Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
रामायण
Сита скорбит в ашоковой роще5.23.11-20
1437 / 2464
रामायण · 5.23.11-20
॥
देवनागरी

हा रामेति च दुःखार्ता पुनर् हा लक्ष्मणेति च । हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भाविनि ॥
लोकप्रवादः सत्यो ऽयं पण्डितैः समुदाहृतः । अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥
यत्राहम् आभिः क्रूराभी राक्षसीभिर् इहार्दिता । जीवामि हीना रामेण मुहूर्तम् अपि दुःखिता ॥
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्य् अनाथवत् । समुद्रमध्ये नौ पूर्णा वायुवेगैर् इवाहता ॥
भर्तारं तम् अपश्यन्ती राक्षसीवशम् आगता । सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ॥
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् । धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना । तीष्क्णं विषम् इवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम् ॥
कीदृशं तु मया पापं पुरा देहान्तरे कृतम् । येनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम् ॥
जीवितं त्यक्तुम् इच्छामि शोकेन महता वृता । राक्षसीभिश् च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥
धिग् अस्तु खलु मानुष्यं धिग् अस्तु परवश्यताम् । न शक्यं यत् परित्यक्तुम् आत्मच्छन्देन जीवितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

hā rāmeti ca duḥkhārtā punar hā lakṣmaṇeti ca | hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāvini ||
lokapravādaḥ satyo 'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ | akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā ||
yatrāham ābhiḥ krūrābhī rākṣasībhir ihārditā | jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtam api duḥkhitā ||
eṣālpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmy anāthavat | samudramadhye nau pūrṇā vāyuvegair ivāhatā ||
bhartāraṃ tam apaśyantī rākṣasīvaśam āgatā | sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā ||
taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam | dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam ||
sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā | tīṣkṇaṃ viṣam ivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam ||
kīdṛśaṃ tu mayā pāpaṃ purā dehāntare kṛtam | yenedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam ||
jīvitaṃ tyaktum icchāmi śokena mahatā vṛtā | rākṣasībhiś ca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā ||
dhig astu khalu mānuṣyaṃ dhig astu paravaśyatām | na śakyaṃ yat parityaktum ātmacchandena jīvitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
हा राम इति चhā rāma iti caувы, Рама, так и
दुःखार्ता पुनःduḥkhārtā punaḥстраданием измученная снова
हा लक्ष्मण इति चhā lakṣmaṇa iti caувы, Лакшмана, так и
हा श्वश्रु मम कौसल्येhā śvaśru mama kausalyeувы, свекровь моя Каусалья
हा सुमित्रा इति भाविनिhā sumitrā iti bhāviniувы, Сумитра, так думающая
लोकप्रवादः सत्यः अयम्lokapravādaḥ satyaḥ ayamмирская поговорка истинна эта
पण्डितैः समुदाहृतःpaṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥмудрыми произнесённая
अकाले दुर्लभः मृत्युःakāle durlabhaḥ mṛtyuḥне в срок труднодостижима смерть
स्त्रिया वा पुरुषस्य वाstriyā vā puruṣasya vāженщины или мужчины или
यत्र अहम् आभिः क्रूराभिःyatra aham ābhiḥ krūrābhiḥгде я этими жестокими
राक्षसीभिः इह अर्दिताrākṣasībhiḥ iha arditāракшаси здесь мучимая
जीवामि हीना रामेणjīvāmi hīnā rāmeṇaживу, лишённая Рамы
मुहूर्तम् अपि दुःखिताmuhūrtam api duḥkhitāмгновение даже страдающая
एषा अल्पपुण्या कृपणाeṣā alpapuṇyā kṛpaṇāэта малозаслуженная, несчастная
विनशिष्यामि अनाथवत्vinaśiṣyāmi anāthavatпогибну словно беззащитная
समुद्रमध्ये नौ पूर्णाsamudramadhye nau pūrṇāсреди океана лодка полная
वायुवेगैः इव आहताvāyuvegaiḥ iva āhatāпорывами ветра словно ударенная
भर्तारम् तम् अपश्यन्तीbhartāram tam apaśyantīмужа того не видя
राक्षसीवशम् आगताrākṣasīvaśam āgatāпод власть ракшаси пришедшая
सीदामि खलु शोकेनsīdāmi khalu śokenaтону воистину от скорби
कूलम् तोयहतम् यथाkūlam toyahatam yathāберег водой подмытый как
तम् पद्मदलपत्राक्षम्tam padmadalapatrākṣamтого лотосолепесткоглазого
सिंहविक्रान्तगामिनम्siṃhavikrāntagāminamльвиным шагом идущего
धन्याः पश्यन्ति मे नाथम्dhanyāḥ paśyanti me nāthamсчастливые видят моего владыку
कृतज्ञम् प्रियवादिनम्kṛtajñam priyavādinamблагодарного, приятно говорящего
सर्वथा तेन हीनायाःsarvathā tena hīnāyāḥвсячески им лишённой
रामेण विदितात्मनाrāmeṇa viditātmanāРамой, познавшим себя
तीक्ष्णम् विषम् इव आस्वाद्यtīkṣṇam viṣam iva āsvādyaострый яд словно вкусив
दुर्लभम् मम जीवितम्durlabham mama jīvitamтруднодостижима моя жизнь
कीदृशम् तु मया पापम्kīdṛśam tu mayā pāpamкакое же мной зло
पुरा देहान्तरे कृतम्purā dehāntare kṛtamпрежде в другом теле сделано
येन इदम् प्राप्यते दुःखम्yena idam prāpyate duḥkhamкоторым это страдание достигается
मया घोरम् सुदारुणम्mayā ghoram sudāruṇamмной, страшное, крайне жестокое
जीवितम् त्यक्तुम् इच्छामिjīvitam tyaktum icchāmiжизнь оставить желаю
शोकेन महता वृताśokena mahatā vṛtāскорбью великой окружённая
राक्षसीभिः च रक्षन्त्याrākṣasībhiḥ ca rakṣantyāи ракшаси охраняющими
रामः न आसाद्यते मयाrāmaḥ na āsādyate mayāРама не достигается мной
धिक् अस्तु खलु मानुष्यम्dhik astu khalu mānuṣyamпозор пусть будет человеческому состоянию
धिक् अस्तु परवश्यताम्dhik astu paravaśyatāmпозор пусть будет зависимости от других
न शक्यम् यत् परित्यक्तुम्na śakyam yat parityaktumне возможно что оставить
आत्मच्छन्देन जीवितम्ātmacchandena jīvitamпо собственной воле жизнь
अनुवाद

«О Рама! — снова восклицала она, измученная страданием. — О Лакшмана! О моя свекровь Каусалья! О Сумитра!» Она думала: «Истинна мирская поговорка, произнесённая мудрыми: смерть не приходит не в свой срок ни к женщине, ни к мужчине. Иначе как я, мучимая здесь этими жестокими ракшаси, живу хотя бы мгновение, страдая без Рамы? Я, несчастная и лишённая заслуг, погибну как беззащитная, как полная лодка среди океана, разбитая порывами ветра. Не видя того мужа и попав под власть ракшаси, я тону от скорби, как берег, подмытый водой. Счастливы те, кто видит моего владыку — лотосоокого, идущего львиным шагом, благодарного и мягкого в речи. Для меня, полностью разлучённой с Рамой, познавшим себя, жизнь стала почти невозможной, словно я вкусила острый яд. Какое зло я совершила прежде, в другом теле, что теперь на меня пришло это страшное, жесточайшее страдание? Окружённая великой скорбью, я хочу оставить жизнь, но из-за стражи ракшаси не могу достичь Рамы. Позор человеческому состоянию, позор зависимости от других: невозможно оставить жизнь по собственной воле».

संस्करण

d4442bb2fb64 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 5.23.4-10

श्लोक बदलें इन कुंजियों से