ततः स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः । हनुमान् रोषताम्राक्षो रक्षोऽधिपम् अवैक्षत ॥
भाजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता । मुक्ताजालावृतेनाथ मुकुटेन महाद्युतिम् ॥
वज्रसंयोगसंयुक्तैर् महार्हमणिविग्रहैः । हैमैर् आभरणैश् चित्रैर् मनसेव प्रकल्पितैः ॥
महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम् । स्वनुलिप्तं विचित्राभिर् विविधभिश् च भक्तिभिः ॥
विपुलैर् दर्शनीयैश् च रक्षाक्षैर् भीमदर्शनैः । दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रैः प्रलम्बदशनच्छदैः ॥
शिरोभिर् दशभिर् वीरं भ्राजमानं महौजसं । नानाव्यालसमाकीर्णैः शिखरैर् इव मन्दरम् ॥
नीलाञ्जनचय प्रख्यं हारेणोरसि राजता । पूर्णचन्द्राभवक्त्रेण सबलाकम् इवाम्बुदम् ॥
बाहुभिर् बद्धकेयूरैश् चन्दनोत्तमरूषितैः । भ्राजमानाङ्गदैः पीनैः पञ्चशीर्षैर् इवोरगैः ॥
महति स्फाटिके चित्रे रत्नसंयोगसंस्कृते । उत्तमास्तरणास्तीर्णे उपविष्टं वरासने ॥
अलंकृताभिर् अत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः । वालव्यजनहस्ताभिर् आरात् समुपसेवितम् ॥
दुर्धरेण प्रहस्तेन महापार्श्वेन रक्षसा । मन्त्रिभिर् मन्त्रतत्त्वज्ञैर् निकुम्भेन च मन्त्रिणा ॥
उपोपविष्टं रक्षोभिश् चतुर्भिर् बलदर्पितैः । कृत्स्नैः परिवृतं लोकं चतुर्भिर् इव सागरैः ॥
मन्त्रिभिर् मन्त्रतत्त्वज्ञैर् अन्यैश् च शुभबुद्धिभिः । अन्वास्यमानं सचिवैः सुरैर् इव सुरेश्वरम् ॥
अपश्यद् राक्षसपतिं हनूमान् अतितेजसं । विष्ठितं मेरुशिखरे सतोयम् इव तोयदम् ॥
tataḥ sa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ | hanumān roṣatāmrākṣo rakṣo'dhipam avaikṣata ||
bhājamānaṃ mahārheṇa kāñcanena virājatā | muktājālāvṛtenātha mukuṭena mahādyutim ||
vajrasaṃyogasaṃyuktair mahārhamaṇivigrahaiḥ | haimair ābharaṇaiś citrair manaseva prakalpitaiḥ ||
mahārhakṣaumasaṃvītaṃ raktacandanarūṣitam | svanuliptaṃ vicitrābhir vividhabhiś ca bhaktibhiḥ ||
vipulair darśanīyaiś ca rakṣākṣair bhīmadarśanaiḥ | dīptatīkṣṇamahādaṃṣṭraiḥ pralambadaśanacchadaiḥ ||
śirobhir daśabhir vīraṃ bhrājamānaṃ mahaujasaṃ | nānāvyālasamākīrṇaiḥ śikharair iva mandaram ||
nīlāñjanacaya prakhyaṃ hāreṇorasi rājatā | pūrṇacandrābhavaktreṇa sabalākam ivāmbudam ||
bāhubhir baddhakeyūraiś candanottamarūṣitaiḥ | bhrājamānāṅgadaiḥ pīnaiḥ pañcaśīrṣair ivoragaiḥ ||
mahati sphāṭike citre ratnasaṃyogasaṃskṛte | uttamāstaraṇāstīrṇe upaviṣṭaṃ varāsane ||
alaṃkṛtābhir atyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ | vālavyajanahastābhir ārāt samupasevitam ||
durdhareṇa prahastena mahāpārśvena rakṣasā | mantribhir mantratattvajñair nikumbhena ca mantriṇā ||
upopaviṣṭaṃ rakṣobhiś caturbhir baladarpitaiḥ | kṛtsnaiḥ parivṛtaṃ lokaṃ caturbhir iva sāgaraiḥ ||
mantribhir mantratattvajñair anyaiś ca śubhabuddhibhiḥ | anvāsyamānaṃ sacivaiḥ surair iva sureśvaram ||
apaśyad rākṣasapatiṃ hanūmān atitejasaṃ | viṣṭhitaṃ meruśikhare satoyam iva toyadam ||
Затем страшнодоблестный Хануман, удивлённый его делами, с глазами, медными от гнева, посмотрел на владыку ракшасов. Он увидел Равану, сияющего великим блеском под драгоценным золотым венцом, покрытым жемчужной сетью, украшенного золотыми узорными украшениями с драгоценными камнями и ваджрами, словно созданными самим умом. Он был облачён в драгоценный лён, окрашен красным сандалом, хорошо умащён разными узорами и благовониями. Его широкие прекрасные глаза ракшаса были страшны на вид; сияли острые большие клыки, свисали губы. Этот великомощный герой сиял десятью головами, словно гора Мандара своими вершинами, наполненными разными змеями. Подобный скоплению синей сурьмы, он сиял ожерельем на груди и лицом, похожим на полную луну, как облако с молнией. Его крепкие руки с браслетами и сияющими наручами, окрашенные лучшим сандалом, были подобны пятиглавым змеям. Он сидел на лучшем сиденье, великом, хрустальном, пёстром, украшенном драгоценными камнями и устланном лучшим покрывалом. Со всех сторон его вблизи обслуживали чрезвычайно украшенные женщины с опахалами из хвостов в руках. Рядом сидели четыре ракшаса, гордые силой: Дурдхара, Прахаста, ракшас Махапаршва и министр Никумбха, знающие суть совета; они окружали его, как четыре океана окружают весь мир. Другие министры и советники, знающие суть совета и обладающие благим разумом, сидели вокруг него, как боги вокруг владыки богов. Так Хануман увидел сверхсияющего владыку ракшасов, расположенного словно водоносное облако на вершине Меру.
7c8fe0672180 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Описывая Равану, стих не отнимает у него величия. Сила, красота, царское достоинство и разум присутствуют, но именно поэтому его падение от адхармы будет столь значительным.