāmв своих жёнах радуйся
अतुष्टम् स्वेषु दारेषुatuṣṭam sveṣu dāreṣuнедовольного своими жёнами
चपलम् चलितेन्द्रियम्capalam calitendriyamлегкомысленного, с колеблющимися чувствами
नयन्ति निकृतिप्रज्ञाम्nayanti nikṛtiprajñāmведут с низким разумом
परदाराः पराभवम्paradārāḥ parābhavamчужие жёны к падению
इह सन्तः न वा सन्तिiha santaḥ na vā santiздесь святых нет или
सतः वा न अनुवर्तसेsataḥ vā na anuvartaseили святым не следуешь
वचः मिथ्या प्रणीतात्माvacaḥ mithyā praṇītātmāслово ложно, с направленным собой
पथ्यम् उक्तम् विचक्षणैःpathyam uktam vicakṣaṇaiḥполезное сказанное мудрыми
अकृतात्मानम् आसाद्यakṛtātmānam āsādyaневладеющего собой достигнув
राजानम् अनये रतम्rājānam anaye ratamцаря, беззаконием наслаждающегося
समृद्धानि विनश्यन्तिsamṛddhāni vinaśyantiпроцветающие гибнут
राष्ट्राणि नगराणि चrāṣṭrāṇi nagarāṇi caцарства и города
तथा इयम् त्वाम् समासाद्यtathā iyam tvām samāsādyaтак эта тебя достигнув
लङ्का रत्नौघसंकुलाlaṅkā ratnaughasaṃkulāЛанка, потоками драгоценностей полная
अपराधात् तव एकस्यaparādhāt tava ekasyaиз-за преступления твоего одного
नचिरात् विनशिष्यतिnacirāt vinaśiṣyatiскоро погибнет
स्वकृतैः हन्यमानस्यsvakṛtaiḥ hanyamānasyaсвоими делами убиваемого
रावण अदीर्घदर्शिनःrāvaṇa adīrghadarśinaḥРавана, недальновидного
अभिनन्दन्ति भूतानिabhinandanti bhūtāniвозрадуются существа
विनाशे पापकर्मणःvināśe pāpakarmaṇaḥгибели злодея
एवम् त्वाम् पापकर्माणम्evam tvām pāpakarmāṇamтак тебя злодея
वक्ष्यन्ति निकृताः जनाःvakṣyanti nikṛtāḥ janāḥскажут униженные люди
दिष्ट्या एतत् व्यसनम् प्राप्तःdiṣṭyā etat vyasanam prāptaḥк счастью эту беду получил
रौद्रः इति एव हर्षिताःraudraḥ iti eva harṣitāḥгрозный, так именно, радуясь
अनुवाद

Услышав слова этого грозного ракшаса, Сита, страдая, тихо и жалким голосом дала печальный ответ. Мучимая горем, плачущая, дрожащая страдалица, прекраснобёдрая и верная мужу, думала только о своём супруге. Положив между собой и Раваной травинку, чистоулыбчивая сказала: «Отврати свой ум от меня; обрати ум к своим. Тебе не подобает желать меня, как злодею не подобает желать успеха. Я, верная одному мужу, рождённая в великом роду и вошедшая в чистый род, не должна делать недолжное и порицаемое». Сказав так, славная Вайдехи повернулась к ракшасу спиной и снова произнесла: «Я не подходящая жена для тебя: я чужая жена и верная. Хорошо рассмотри дхарму, хорошо соблюдай благой обет. Ночной странник, как твои жёны должны быть защищены, так и жёны других. Поставив себя мерой, радуйся своим жёнам. Чужие жёны ведут к падению того, кто недоволен своими, легкомыслен, с колеблющимися чувствами и низким разумом. Или здесь нет праведных, или ты не следуешь праведным; полезное слово, сказанное мудрыми, становится ложным для того, кто направил себя дурно. Когда процветающие царства и города получают царя, который не владеет собой и наслаждается беззаконием, они гибнут. Так и эта Ланка, полная потоков драгоценностей, попав под твою власть, скоро погибнет из-за преступления одного тебя. Равана, когда недальновидный злодей гибнет от собственных дел, существа радуются. Униженные люди, радуясь, будут говорить о тебе, злодее: “К счастью этот грозный получил такую беду”».

संस्करण

2bc2836cbe1d · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 5.18.21-35

श्लोक बदलें इन कुंजियों से