Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
रामायण
Хануман утешает Ситу5.37.32-45
1497 / 2464
रामायण · 5.37.32-45
॥
देवनागरी

देवि हर्यृक्षसैन्यानाम् ईश्वरः प्लवतां वरः । सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नस् तवार्थे कृतनिश्चयः ॥
स वानरसहस्राणां कोटीभिर् अभिसंवृतः । क्षिप्रम् एष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥
तस्य विक्रमसंपन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः । मनःसंकल्पसंपाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥
येषां नोपरि नाधस्तान् न तिर्यक् सज्जते गतिः । न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्व् अमिततेजसः ॥
असकृत् तैर् महोत्सहैः ससागरधराधरा । प्रदक्षिणीकृता भूमिर् वायुमार्गानुसारिभिः ॥
मद्विशिष्टाश् च तुल्याश् च सन्ति तत्र वनौकसः । मत्तः प्रत्यवरः कश् चिन् नास्ति सुग्रीवसंनिधौ ॥
अहं तावद् इह प्राप्तः किं पुनस् ते महाबलाः । न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥
तद् अलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते । एकोत्पातेन ते लङ्काम् एष्यन्ति हरियूथपाः ॥
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याव् इवोदितौ । त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहाव् आगमिष्यतः ॥
तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ । आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर् विधमिष्यतः ॥
सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः । त्वाम् आदाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति ॥
तद् आश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी । नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वजन्तम् इवानिलम् ॥
निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे । त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि । रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसे ऽचिरात् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

devi haryṛkṣasainyānām īśvaraḥ plavatāṃ varaḥ | sugrīvaḥ sattvasaṃpannas tavārthe kṛtaniścayaḥ ||
sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhir abhisaṃvṛtaḥ | kṣipram eṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ ||
tasya vikramasaṃpannāḥ sattvavanto mahābalāḥ | manaḥsaṃkalpasaṃpātā nideśe harayaḥ sthitāḥ ||
yeṣāṃ nopari nādhastān na tiryak sajjate gatiḥ | na ca karmasu sīdanti mahatsv amitatejasaḥ ||
asakṛt tair mahotsahaiḥ sasāgaradharādharā | pradakṣiṇīkṛtā bhūmir vāyumārgānusāribhiḥ ||
madviśiṣṭāś ca tulyāś ca santi tatra vanaukasaḥ | mattaḥ pratyavaraḥ kaś cin nāsti sugrīvasaṃnidhau ||
ahaṃ tāvad iha prāptaḥ kiṃ punas te mahābalāḥ | na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ ||
tad alaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te | ekotpātena te laṅkām eṣyanti hariyūthapāḥ ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāv ivoditau | tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāv āgamiṣyataḥ ||
tau hi vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau | āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakair vidhamiṣyataḥ ||
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hatvā rāghavo raghunandanaḥ | tvām ādāya varārohe svapuraṃ pratiyāsyati ||
tad āśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī | nacirād drakṣyase rāmaṃ prajvajantam ivānilam ||
nihate rākṣasendre ca saputrāmātyabāndhave | tvaṃ sameṣyasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī ||
kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili | rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase 'cirāt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
देवि हर्यृक्षसैन्यानाम्devi haryṛkṣasainyānāmбогиня, войск хари и рикш
ईश्वरः प्लवताम् वरःīśvaraḥ plavatām varaḥвладыка, лучший прыгающих
सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नःsugrīvaḥ sattvasaṃpannaḥСугрива, силой духа наделённый
तव अर्थे कृतनिश्चयःtava arthe kṛtaniścayaḥради тебя принявший решение
स वानरसहस्राणाम्sa vānarasahasrāṇāmон тысячами ванар
कोटीभिः अभिसंवृतःkoṭībhiḥ abhisaṃvṛtaḥкрорами окружённый
क्षिप्रम् एष्यति वैदेहिkṣipram eṣyati vaidehiбыстро придёт, Вайдехи
राक्षसानाम् निबर्हणःrākṣasānām nibarhaṇaḥистребитель ракшасов
तस्य विक्रमसंपन्नाःtasya vikramasaṃpannāḥего доблестью наделённые
सत्त्ववन्तः महाबलाःsattvavantaḥ mahābalāḥсильные духом, великомощные
मनःसंकल्पसंपाताःmanaḥsaṃkalpasaṃpātāḥбыстрые как мысль ума
निदेशे हरयः स्थिताःnideśe harayaḥ sthitāḥв приказе хари стоят
येषाम् न उपरि न अधस्तात्yeṣām na upari na adhastātдля которых ни сверху, ни снизу
न तिर्यक् सज्जते गतिःna tiryak sajjate gatiḥни поперёк путь не задерживается
न च कर्मसु सीदन्तिna ca karmasu sīdantiи в делах не унывают
महत्सु अमिततेजसःmahatsu amitatejasaḥв великих, безмерносиятельные
असकृत् तैः महोत्साहैःasakṛt taiḥ mahotsāhaiḥнеоднократно ими великоревностными
ससागरधराधराsasāgaradharādharāс океанами и горами
प्रदक्षिणीकृता भूमिःpradakṣiṇīkṛtā bhūmiḥобойдена справа земля
वायुमार्ग अनुसारिभिःvāyumārga anusāribhiḥпутём ветра следующими
मद्विशिष्टाः च तुल्याः चmadviśiṣṭāḥ ca tulyāḥ caпревосходящие меня и равные
सन्ति तत्र वनौकसःsanti tatra vanaukasaḥесть там лесные жители
मत्तः प्रत्यवरः कः चित्mattaḥ pratyavaraḥ kaḥ citхуже меня какой-либо
न अस्ति सुग्रीवसंनिधौna asti sugrīvasaṃnidhauнет при Сугриве
अहम् तावत् इह प्राप्तःaham tāvat iha prāptaḥя ведь сюда достиг
किम् पुनः ते महाबलाःkim punaḥ te mahābalāḥчто же те великомощные
न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्तेna hi prakṛṣṭāḥ preṣyanteне ведь лучшие посылаются
प्रेष्यन्ते हि इतरे जनाःpreṣyante hi itare janāḥпосылаются ведь прочие люди
तत् अलम् परितापेनtat alam paritāpenaпоэтому довольно мучения
देवि शोकः व्यपैतु तेdevi śokaḥ vyapaitu teбогиня, скорбь пусть уйдёт твоя
एकोत्पातेन ते लङ्काम्ekotpātena te laṅkāmодним прыжком они Ланку
एष्यन्ति हरियूथपाःeṣyanti hariyūthapāḥдостигнут вожаки хари
मम पृष्ठगतौ तौ चmama pṛṣṭhagatau tau caна моей спине те двое и
चन्द्रसूर्यौ इव उदितौcandrasūryau iva uditauкак луна и солнце взошедшие
त्वत्सकाशम् महासत्त्वौtvatsakāśam mahāsattvauк тебе два великосильных духом
नृसिंहौ आगमिष्यतःnṛsiṃhau āgamiṣyataḥдва льва среди людей придут
तौ हि वीरौ नरवरौtau hi vīrau naravarauте ведь герои, лучшие людей
सहितौ रामलक्ष्मणौsahitau rāmalakṣmaṇauвместе Рама и Лакшмана
आगम्य नगरीम् लङ्काम्āgamya nagarīm laṅkāmпридя в город Ланку
सायकैः विधमिष्यतःsāyakaiḥ vidhamiṣyataḥстрелами разнесут
सगणम् रावणम् हत्वाsagaṇam rāvaṇam hatvāс войском Равану убив
राघवः रघुनन्दनःrāghavaḥ raghunandanaḥРагхава, радость Рагху
त्वाम् आदाय वरारोहेtvām ādāya varāroheтебя взяв, прекраснобёдрая
स्वपुरम् प्रतियास्यतिsvapuram pratiyāsyatiв свой город вернётся
तत् आश्वसिहि भद्रम् तेtat āśvasihi bhadram teпоэтому успокойся, благо тебе
भव त्वम् कालकाङ्क्षिणीbhava tvam kālakāṅkṣiṇīбудь ты времени ожидающей
नचिरात् द्रक्ष्यसे रामम्nacirāt drakṣyase rāmamскоро увидишь Раму
प्रज्वलन्तम् इव अनिलम्prajvalantam iva anilamпылающего словно огонь
निहते राक्षसेन्द्रे चnihate rākṣasendre caи когда убит владыка ракшасов
सपुत्रामात्यबान्धवेsaputrāmātyabāndhaveс сыновьями, министрами, родичами
त्वम् समेष्यसि रामेणtvam sameṣyasi rāmeṇaты соединишься с Рамой
शशाङ्केन इव रोहिणीśaśāṅkena iva rohiṇīс луной как Рохини
क्षिप्रम् त्वम् देविkṣipram tvam deviбыстро ты, богиня
शोकस्य पारम् यास्यसिśokasya pāram yāsyasiза предел скорби пойдёшь
मैथिलिmaithiliМайтхили
रावणम् च एव रामेणrāvaṇam ca eva rāmeṇaи Равану именно Рамой
निहतम् द्रक्ष्यसे अचिरात्nihatam drakṣyase acirātубитого увидишь скоро
अनुवाद

Хануман сказал: «Богиня, Сугрива, владыка войск хари и рикш, лучший из прыгающих, исполненный силы духа, твёрдо решил действовать ради тебя. Он быстро придёт, Вайдехи, окружённый крорами тысяч ванар, как истребитель ракшасов. В его распоряжении стоят хари, наделённые доблестью, силой духа и великой мощью, стремительные как мысль. Для них путь не задерживается ни сверху, ни снизу, ни сбоку; в великих делах эти безмерносиятельные не унывают. Эти великоревностные, движущиеся путём ветра, неоднократно обходили землю с её океанами и горами. Там, среди лесных жителей, есть превосходящие меня и равные мне; при Сугриве нет никого хуже меня. Если уже я достиг сюда, что говорить о тех великомощных? Ведь лучших не посылают, посылают прочих. Поэтому довольно мучения, богиня; пусть твоя скорбь уйдёт. Одним прыжком вожаки хари достигнут Ланки. А Рама и Лакшмана, эти два льва среди людей, два великих духом, взойдут на мою спину, словно восходящие луна и солнце, и придут к тебе. Эти два героя, лучшие из людей, придя вместе в город Ланку, разнесут её стрелами. Рагхава, радость Рагху, убьёт Равану с войском, возьмёт тебя, прекраснобёдрая, и вернётся в свой город. Поэтому успокойся; благо тебе. Жди только времени: скоро ты увидишь Раму, пылающего словно огонь. Когда владыка ракшасов будет убит с сыновьями, министрами и родичами, ты соединишься с Рамой, как Рохини с луной. Скоро, богиня Майтхили, ты перейдёшь за предел скорби и увидишь Равану, убитого Рамой».

संस्करण

43113908b5e6 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 5.37.18-31

श्लोक बदलें इन कुंजियों से